PHÒNG GDĐT NINH HÒA
TRƯỜNG TH NINH THÂN
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Kính gửi: Hội đồng Xét duyệt sáng kiến thị xã.
BÁO CÁO SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM NĂM HỌC 2017-2018
Đề tài:
Một số giải pháp trong việc chỉ đạo giáo dục kĩ năng sống cho học sinh qua các hoạt
động giáo dục tại trường tiểu học Ninh Thân.
Người thực hiện: Lê Việt Hùng Sinh năm 1969
Chức vụ: Phó Hiệu trưởng.
Đơn vị công tác: Trường TH Ninh Thân.
Trình độ chuyên môn: Cao Đẳng SP
Đề tài chuyên môn: Quản lý chuyên môn tiểu học.
Thời gian thực hiện SKKN: Năm học 2016-2017 và năm học 2017-2018
Đạt CSTĐCS từ năm: 2011, 2012, 2016, 2017.
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Năm học 2017-2018 Tiếp tục thực hiện Chương trình hành động số 20-CTr/TU ngày
24/4/2014 của Tỉnh ủy Khánh Hòa, Kế hoạch 5369/KH-UBND của UBND tỉnh Khánh
Hòa, Kế hoạch 1082/KH-SGDĐT của Sở Giáo dục và Đào tạo triển khai thực hiện “đổi
mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa
trong điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”.
Để thực hiện công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước thì vấn đề phát triển nguồn
nhân lực để thực hiện sự nghiệp đó là vấn đề vô cùng quan trọng. Chính vì vậy mà Đảng ta
đã xác định: Con người Việt Nam vừa là mục tiêu vừa là động lực cho sự phát triển.
Chính vì mục tiêu phát triển toàn diện nhân cách con người cần được phát triển và quán
triệt một cách triệt để trong các nhà trường. Con người phát triển toàn diện vể nhân cách là
sự kết hợp hài hoà của phẩm chất và và năng lực (cao về trí tuệ, cường tráng về thể chất,
phong phú về tâm hồn, trong sáng về đạo đức). Con người mới trong thời kì công nghiệp
hoá, hiện đại hoá ngoài việc nắm vững tri thức, phát triển năng lực hoạt động trí tuệ, có
phẩm chất đạo đức tốt thì cần phải có kĩ năng sống, kĩ năng hoà nhập.
Ở bậc tiểu học là bậc tạo nền tảng cho học sinh phát triển, vì vậy ngoài việc trang bị cho
học sinh vốn kiến thức cơ bản trong học tập, lao động còn phải giáo dục học sinh có kỹ
năng sống, kỹ năng làm người để học sinh có thêm kinh nghiệm thích ứng với môi trường,
xã hội mới. Việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh là một nội dung được đông đảo phụ
huynh và dư luận quan tâm, bởi đây là một chương trình giáo dục hết sức cần thiết đối với
học sinh và phù hợp với mục tiêu giáo dục hiện nay, nhằm đào tạo con người với đầy đủ
2
các mặt “đức, trí, thể, mỹ” để đáp ứng yêu cầu của xã hội. Giáo dục kỹ năng sống cho học
sinh giúp học sinh tự giải quyết được một số vấn đề thiết thực trong cuộc sống hằng ngày
như: tự chăm sóc sức khỏe, bảo vệ môi trường và phòng chống các tệ nạn xã hội,… để các
em chủ động, tự tin không phụ thuộc hoàn toàn vào người lớn mà vẫn có thể tự bảo vệ
mình.
Với những lý do và tầm quan trọng của việc giáo dục kỹ năng cho học sinh, tôi đã chọn
sáng kiến về “Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh qua các hoạt động giáo dục tại trường
tiểu học Ninh Thân”.
1. Mục đích đề tài: Đề xuất các biện pháp giáo dục kĩ năng sống cho học sinh nhằm
thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh tại trường tiểu học Ninh Thân.
a) Đối tượng nghiên cứu: Học sinh và giáo viên tại trường tiểu học Ninh Thân.
b) Cở sở nghiên cứu: Cơ sở nghiên cứu của đề tài là thông qua các hoạt động dạy- học
và hoạt động ngoài giờ lên lớp của giáo viên và học sinh trường tiểu học Ninh Thân.
c) Nhiệm vụ nghiên cứu: Chỉ ra được thực trạng và yêu cầu cần thiết phải tập trung
nâng cao chất lượng giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tại trường tiểu học Ninh Thân.
2. Phương pháp:
a) Các phương pháp nghiên cứu: Phương pháp khảo sát, quan sát thực tế giáo viên
và học sinh; phương pháp điều tra, nghiên cứu; Phương pháp phân tích, tổng hợp.
b) Giới hạn đề tài: Công tác quản lý chỉ đạo giáo dục kĩ năng sống tại trường tiểu
học trong năm học 2016-2017 và năm học 2017-2018.
II. THỰC TRẠNG
a) Thuận lợi:
Được sự quan tâm chỉ đạo sâu sát của Lãnh đạo Phòng GD &ĐT, lãnh đạo nhà trường
và ý thức cao của tập thể giáo viên.
Nhìn chung, đội ngũ giáo viên nhà trường ổn định, có sức khỏe, có phẩm chất đạo đức
tốt, có uy tín với học sinh và nhân dân địa phương, nhiệt tình trong công việc và có khả
năng hoàn thành tốt nhiệm vụ. Hoạt động chuyên môn của nhà trường trong nhiều năm có
nền nếp, chất lượng dạy và học được nâng lên qua từng năm học.
Học sinh bước đầu có những hứng thú và tích cực trong các hoạt động giáo dục. Phụ
huynh học sinh cũng đã quan tâm đến việc phối hợp cùng nhà trường giáo dục Kĩ năng
sống cho học sinh.
Cơ sở vật chất, phương tiện và điều kiện dạy học tương đối đảm bảo.
b) Khó khăn
Học sinh phần lớn ở vùng nông thôn nên kĩ năng sống còn hạn hẹp chậm phát
triển, chưa mạnh dạn trong giao tiếp hằng ngày, khả năng diễn đạt, chia sẽ trước tập thể
còn yếu.
3
Cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ cho công tác chuyên môn còn thiếu và chưa
đồng bộ.
c/ Thực trạng chung và cụ thể của trường.
Nhìn chung công tác giáo dục kỹ năng sống đã được thực hiện nhiều năm nay, nhưng
vẫn còn nhiều hạn chế trong công tác thực hiện của giáo viên và học sinh.
Đối với học sinh : Các em vẫn còn nhút nhát, ngại giao tiếp, lúng túng khi đặt vào tình
huống có vấn đề yêu cầu cần giải quyết. Tỷ lệ học sinh có những kĩ năng sống cơ bản, bước
đầu bày tỏ và thể hiện ra hành vi, ứng xử trong cuộc sống hàng ngày chưa cao. Tỷ lệ học
sinh học sinh biết xử lí và giải quyết được mâu thuẫn theo cách tích cực, chủ động chưa đạt
hiệu quả theo yêu cầu đặt ra.
Đối với giáo viên: Mặc dù giáo viên đã nhận thức được bản chất, mức độ cần thiết phải
giáo dục kĩ năng sống cho học sinh nhưng vẫn còn lúng túng về phương thức, biện pháp để
thực hiện; Việc lồng ghép giáo dục kĩ năng sống vào các môn học và các hoạt động giáo
dục chưa đạt hiệu quả, chưa lồng ghép việc giáo dục kĩ năng sống vào các tiết sinh hoạt lớp.
B.GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN.
- Kỹ năng sống từ quan điểm giáo dục là tất cả những kỹ cần thiết trực tiếp giúp cho cá
nhân sống thành công và hiệu quả, trong đó tích hợp những khả năng, phẩm chất, hành vi
tâm lý, xã hội và văn hóa phù hợp và đương đầu được với những tác động của môi trường.
Những kỹ năng sống cốt lõi cần nhấn mạnh là kỹ năng tư duy, kỹ năng giao tiếp, ký năng ra
quyết định, kỹ năng ra quyết định, kỹ năng xác định giá trị, kỹ năng xử lý tình huống, kỹ
năng làm chủ bản thân, kỹ năng nhận thức...
- Theo UNICEFF, Kỹ năng sống là tập hợp rất nhiều kỹ năng tâm lý xã hội và giao tiếp
cá nhân giúp cho con người đưa ra những quyết định có cơ sở, giao tiếp một cách có hiệu
quả, phát triển các kỹ năng tự xử lý và quản lý bản thân nhằm giúp họ có một cuộc sống
lành mạnh và có hiệu quả. Kỹ năng sống được thể hiện ở những hành động cá nhân và
những hành động đó sẽ tác động đến những hành động của những người khác cũng như dẫn
đến những hành động nhằm thay đổi môi trường xung quanh, giúp nó trở nên lành mạnh.
- Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh có thể quan niệm là việc tổ chức các hoạt động
giáo dục đa dạng, phong phú nhằm kích thích học sinh tham gia một cách tích cực chủ động
vào các quá trình hoạt động, qua đó hình thành hoặc thay đổi hành vi của trẻ theo hướng
tích cực nhằm góp phần phát triển nhân cách toàn diện góp phần thực hiện hiệu quả việc
đánh giá học sinh tiểu học theo Thông tư số:22/2016/TT-BGDĐT ngày 22/9/2016 về sửa
đổi, bổ sung một số điều của Quy định đánh giá học sinh tiểu học ban hành kèm theo
Thông tư 30/2014/TT-BGDĐT ngày 28/8/20144 của Bộ trưởng Bộ Giáo dục và Đào tạo.
- Thực hiện công văn số 721/SGDĐT- GDTH ngày 22/6/2015 của sở Giáo dục và Đào
tạo về việc triển khai giảng dạy thực hành giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học;
Công văn 989/SGDĐT- GDTH ngày 04/9/2015 của Sở Giáo dục và Đào tạo về việc hướng
dẫn thực hiện giảng dạy thực hành giáo dục kĩ năng sống cho học sinh tiểu học; Công văn
4
1720/SGDĐT-GDTH ngày 30/8/2017 của Sở Giáo dục và Đào tạo về hướng dẫn thực hiện
giáo dục kỹ năng sống trong tiết sinh hoạt chủ nhiệm của cấp tiểu học.
- Từ cơ sở thực thực tiễn của đơn vị, giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tiểu học nói
chung, trường tiểu học Ninh Thân nói riêng có ý nghĩa rất quan trọng đối với cuộc sống
chính bản thân các em. Kĩ năng sống là cây cầu nối giúp cho con người vượt qua những bến
bờ của thử thách, ứng phó với những thay đổi của cuộc sống hàng ngày.
II. CÁC GIẢI PHÁP, BIỆN PHÁP THỰC HIỆN .
1. Chỉ đạo bám sát nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh.
Để việc giáo dục kỹ năng sống cho học sinh đạt hiệu quả, cần phải thay đổi tư duy, tiếp
đó là tiến hành nhiều giải pháp đồng bộ. Giáo dục kỹ năng sống, theo cách hiểu hiện nay là
giáo dục những cách ứng phó với những thử thách như: Tai nạn, điện giật, bị ngộ độc, động
vật cắn, bị xâm hại tình dục, phòng, chống các tệ nạn xã hội… đây mới chỉ là mục đích
trước mắt. Mục đích quan trọng nhất, lâu dài đó là hình thành nhân cách cho học sinh, trong
đó quan trọng nhất là giáo dục tình thân ái và các ứng xử văn hoá.
Kỹ năng tự nhận thức: Xác định được giá trị bản thân, tự tin và tự trọng;
Kỹ năng giao tiếp: Phản hồi lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ và ý tưởng, ứng xử-
giao tiếp, thể hiện cảm thông;
Kỹ năng suy nghĩ, sáng tạo: Nêu vấn đề, bình luận vấn đề, tìm kiếm và xử lý thông tin,
phân tích-đối chiếu;
Kỹ năng ra quyết định: Xác định tìm kiếm các lựa chọn, giải quyết vấn đề, ứng phó,
thương lượng;
Kỹ năng làm chủ bản thân: Xác định và đạt được mục tiêu của bản thân, quản lý thời
gian, đảm nhận trách nhiểm, kiểm soát cảm xúc.
Việc giáo dục kĩ năng sống cho học sinh sẽ hình thành và tập dượt cho các em
những hành vi, thói quen, kĩ năng xử lý các tình huống diễn ra trong cuộc sống. Giúp các
em tăng cường sức khoẻ, biết phân tích tổng hợp tránh được những ảnh hưởng tiêu cực của
trẻ từ xã hội. Giúp trẻ đối phó được với những căng thẳng, tham gia thực hành nhận biết
mọi mặt trong cuộc sống như: mạnh dạn, tự tin tự giải quyết được các vấn đề trong cuộc
sống, các vấn đề về an toàn giao thông, tự nhận biết về thế giới xung quanh, nhận biết bản
thân, xây dựng cho trẻ lòng tự tin, lòng tự trọng, giúp các em phát triển nhân cách toàn diện
đi tới thành công trong cuộc sống hàng ngày. Hiện nay, với nội dung chương trình mới và
các phương pháp dạy học tích cực trên quan điểm học đi đôi với hành đã tích cực xây dựng
cho học sinh các kĩ năng này thông qua các tiết học, các hoạt động giáo dục, các hoạt động
ngoại khóa, các giờ chủ nhiệm lớp. Chính vì thế nhiệm vụ chính của người cán bộ quản lý
giáo dục cần chỉ đạo các nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phù hợp với nội
dung và cấu trúc xác định. Nội dung giáo dục kỹ năng sống cho học sinh tập trung vào các
kỹ năng tâm lý - xã hội là những kỹ năng được vận dụng trong những tình huống hàng ngày
để tương tác với người khác và giải quyết có hiệu quả những vấn đề, những tình huống của
cuộc sống. Những nội dung này hết sức đơn giản, gần gũi với trẻ em, là những kiến thức tối
5
thiểu để các em có thể tự lập... Và mục đích quan trọng nhất là giúp các em tự tin hơn, tự
lập hơn trong cuộc sống”. Vì vậy cần:
+ Bám sát vào nội dung của giáo dục kỹ năng sống và vận dụng linh hoạt các nội dung
của giáo dục kỹ năng sống tuỳ theo từng môn học, hoạt động giáo dục và điều kiện cụ thể.
+ Xác định rõ các nội dung giáo dục kỹ năng sống (xác định rõ các kỹ năng sống cần
hình thành và phát triển cho học sinh) để tích hợp vào nội dung của hoạt động giáo dục toàn
diện học sinh.
+ Tạo ra động lực cho học sinh, làm cho học sinh tham gia một cách tích cực vào quá
trình hình thành kỹ năng sống nói chung và kỹ năng giải quyết vấn đề, kỹ năng ra quyết
định, kỹ năng tự nhận thức về bản thân, kỹ năng ứng phó với cảm xúc...
+ Thực hiện tốt việc giảng dạy tài liệu thực hành kỹ năng sống vào chương trình chính
khóa.
+ Tổ chức và thực hiện hiệu quả giáo dục kỹ năng sống trong tiết sinh hoạt chủ nhiệm.
+Tích hợp mục tiêu giáo dục kỹ năng sống với mục tiêu của hoạt động giáo dục ngoài giờ
lên lớp.
+ Thiết kế các chủ đề kĩ năng sống phù hợp với các nội dung, hoạt động thực hiện chủ đề
của hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp.
2. Chỉ đạo thực hiện tốt các nguyên tắc giáo dục kỹ năng sống.
Giáo dục kỹ năng sống là giáo dục cách sống trong xã hội hiện đại, là xây dựng những
hành vi lành mạnh và thay đổi những hành vi, thói quen tiêu cực trên cơ sở giúp người học
có cả kiến thức, giá trị, thái độ và các kỹ năng thích hợp. Giáo dục kỹ năng sống là một quá
trình giáo dục có mục đích, có kế hoạch và biện pháp cụ thể, là một quá trình lâu dài, phức
tạp đòi hỏi nhiều lực lượng tham gia, trong đó thầy cô giáo đóng vai trò cố vấn, tổ chức,
hướng đẫn, khuyến khích động viên người học. Chính vì thế trong quản lý chỉ đạo cần tổ
chức cho giáo viên, nhân viên nhà trường nắm rõ những nguyên tắc cơ bản về giáo dục kỹ
năng sống cho học sinh. Đó là những nguyên tắc:
+ Nguyên tắc bảo đảm tính mục đích của giáo dục: Giáo dục kỹ năng sống báo giờ
cũng hướng tới mục đích đã đặt ra, ngắn hạn và dài hạn. Mục đích dài hạn trong giáo dục
kỹ năng sống hướng tới cách làm, cách ứng phó với những thách thức trong cuộc sống
tương lai. Mục đích ngắn hạn là cơ sở, phương tiện để đạt được mục đích dài hạn. Học sinh
biết cách giải quyết ngay trong những tình huống đơn giản, cụ thể đang diễn ra trong cuộc
sống hằng ngày của bản thân.
+ Nguyên tắc phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý, môi trường sống của học sinh tiểu
học, phù hợp với tình hình phát triển của xã hội, của đát nước.
+ Nguyên tắc cung cấp thông tin: Thiếu thông tin sẽ khó hình thành được kỹ năng
sống cho con người. Giáo dục kỹ năng sống coi việc hình thành hành vi cho học sinh tiểu
học là mục tiêu cần đạt, tuy nhiên việc cung cấp thông tin cơ bản để đối tượng biết và làm
là cần thiết.