0
CÁC TỪ VIẾT TẮT
DH
Dạy học
GV
Giáo viên
HĐ
Hoạt động
HĐTNST
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo
HS
Học sinh
NXB
Nhà xuất bản
PP
Phương pháp
PPDH
Phương pháp dạy học
SGK
Sách giáo khoa
THPT
Trung học phổ thông
TT
Thứ tự
PPDH
Phương pháp dạy học
TNST
Trải nghiệm sáng tạo
HĐGD
hoạt động giáo dc
BGH
Ban giám hiệu
GVCN
Giáo viên chủ nhiệm
UBND
Ủy ban nhân dân
THCS
Trung học cơ sở
1
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Mc tiêu của giáo dc hiện đại là phát triển con người toàn diện, giảng dạy
kiến thức phc v trực tiếp cuộc sống. Vì vậy Nghị quyết 29 ngày 4/11/2013 của
BCH TW khóa XI và Dự thảo chương trình giáo dc phổ thông tổng thể sau năm
2015 đã nhấn mạnh quan điểm thay đổi hình thức tổ chức dạy học, coi trọng việc
tổ chức hoạt động trải nghiệm ở từng môn học trong chương trình giáo dc phổ
thông. Và hoạt động trải nghiệm sáng tạo đã trở thành một hoạt động giữ vai trò rất
quan trọng trong chương trình giáo dc phổ thông mới. Hoạt động này giúp cho
học sinh có nhiều cơ hội trải nghiệm để vận dng những kiến thức học được vào
thực tiễn từ đó hình thành năng lực thực tiễn cũng như phát huy tiềm năng sáng tạo
của bản thân. Có nhiều quan điểm khác nhau về trải nghiệm sáng tạo. Điểm chung
nhất của các quan điểm này là người học trực tiếp tham gia vào các hoạt động
trong nhà trường hoặc xã hội. Thông qua hoạt động đó học sinh sẽ phát triển các
năng lực thực tiễn, năng lực tư duy sáng tạo… Ở một số nước, hoạt động trải
nghiệm sáng tạo chính là hoạt động ngoài giờ lên lớp, mc tiêu chủ yếu của hoạt
động này là phát triển kỹ năng và thái độ tích cực. Từ đó, chúng ta thấy rằng để
đào tạo ra những con người toàn diện, phát triển đồng thời kiến thức, kỹ năng và
thái độ thì hoạt động trải nghiệm sáng tạo là một lựa chọn tốt. Do đó, người giáo
viên cần phải am hiểu và vận dng tốt HĐTNST vào dạy học. Đặc biệt với môn
Lịch sử - một môn học có đặc thù riêng vừa mang tính khoa học vừa mang tính
nghệ thuật, có chức năng giáo dc nhận thức con người. Theo sự nhìn nhận của
chúng tôi, chương trình lích sử THPT hiện nay có rất nhiều nội dung thuận lợi cho
việc thiết kế các HĐTNST phát huy năng lực của học sinh, là cơ hội để HS rèn
luyện kỹ năng bộ môn. Đồng thời, bồi dưỡng cho HS tinh thần chủ dộng, ý thức tự
giác, trách nhiệm trong học tập và cuộc sống, say mê, hứng thú học tâp bộ môn.
Qua đó, góp phần phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực học sinh. khuyến
khích, động viên và tạo điều kiện thuận lợi cho học sinh tích cực nghiên cứu, khơi
nguồn cho sự sáng tạo, tìm ra những giải pháp mới, những cái mới trên nền tảng
vận dng những cái đã có và những cái đã được trải nghiệm trong thực tiễn cuộc
sống, biến ý tưởng thành hiện thực… Và qua hoạt động trải nghiệm sáng tạo để
định hướng cho học sinh lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai cũng là một việc
làm có ý nghĩa thực tế.
Với đề tài “HĐTNST tìm về cội nguồn lịch sử, văn hóa truyền thống để tìm
hiểu hoạt động của Nguyễn Ái Quốc từ năm 1919-1925 và hướng nghiệp cho học
sinh THPT”, tôi hy vọng qua sáng kiến kinh nghiệm này học sinh sẽ được trải
nghiệm, phát huy sáng tạo của mình và định hướng đúng nghề nghiệp cho tương
lai phù hợp với sở thích, năng lực của mình, với xu thế phát triển của giáo dc và
đào tạo trong thời kì hội nhập và quốc tế hóa.
2
II. MỤC ĐÍCH, NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
1. Mục đích nghiên cứu
Xây dựng được các hoạt động trải nghiệm sáng tạo gắn với thực tiễn, góp
phần nâng cao hiệu quả định hướng nghề nghiệp cho HS. Đồng thời nhằm đổi mới
phương pháp giảng dạy, phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát huy hoạt
động trải nghiệm sáng tạo của học sinh trên cơ sở hướng dẫn của giáo viên,
2. Nhiệm vụ nghiên cứu.
- Nhiệm v chung của đề tài là góp phần không ngừng cải tiến và nâng cao
chất lượng hiệu quả việc dạy học môn Lịch sử. Nâng cao hơn nữa vị thế và phát
huy hết giá trị của môn học trong sự nghiệp trồng người, đào tạo con người và định
hướng nghề nghiệp trong tương lai cho học sinh trong xu thế của thời đại.
- Nhiệm v chung c thể:
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của hoạt động TNST và hoạt động hướng nghiệp
dạy trong trường THPT
- Đánh giá thực trạng trong việc nhận thức của học sinh cũng như giáo viên
trong việc tổ chức các hoạt động TNST và hướng nghiệp.
+ Đề xuất các hình thức và biện pháp tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo.
+ Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của đề tài.
III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU VÀ PHẠM VI CỦA ĐỀ TÀI
1. Đối tượng nghiên cứu
Đề tài thuộc lĩnh vực phương pháp dạy học ở cấp Trung học phổ thông
Bài học được chọn để áp dng là “Phong trào dân tộc dân chủ ở Việt Nam từ
năm 1919 đến năm 1925” – Bài 12 SGK Lịch sử 12 Cơ bản (phần Hoạt động của
Nguyễn Ái Quốc) và chương trình hướng nghiệp cho học sinh khối 12.
Đối tượng hướng dẫn thực hiện là học sinh bậc THPT, c thể là học sinh lớp
12. Đây là đối tượng HS đã có khả năng tư duy độc lập và hoạt động thực tiễn. Do
đó, giáo viên có thể thực hiện dễ dàng, hiệu quả phương pháp dạy học theo hướng
trải nghiệm sáng tạo giúp học sinh hình thành những phẩm chất, phát triển năng
lực toàn diện, định hướng được nghề nghiệp cho mình trong tương lai.
2. Phạm vi nghiên cứu
Phạm vi nội dung thực hiện nghiên cứu của đề tài là khu di tích Kim Liên -
Nam Đàn - Nghệ An. Sưu tầm, chọn lọc những hình ảnh, bài hát, câu hỏi, câu
chuyện về Nguyễn Ái Quốc - Hồ Chí Minh, sách lịch sử lớp 11,12, các sách tham
khảo, các công văn, chỉ thị…
3
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
- Nghiên cứu lý thuyết: Đọc và nghiên cứu, phân tích, tổng hợp các tài liệu
về hoạt động của Nguyễn Ái Quốc, các tài liệu chuyên khảo, sách giáo khoa lịch
sử phổ thông, các công trình nghiên cứu về đổi mới PPDH bằng việc sử dng hoạt
động trải nghiệm sáng tạo và tích hợp liên môn, tài liệu định hướng phát triển
phẩm chất, năng lực của người học.
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm: Tiến hành dạy học có đối chứng một
hoạt động TNST trong chương trình để rút ra những kết luận khái quát và đề xuất
một số biện pháp sư phạm.
- Khảo sát ý kiến giáo viên về vấn đề dạy học bằng hoạt động trải nghiệm
sáng tạo, khảo sát ý kiến học sinh sau tiết học.
V. BỐ CỤC SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
3 phần: Phần đặt vấn đề, phần nội dung và phần kết luận và kiến nghị
VI. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU
- Về mặt khoa học: Góp phần làm rõ cơ sở lý luận của dạy học trải nghiệm
sáng tạo trong dạy học ở trường phổ thông nói chung, dạy học lịch sử nói riêng.
- Về mặt thực tiễn: Góp phần đổi mới phương pháp dạy học theo hướng gắn
với thực tiễn, đào tạo ra những con người chủ động, sáng tạo và có kiến thức thực tế.
PHẦN II: NỘI DUNG
I. CƠ SỞ KHOA HỌC
1. Cơ sở lí luận
1. 1. Tổng quan về HĐTNST trong dạy học
1.1.1. Khái niệm HĐTNST
Theo Từ điển Tiếng việt, "Trải có nghĩa là đã từng qua, từng biết, từng chịu
đựng; còn nghiệm có nghĩa là kinh qua thực tế nhận thấy điều nào đó là đúng.
Sáng tạo là tạo ra những giá trị mới về vật chất hoặc tinh thần; tìm ra cái mới,
cách giải quyết mới, không bị gò bó, phụ thuộc vào cái đã có".
Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam , "Trải nghiệm theo nghĩa chung nhất là
bất kì một trạng thái có màu sắc xúc cảm nào được chủ thể cảm nhận, trải qua,
đọng lại thành bộ phận (cùng với tri thức, ý thức…) trong đời sống tâm lí của từng
người. Theo nghĩa hẹp hơn, chuyên biệt hơn của tâm lí học, là những tín hiệu bên
trong, nhờ đó nghĩa của các sự kiện đang diễn ra đối với cá nhân được ý thức,
chuyển thành ý riêng của cá nhân, góp phần lựa chọn tự giác các động cơ cần
thiết, điều chỉnh hành vi của cá nhân. Sáng tạo là hoạt động tạo ra cái mới, có thể
sáng tạo trong bất kì lĩnh vực nào: khoa học (phát minh), nghệ thuật, sản xuất - kĩ
thuật (sáng tác, sáng chế), kinh tế, chính trị,…".
4
Theo Bách khoa toàn thư mở Wikipedia, “Trải nghiệm hay kinh nghiệm là
tổng quan khái niệm bao gồm tri thức, kĩ năng trong hoặc quan sát sự vật hoặc sự
kiện đạt được thông qua tham gia vào hoặc tiếp xúc đến sự vật hoặc sự kiện đó”.
Lịch sử của từ “trải nghiệm” gần nghĩa với từ “thử nghiệm”. Thực tiễn cho thấy
trải nghiệm đạt được thường thông qua thử nghiệm.
Từ những định nghĩa trên, với mc đích nghiên cứu của mình, chúng tôi định
nghĩa HĐTNST như sau: HĐTNST là một nhiệm vụ học tập gắn với thực tiễn mà
HS cần phải vận dụng vốn kinh nghiệm sẵn có để trải nghiệm, phân tích, khái quát
hóa thành kiến thức của bản thân và vận dụng để giải quyết vấn đề thực tiễn”.
Như vậy, HĐTNST là hình thức hoạt động được thực hiện sáng tạo và hiệu
quả, giúp HS phát hiện, hình thành kiến thức, vận dng kiến thức đã học và áp
dng trong thực tế đời sống. Các hoạt động được thực hiện trong lớp học, trường,
nhà hay tại bất kì địa điểm nào phù hợp.
1.1.2. Đặc điểm HĐTNST
HĐTNST là một loại hình hoạt động dạy học có mc đích, có tổ chức được
thực hiện trong hoặc ngoài nhà trường; HS được chủ động tham gia vào tất cả các
khâu của quá trình hoạt động, từ thiết kế hoạt động đến chuẩn bị, thực hiện và đánh
giá kết quả hoạt động phù hợp với đặc điểm lứa tuổi và khả năng của bản thân; các
em được trải nghiệm, bày tỏ quan điểm, ý tưởng, đánh giá và lựa chọn ý tưởng
hoạt động, thể hiện tự khẳng định bản thân, tự đánh giá và đánh giá kết quả hoạt
động của bản thân, của nhóm mình và bạn bè.
HĐTNST có nội dung rất đa dạng và mang tính tích hợp, ngoài kiến thức về
sinh học, HĐTNST còn tổng hợp kiến thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh
vực học tập và giáo dc như: vật lí, hóa học, địa lí, giáo dc kĩ năng sống, giáo dc
lao động, giáo dc môi trường và biến đổi khí hậu, giáo dc phòng chống
HIV/AIDS và tệ nạn xã hội, giáo dc vệ sinh an toàn thực phẩm, giáo dc sử dng
năng lượng tiết kiệm, giáo dc giới tính và sức khỏe sinh sản vị thành niên,...
HĐTNST có thể tổ chức tại nhiều địa điểm khác nhau ở trong hoặc ngoài nhà
trường như: lớp học, thư viện, phòng đa năng, phòng truyền thống, sân trường,
vườn trường, công viên, vườn hoa, viện bảo tàng, các di tích lịch sử và văn hóa,
các danh lam thắng cảnh, các công trình công cộng, nhà các nghệ nhân, các làng
nghề, cơ sở sản xuất,... hoặc ở các địa điểm khác ngoài nhà trường có liên quan
đến chủ đề hoạt động.
HĐTNST được tổ chức dưới nhiều hình thức khác nhau như: thí nghiệm, hoạt
động câu lạc bộ, tổ chức trò chơi, diễn đàn, sân khấu tương tác, tham quan dã
ngoại, các hội thi, hoạt động giao lưu, hoạt động tình nguyện, hoạt động cộng
đồng, lao động công ích, sân khấu hóa, tổ chức các ngày hội,...