1
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài.
Chúng ta đang thực hiện đổi mới giáo dục và đào tạo một cách toàn diện theo
Nghị quyết số 29- NQ/TW của hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Trong đó, mục tiêu
đối với giáo dục phổ thông là “tập trung phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành phẩm
chất, năng lực công dân, phát hiện và bồi dưỡng năng khiếu, định hướng nghề
nghiệp cho học sinh. Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú trọng giáo dục lý
tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học, năng lực và kỹ năng
thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển khả năng sáng tạo, tự học,
khuyến khích học tập suốt đời”.
Với xu thế hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, chương trình giáo dục của
nước ta đang tiệm cận dần với nền giáo dục của các nước hiện đại thì yêu cầu đặt
ra đối với nghành giáo dục của chúng ta càng cao, trong đó lượng kiến thức mà các
em được học rất nhiều và sẽ trở nên khó khăn hơn đối với nhận thức của một số
học sinh. Do đó, một số học sinh rơi vào tình trạng đi học nhưng không hiểu bài,
không tiếp thu được nội dung cơ bản, thậm chí “ngồi nhầm lớp”. Mặt khác, với sự
phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và các mặt của xã hội, bên cạnh những
ảnh hưởng tích cực nói chung thì đã có những tác động không tốt đến học sinh. Vì
thế, nhiều học sinh mất căn bản trầm trọng, thiếu ý chí và hứng thú học tập, không
gắn bó với thầy cô bạn bè, trường lớp, lười biếng, chán nản, bỏ học và nhiều tiêu
cực khác gây ra hậu quả cho bản thân học sinh, gia đình, nhà trường, xã hội ở hiện
tại và tương lai. Vì thế, muốn thực hiện thành công công cuộc đổi mới căn bản giáo
dục và đào tạo, góp phần thực hiện tốt chương trình giáo dục phổ thông mới, cần
rất nhiều yếu tố, trong đó công tác khuyến học khuyến tài có ý nghĩa rất quan trọng.
Xác định được tầm quan trọng của công tác khuyến học, khuyến tài, xây
dựng xã hội học tập và học tập suốt đời trong việc nâng cao dân trí, nâng cao chất
lượng nhân lực, góp phần ổn định an ninh trật tự xã hội và xây dựng đất nước,
Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều văn bản chỉ đạo có ý nghĩa chiến lược, là kim
chỉ nam để hoạt động khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập ngày càng
có cơ hội phát triển và lan tỏa. Kết luận số 49-KL/TW của ban Bí thư về “tiếp tục
thực hiện Chỉ thị 11-CT/TW của Bộ Chính trị khóa X về tăng cường sự lãnh đạo
của Đảng đối với công tác khuyến học khuyến tài, xây dựng xã hội học tập” đã nêu:
Việc duy trì và nâng cao chất lượng hiệu quả công tác khuyến học, khuyến tài, xây
dựng xã hội học tập là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và
đoàn thể nhân dân các cấp, trước hết là người đứng đầu
Qua hơn 20 năm công tác ở 3 trường THPT (THPT Nguyễn Đức Mậu, THPT
Hoàng Mai, THPT Hoàng Mai 2) và tìm hiểu tình hình chung ở một số trường khác,
2
tôi thấy việc thực hiện công tác khuyến học ở các trường đã được thực hiện và đạt
được những kết quả nhất định, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo
dục của mỗi nhà trường, nhờ đó đã giúp cho nhiều em có hoàn cảnh khó khăn có
thêm điều kiện để học tập. Tuy nhiên công tác khuyến học chưa phát triển theo
chiều sâu, mới chỉ mang tính tạm thời, bột phát, chưa có kế hoạch, quy chế đầy đủ,
chưa phong phú về nội dung. Một số trường còn xem nhẹ vai trò công tác khuyến
học trong việc nâng cao chất lượng giáo dục chung của trường, chưa thành lập Chi
hội khuyến học. Vì thế, chất lượng và hiệu quả của công tác khuyến học còn hạn
chế.
Với cương vị là cán bộ quản lý của một trường mới thành lập trong điều kiện còn
nhiều khó khăn, đặc biệt hàng năm đón rất nhiều học sinh có hoàn cảnh khó khăn về
học tại trường, trong đó nhiều em khó khăn về điều kiện vật chất, nhiều em thiếu thốn
về mặt tinh thần, có em hạn chế về khả năng tiếp thu kiến thức..., tôi luôn trăn trở làm
sao để có thể giúp đỡ được các em vượt qua được những khó khăn thiệt thòi đó, để các
em có thể tiếp tục việc học, vươn lên đạt được những kết quả mong đợi, nhằm mang
đến tương lai tốt đẹp hơn cho các em, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng giáo
dục toàn diện của nhà trường, để xây dựng được tập thể nhà trường vững mạnh, và có
những bước tiến vững chắc ngay từ những năm đầu mới thành lập. Để giải quyết được
trăn trở đó tôi cần phải quan tâm đến công tác khuyến học. Vì thế tôi đã lựa chọn
nghiên cứu và áp dụng đề tài: “Làm tốt công tác khuyến học góp phần nâng cao
chất lượng giáo dục toàn diện của nhà trường tại trường THPT Hoàng Mai 2”.
2. Tính mới của đề tài
Liên quan đến vấn đề khuyến học cũng đã có một số bài viết đề cập đến nhưng
còn mang tính nêu vấn đề, giải quyết vấn đề ở những khía cạnh riêng lẻ, chưa đúc kết
thành sáng kiến với những giải pháp có tính hệ thống và toàn diện. Mặt khác, công tác
khuyến học được thực hiện chưa phong phú về nội dung, cách thức, chủ yếu là
khen thưởng cuối kỳ cuối năm hoặc hỗ trợ về vật chất nhất định, chưa quan tâm
làm tốt những hình thức khác như động viên khuyến khích về tinh thần, chưa giúp
học sinh tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc khác trong học tập. Vì thế, nội dung
của đề tài, nhất là các giải pháp được đề xuất trong đề tài này có nhiều điểm mới và
mang tính hệ thống.
3. Đóng góp của đề tài
Đề tài đã nghiên cứu và đề xuất được các giải pháp để làm tốt hơn công tác
khuyến học, góp phần quan trọng vào việc nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho
các nhà trường, đồng thời góp phần thực hiệ tốt chủ trương của Đảng và Nhà nước về
Công tác khuyến học, khuyến tài và xây dựng xã hội học tập.
3
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
1. Cơ sở khoa học
1.1. Cơ sở lý luận
1.1. 1. Khuyến học là gì?
Khuyến học là khuyến khích việc học. Nói cụ thể Khuyến học là sự khuyên
bảo, hướng dẫn, khích lệ, giúp đỡ của các tổ chức và cá nhân để người ta hứng khởi
nghe theo, làm theo, cùng nhau thúc đẩy học tập và vận động các nguồn lực để tạo
cơ hội và điều kiện cho mọi người được học và tự học: Học thường xuyên, học suốt
suốt đời; học chữ, học nghề, học làm người; ...
Từ xa xưa ông cha ta đã dạy "Nhân bất học, bất tri lý" (người không học,
không hiểu biết) và muốn học phải có thầy "Không thầy đố mày làm nên". Bia Văn
chỉ xã Văn Trưng và Vĩnh Trưng, tỉnh Vĩnh Phúc đã ghi "Nhà học là nơi nuôi
dưỡng nhân tài; học điền là để tôn sùng đạo thầy. Không học không mở mang trí
tuệ. Không có ruộng không có gì để nuôi dưỡng nho sinh”. Câu đối chữ Nôm ở
cổng làng Mộ Trạch (thời xưa thuộc tỉnh Hải Dương) đã ghi: "Nên thợ, nên thầy
nhờ có học. No cơm, ấm áo bởi hay làm". Trong dân gian, dân ta còn dùng những
câu ca dao dễ thuộc, dễ nhớ, thấm sâu vào lòng người từ già đến trẻ để khuyến
khích sự học, đồng thời cũng là đạo lý về tôn sư trọng đạo: "Muốn sang thì bắc cầu
kiều. Muốn con hay chữ thì yêu lấy thầy".
Trong quá trình lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng Việt Nam, lúc nào Đảng và Nhà
nước ta cũng chú trọng phát triển giáo dục để nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực,
bồi dưỡng nhân tài.
Đại hội Đảng Cộng sản Việt Nam lần thứ VII đã xác định: "Phát triển giáo dục
và khoa học công nghệ là quốc sách hàng đầu'. Đại hội Đảng lần thứ IX đã khẳng
định mục tiêu "xây dựng cả nước trở thành một xã hội học tập" và "đẩy mạnh việc
xây dựng các tổ chức khuyến học".
Tư tưởng xây dựng xã hội học tập và đẩy mạnh hoạt động khuyến học thể hiện
trình độ tư duy về giáo dục đào tạo ngang tầm thời đại, nêu lên yêu cầu mới đối với
sự nghiệp đào tạo con người cho chủ nghĩa xã hội trong thời kỳ công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước, tiến tới phát triển kinh tế tri thức.
1.1.2. Hội Khuyến học Việt Nam
- Khái quát về Hội:
Theo Điều 2, Chương II, Điều lệ Hội Khuyến học Việt Nam, Hội Khuyến học
Việt Nam là tổ chức xã hội của mọi công dân và tổ chức Việt Nam sinh sống ở
trong nước và nước ngoài tâm huyết với sự nghiệp "trồng người” góp sức phấn đấu
4
cho phong trào " toàn dân học tập, toàn dân tham gia làm giáo dục", "cả nước trở
thành một xã hội học tập" nhằm nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân
tài, phục vụ sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, hội nhập khu vực và
quốc tế.. Hội Khuyến học là một tổ chức xã hội toàn tâm, toàn ý phục vụ lợi ích
học tập của nhân dân
Hội Khuyến học Việt Nam là thành viên của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, hoạt
động trong khuôn khổ pháp luật của nước Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam.
Hội Khuyến học Việt Nam được thành lập theo Quyết định 1271/QĐ -TTg
của Thủ tướng Chính phủ và lấy ngày 2/10 là “Ngày Khuyến học Việt Nam” với
mục đích động viên các tầng lớp nhân dân, các tổ chức xã hội cùng tham gia các
hoạt động khuyến học, khuyến tài, xây dựng xã hội học tập; tôn vinh những gương
sáng hiếu học, những tập thể cá nhân có thành tích trong công tác khuyến học,
khuyến tài. Kể từ đó, ngày 2/10 hằng năm đã trở thành ngày hội khuyến học không
chỉ của những người làm khuyến học mà của toàn xã hội quan tâm đến “sự học”.
- Nguyên tắc hoạt động của Hội:
+ Tuân thủ sự lãnh đạo của Đảng và quản lý của Nhà nước, hợp tác chặt chẽ với
ngành giáo dục đào tạo, tranh thủ sự hướng dẫn, hỗ trợ của Mặt trận Tổ quốc các
cấp.
+ Phát huy quyền chủ động, sáng tạo của các tổ chức Hội, liên kết với các ban,
ngành, đoàn thể, các tổ chức kinh tế khoa học, văn hóa - xã hội trong hoạt động
khuyến học khuyến tài.
+ Tranh thủ sự ủng hộ và trợ giúp về tinh thần, vật chất của mọi tổ chức, cá nhân ở
trong và ngoài nước vì sự nghiệp khuyến học.
+ Hội làm việc theo chế độ dân chủ tập thể và quyết định theo đa số.
- Mục tiêu cơ bản của Hội:
+ Góp sức phấn đấu cho sự công bằng xã hội về quyền lợi học tập của mọi người:
Khuyến khích và hỗ trợ việc dạy và học trong nhà trường và phong trào học tập
thường xuyên trong nhân dân, góp phần nâng cao trình độ văn hóa, nghề nghiệp
của mọi người trong xã hội, góp sức phấn đấu cho sự công bằng xã hội về giáo dục,
xây dựng xã hội học tập, đặc biệt chú ý những người nghèo, người khuyết tật
không có điều kiện học tập, những người có năng khiếu
+ Cổ vũ xã hội quan tâm đối với vai trò của người thầy trong sự nghiệp giáo dục
và đối với các em học sinh nghèo hiếu học: Liên kết mọi gia đình và tổ chức xã hội,
cùng các cơ sở giáo dục và đào tạo góp phần động viên, chăm lo về vật chất và tinh
thần đối với các thầy cô giáo, thực hiện sự kết hợp giáo dục giữa nhà trường, gia
5
đình và xã hội, học kết hợp với hành, xây đựng môi trường giáo dục lành mạnh,
góp phần nâng cao chất lượng giáo dục.
+ Làm tư vấn về giáo dục: Tư vấn, phản biện, giám định về giáo dục khi có yêu
cầu trên cơ sở tập hợp ý kiến của đông đảo các nhà giáo dục, nhà khoa học và
những người tâm huyết với sự nghiệp giáo dục; kiến nghị với Đảng, Chính quyền,
ngành giáo dục cùng cấp về chủ trương, chính sách, biện pháp phát triển giáo dục,
hình thành xã hội học tập.
- Nhiệm vụ của Hội:
+Chấp hành các quy định của pháp luật có liên quan đến tổ chức và hoạt động của
Hội.
+Liên kết, phối hợp với các tổ chức, các lực lượng xã hội, các cơ sở giáo dục triển
khai các hoạt động khuyến học khuyến tài, xây dựng xã hội học tập.
+Tập hợp, đoàn kết hội viên và các lực lượng xã hội đẩy mạnh các hoạt động
khuyến học, khuyến tài.
+Khuyến khích người lao động có sáng kiến đóng góp hiệu quả cho sự nghiệp xây
dựng và phát triển kinh tế xã hội của đất nước; hỗ trợ học bổng cho học sinh nghèo,
phần thưởng cho học sinh giỏi có thành tích cao trong học tập và tu dưỡng.
+ Phát triển các hình thức dịch vụ học tập để hỗ trợ và khuyến khích việc học tập
của thế hệ trẻ và người đã trưởng thành theo quy định của pháp luật.
+Kiến nghị với các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoạch định chính sách tạo
động lực cho các hoạt động khuyến học của Hội.
+Thúc đẩy quan hệ, hợp tác với các tổ chức trong và ngoài nước về giáo dục và đào tạo.
+ Tài chính của Hội được sử dụng đúng mục đích khuyến học, khuyến tài, nguyên
tắc công khai, minh bạch.
- Quỹ khuyến học của Hội:
Quỹ Khuyến học Việt Nam được thành lập theo Quyết định số 183/1999/CT-
TTg ngày 9/9/1999 của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định số 123/1999/QĐ-TC
ngày 11/10/1999 của Bộ trưởng Bộ Tài chính phê duyệt bản Điều lệ Quỹ Khuyến
học Việt Nam.
Quỹ Khuyến học Việt Nam hoạt động theo nguyên tắc đóng góp tự nguyện
của các tổ chức, cá nhân ở trong và ngoài nước không vì mục đích lợi nhuận, nhằm
tài trợ cho các hoạt động giáo dục đào tạo, khuyến khích dạy tốt học tốt.Sử dụng
đúng mục đích và tuân thủ các nguyên tắc kế toán, tài chính theo Điều lệ Quỹ
khuyến học.