Đề tài: “ Một số biện pháp nâng cao chất lượng khám phá môi trường
xung quanh
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1.1 Lý do chọn đề tài.
“Chưa là mẹ nhưng chứa chan tình mẹ
Bởi yêu nghề nên quý lớp măng non”
Dạy trẻ tuổi mầm non đến với tôi dường như một định mạnh bởi tôi yêu
những ánh mắt biết nói của trẻ thơ, yêu cái vẽ bỡ ngỡ đầy tò mò ưa khám phá thế
giới xung quanh của các cháu, tôi nhìn thấy cái vẽ vươn vai trong hành trình hoàn
thiện nhân cách của trẻ, tôi hiểu rằng mình là nấc thang của các cháu hiện tại và
tương lai vì thế tôi đã có mặt ở đây dưới mái trường thân yêu và đầy thân thiện đó
chính là trường Mầm non Ngư Thủy Nam mái ấm của bao thế hệ trẻ thơ.
Giáo dục Mầm Non là mắt xích đầu tiên trong hệ thống giáo dục quốc dân.
Trường mầm non thực hiện nhiệm vụ chăm sóc nuôi dưỡng trẻ, trong quá trình tổ
chức phương pháp chăm sóc giáo dục trẻ giáo viên cần phải xây dựng kế hoạch
thực hiện chương trình giáo dục mầm non mới đảm bảo và đáp ứng sự đa dạng của
các vùng miền, phù hợp với trẻ ở từng địa phương, chương trình giáo dục mầm non
mới lấy trẻ làm trung tâm hướng tới sự phát triển toàn diện và tạo cơ hội cho trẻ
được phát triển.
Chương trình giáo dục mầm non đổi mới về phương pháp, nội dung và hình
thức tổ chức nhằm phát triển tối đa tiềm năng vốn có của trẻ, hình thành ở trẻ kỹ
năng sống cần thiết cho trẻ phù hợp với yêu cầu của gia đình, cộng đồng và xã hội.
Chú trọng đến việc “trẻ học như thế nào” hơn là “học cái gì” coi trọng quá trình hoạt
động của trẻ hơn là kết quả hoạt động của trẻ luôn chú trọng môi trường cho trẻ hoạt
động. Mục tiêu của giáo dục mầm non là: “phát triển toàn diện về thể chất lẫn tinh
thần, hình thành những yếu tố đầu tiên về nhân cách cho trẻ”. Chăm sóc và giáo dục
trẻ em là trách nhiệm, là tình thương và hạnh phúc mỗi con người, mỗi gia đình, mỗi
cộng đồng, truyền thống ấy đã thể hiện trong văn hóa dân dan Việt Nam: “Dạy con từ
thủa còn thơ” để sau này: “Con hơn cha là nhà có phúc”. Giáo dục trẻ em không chỉ
mang lại cho các em một cuộc sống tự do, có cơm no áo mặc, được học hành mà
giúp các em “Thành người”. Trẻ ở lứa tuổi mầm non tất cả mọi việc đều bắt đầu từ
cái ăn, bắt đầu nói, bắt đầu nghe, nhìn và vận động bằng đôi chân, đôi tay của mình,
những cử chỉ đó đều làm lên những thói quen, kể cả thói xấu ở trẻ.
Bên cạnh đó cho trẻ Mầm Non làm quen lĩnh vực phát triển nhận thức (khám
phá môi trường xung quanh) góp phần hoàn thiện ở trẻ các giác quan, quá trình tâm
lý, cảm giác, tri giác, tư duy, ngôn ngữ, trí nhớ sự chú ý của trẻ. Trong quá trình hoạt
động trẻ tích cực sử dụng các giác quan của mình như nghe, nhìn, sờ, mó, nếm,
ngửi và trong quá trình thử nghiệm kiến thức trẻ phải tiến hành các thao tác trí tuệ,
quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp, nhận xét khái quát điều đó các giác quan của
trẻ được phát triển nhanh hơn, khả năng của trẻ phát triển tốt hơn, trẻ lĩnh hội được
các kỹ năng tư duy. Cho trẻ làm quen với lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá
môi trường xung quanh) mang lại nguồn biểu tượng vô cùng phong phú, đa dạng,
sinh động, đầy hấp dẫn với trẻ thơ, thế giới xung quanh sinh động là vậy, thích thú là
vậy, vì thế trẻ luôn có niềm khao khát khám phá, tìm hiểu về chúng.
Điểm mới của đề tài này la: Trong thực tế đề tài này đã được nhiều người
nghiên cứu, song tôi nghĩ rằng mỗi trường, mỗi vùng miềm có những điều kiện chăm
sóc trẻ khác nhau. Hơn nũa ở trường mầm non Ngư Thủy Nam là một ngôi trường
ở vùng biển đầy nắng gió và cát trắng, điều kiện kinh tế, văn hóa của địa phương
còn gặp nhiều khó khăn, trẻ em ít khi được tiếp xúc với các hoạt động văn hóa dành
cho thiếu nhi như các vùng khác. Đặc biệt hơn các loại đồ dùng đồ chơi của trẻ
thường ngày chưa phát triển ở trẻ trí thông minh, trẻ còn chịu nhiều nhiều thiệt thòi.
Chính vì vấn đề đó nên tôi đã mạnh dạn nhiên cứu và thực hiện đề tài này nhằm
giúp trẻ khám phá môi trường thiên ở biển với các loại nguyên vật liệu sẳn có như
các lại võ vò, võ ngao … để kiến thức của trẻ phong phú hơn, thự tế hơn từ đó trẻ sẽ
tiếp thu bài nhanh hơn à chủ động hơntrong mọi hoạt động.
Cho trẻ làm quen với môi trường xung quanh trẻ, giúp trẻ cũng cố tri thức sẽ
cung cấp cho trẻ vốn hiểu biết về sự vật hiện tượng, nhận thức xã hội những gì biến
đổi xung quanh mình, từ môi trường tự nhiên (cỏ cây, hoa lá, con vật) đến môi
trường xã hội (công việc của mỗi người trong gia đình xã hội, mối quan hệ của con
người với con người, con người với thế giới sự vật và hiện tượng xung quanh). Lĩnh
vực phát triển nhận thức (khám phá môi trường xung quanh) sẽ kích thích và phát
triển tính tò mò ham hiểu biết của trẻ tạo điều kiện cho trẻ tìm hiểu, khám phá những
điều mới lạ gần gủi xung quanh trẻ giúp trẻ sống hòa mình với môi trường tự nhiên,
môi trường xã hội và có ý thức biết yêu quý và bảo vệ môi trường đó.
Chính vì những lý do trên và để đạt được kết quả của môn học. Bản thân tôi
là một giáo viên mầm non tôi luôn băn khoăn, suy nghĩ và lựa chọn đề tài: “ Một số
biện pháp nâng cao chất lượng khám phá môi trường xung quanh (Lĩnh vực phát
triển nhận thức) làm đề tài nghiên cứu để áp dụng vào công tác giảng dạy nhằm
nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho trẻ ở trường mầm non nơi tôi đang công
tác.
1.2. Phạm vi áp dụng đề tài:
Đề tài “Một số biện pháp nâng cao chất lượng khám phá môi trường xung
quanh( Lĩnh vực phát triển nhận thức) ở trẻ 3-4 tuổi. Trước hết đề tài được áp dụng
cho các lớp thực hiện chương trình 3-4 tuổi trong nhà trường, sau đó áp dụng rộng
rãi cho các đơn vị có điều kiện, đặc điểm tình hình giống trường mầm non Ngư Thủy
Nam ở huyện Lệ Thủy và có thể áp dụng cho các đơn vị khác.
II. PHẦN NỘI DUNG:
2.1. Thực trạng:
Năm học 2012-2013 bản thân tôi được nhà trường phân công dạy lớp 3 tuổi.
Bản thân tôi luôn nhận thấy có những thuận lợi và khó khăn sau.
a. Thuận lợi:
Được sự quan tâm của ban giám hiệu nhà trường, tổ chuyên môn luôn tích
cực chỉ đạo trong công tác chuyên môn, bồi dưỡng chuyên môn cho giáo viên để
giáo viên có năng lực vững vàng hơn.
Nhà trường đã trang bị về cơ sở vật chất, mua sắm đồ dùng dạy học tương
đối đầy đủ đặc biệt lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi trường xung quanh)
như máy chiếu, tranh ảnh có kích thước to, rõ ràng, màu sắc đẹp, hấp dẫn trẻ quan
sát nên thuận lợi cho công tác giảng dạy.
Trường nằm trong diện xã bãi ngang ven biển nên được Huyện quan tâm đầu
tư kinh phí xây dựng cụm trung tâm ở thôn Liêm Bắc, cụm trung tâm được xây dụng
kiên cố hai tầng với 6 phòng học diện tích các phòng học rộng rãi, khang trang, sạch
sẽ và các lớp ở khu lực lẽ bây giờ cũng chuyển vào học ở đây và tất cả đều được ăn
bán trú thuận lợi cho việc chăm sóc nuôi dưỡng, giáo dục trẻ đạt kết quả tốt hơn.
Bản thân tôi luôn yêu nghề mến trẻ, nhiệt tình trong công tác chăm sóc giáo
dục trẻ, tích cực tự học và tự bồi dưỡng cho bản thân, không ngừng phấn đấu nâng
cao năng lực cho bản thân, thường xuyên học hỏi chị em, bạn bè đồng nghiệp nên
tích lũy được một số kinh nghiệm. Bên cạnh đó được sự quan tâm giúp đỡ của các
bậc phụ huynh về việc sưu tầm nguyên vật liệu như vỏ ngao, sò, óc, hến, vải vụn,
tranh, sách báo, … để làm đồ dùng đồ chơi phục vụ cho việc dạy và học đặc biệt là
hoạt động cho trẻ làm quen với lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi trường
xung quanh) được quan tâm nhiều hơn.
Nhà trường đã trồng nhiều cây xanh ở xung quanh trường, chăm sóc thường
xuyên, bồn hoa trồng với nhiều lọai hoa đẹp hấp dẫn trẻ thuận lợi cho việc hoạt động
ngoài trời.
Sân bãi rộng rãi, an tòan để tổ chức các hoạt động ngoài trời và hoạt động vui
chơi cho trẻ.
Một số cháu nhanh nhẹn, mạnh dạn, khả năng tiếp thu nhanh, ngữ điệu tốt,
trả lời các câu hỏi mạch lạc đó là điều kiện tốt để giúp tôi tự tin thực hiện tốt lĩnh vực
phát triển nhận thức (khám phá môi trường xung quanh).
Bản thân luôn được sự quan tâm, tạo điều kiện của Ban giám hiệu nhà
trường, sự động viên tinh thần của đồng nghiệp, đặc biệt là sự quan tâm của gia
đình đã giúp tôi hoàn thành tốt của một người giáo viên. Song bên cạnh những
thuận lợi mà tôi có thì bản thân tôi còn gặp không ít khó khăn sau:
b. Khó khăn:
Trường mầm non Ngư Thủy Nam đóng trên địa bàn của một xã nghèo, dân
cư sống thưa thớt ở vùng ven biển, đời sống còn thấp, kinh tế gặp nhiều khó khăn,
nên một số phụ huynh chưa thực sự quan tâm đến việc học của trẻ.
Các cháu đa số bố mẹ làm nghề đánh bắt cá nên sớm tối ít có ở nhà, các
cháu ở nhà với ông bà nên không có điều kiện quan tâm, chăm sóc đầy đủ. Các
cháu ít được tiếp xúc với môi trường ngoài, chính vì thế các cháu còn rụt rè, nhút
nhát, sự hiểu biết của một số trẻ về lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi
trường xung quanh) còn hạn chế.
Nhận thức của một số phụ huynh đối với bộ môn này chưa cao, nên chưa tạo
điều kiện giúp đỡ bồi dưỡng trẻ thêm ở nhà.
So với các lĩnh vực khác thì lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi
trường xung quanh) là một bộ môn khó, muôn màu muôn vẻ bởi vậy đòi hỏi ở trẻ
phải có sự chú ý, tập trung quan sát cao. Vì vậy, có nhiều trẻ còn chưa tập trung, còn
chán nản. Chính vì thế mà kết quả của tiết học chưa cao.
Bước vào năm học mới tôi đã tranh thủ khảo sát để nắm bắt được khả năng
của từng trẻ trong lớp, tổng số trẻ được khảo sát là 30 trẻ, trong đó kết quả khảo sát
cho thấy:
Tổng số trẻ 30 cháu Tỉ lệ %
Khá giỏi 9 30%
Trung bình 15 50%
Yếu 6 20%
Kết quả trên cho thấy chất lượng trên trẻ còn còn quá thấp. Vì vậy, bản thân
tôi rất lo lắng suy nghĩ, làm thế nào để có những giải pháp lôi cuốn trẻ tham gia vào
tiết học một cách thoải mái, tự tin, không gò bó. Từ đó tôi đã thực hiện những biện
pháp phù hợp như sau:
2.2. Một số biện pháp:
Qua tham khảo và sự góp ý của các đồng chí trong hội đồng bộ môn, của
trường, cùng với kinh nghiệm sẳn có của bản thân trong quá trình giảng dạy. Tôi đã
tiến hành thực nghiệm dạy trẻ qua các biện pháp cơ bản sau:
* Biện pháp 1: Xây dựng môi trường trong và ngoài lớp học:
- Trang trí môi trường trong và ngoài lớp phù hợp với chủ đề, bố cục sắp xếp
đồ dùng đồ chơi gọn gàng, vừa tầm với trẻ, sưu tầm các loại tranh ảnh, làm đồ dùng
đồ chơi về các sự vật hiện tượng tự nhiên, xã hội để trẻ làm quen, trải nghiệm, xây
dựng góc thiên nhiên có nhiều cây xanh.
Ví dụ: Chủ đề: “Thế giới động vật” tôi phải dán hình ảnh những con vật lên
tranh ở xung quanh lớp, trang trí tranh môi trường xung quanh về chủ đề “Thế giới
động vật” như động vật sống trong gia đình, động vật sống dưới nước, động vật
sống trong rừng, côn trùng để trẻ quan sát, tìm hiểu về thế giới động vật.
- Thường xuyên trang trí theo hình thức cuốn chiếu theo các chủ đề nhánh
của từng tuần.
Ví dụ : Chủ đề : “Thế giới động vật” thì có các chủ đề nhánh là:
+ Nhánh 1: Vật nuôi trong gia đình.
+ Nhánh 2: Động vật sống trong rừng.
+ Nhánh 3: Động vật sống dưới nước.
+ Nhánh 4: Chim - Côn trùng.
Mỗi tuần phải trang trí 1 chủ đề nhánh với hình ảnh phù hợp (Có thể là sản
phẩm của trẻ). Khi trang trí 4 chủ đề nhánh xong qua chủ đề khác thì lột dần từng
nhánh một và dán chủ đề mới vào.
Hình ảnh sưu tầm phải rõ ràng, màu sắc đẹp, có thể dán tên gọi ở mỗi bức
tranh để tích hợp chữ viết vào. Khuyến khích sản phẩm của trẻ tự làm.
Hình ảnh dán phải vừa tầm mắt của trẻ: Không quá cao, không quá thấp.
Nhà trường mua sắm cho lớp tôi các bộ tranh ảnh về các loại như: Tranh môi
trường, lô tô môi trường, đồ dùng sinh hoạt. Đồ dùng của trẻ cũng phải đẹp, hấp
dẫn, phong phú sinh động nhằm kích thích hứng thú, sự tò mò lòng ham hiểu biết
của trẻ, tôi thường sử dụng đồ thật, vật thật hoặc hình ảnh động cho tiết học thêm
sinh động .
Tôi thường xuyên vận động phụ huynh nộp các loại tranh ảnh, vở, ngao sò ốc,
các chai nhựa… Sưu tầm những câu ca dao, tục ngữ, đồng dao để làm phong phú
vốn hiểu biết về môi trường xung quanh của trẻ.
Với chính bản thân mình tôi tận dụng những nguyên vật liệu có sẵn ở địa
phương như: vải vụn, cọng rơm khô, lá khô, hoa ép khô, vỏ cây khô, bẹ chuối để làm
tranh ảnh cho tiết dạy. Sưu tầm các loại hột hạt, các loại vỏ trai ốc, hến sò, long
bia ... để bổ xung giá đồ chơi của trẻ và từ những nguyên vật liệu đó tôi làm nên
những đồ dùng đồ chơi phục vụ cho tiết học thêm hấp dẫn trẻ.
* Biện pháp 2: Chuẩn bị tốt môi trường giáo dục cho trẻ làm quen với lĩnh vực
phát triển nhận thức (khám phá môi trường xung quanh).
- Xây dựng môi trường xã hội: Trẻ ở lứa tuổi mầm non rất dễ bắt chước các
hành vi, cử chỉ, lời nói hành động của người lớn. Gia đình, xã hội là yếu tố tác động
đến trẻ và để lại cho trẻ những ấn tượng đẹp nhất trong cuộc đời trẻ. Chính vì thế
mà tôi thường xuyên trò chuyện phối hợp với cha mẹ trẻ nhằm hình thành những
thói quen, hành động, lời nói, cử chỉ tốt đối với trẻ từ đó giúp tôi thực hiện tốt hơn
trong công tác chăm sóc giáo dục.
Bên cạnh đó lời nói tác phong của người giáo viên rất quan trọng để trẻ học
tập. Là một giáo viên mầm non tôi luôn có thái độ cởi mở thân thiện yêu thương trẻ
và mọi người xung quanh.
- Xây dựng môi trường tự nhiên: Trẻ ở lứa tuổi này môi trường tự nhiên rất
quan trọng đối với việc giáo dục trẻ. Việc trồng nhiều cây xanh ở trong vườn trường
như cây bàng, cây tràm hoa vàng, hoa với nhiều loại hoa đây là việc làm quan trọng
để trẻ làm quen với lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi trường xung
quanh).
* Biện pháp 3: Cho trẻ làm quen với lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá
môi trường xung quanh) ở mọi lúc mọi nơi.
Cho trẻ làm quen lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi trường xung
quanh) qua hoạt động góc và sinh hoạt hàng ngày.
Hoạt động chơi là hoạt động chủ yếu của trẻ ở lứa tuổi mẫu giáo những trò
chơi hứng thú là phương tiện giúp trẻ phát triển toàn diện. Ở góc chơi có kế hoạch
cụ thể để trẻ tham gia chơi tốt. Qua trò chơi giúp trẻ có thái độ ứng xử trong các mối
quan hệ và thiên nhiên.
Đối với môi trường tự nhiên cho trẻ chơi các trò chơi tô vẽ, xé dán, xem tranh
ảnh, quan sát các cảnh vật, các con vật.
Trong sinh hoạt cá nhân tôi giáo dục trẻ biết sử dụng các phương tiện cá
nhân (mủ, áo quần, dép, khăn, ca cóc...) đúng, đẹp, gọn gàng, sạch sẽ.
Ví dụ: Trẻ biết đội mủ, trẻ biết mang dép.
- Cho trẻ làm quen với lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá môi trường
xung quanh) qua hoạt động ngoài trời, dạo chơi tham quan. Trẻ mẫu giáo rất thích
thú với hình thức này vì trẻ được tự do quan sát nhìn ngắm những cảnh vật xung
quanh, tôi thường dùng câu đố, câu hỏi để trẻ phân biệt so sánh.
Ví dụ: Trẻ quan sát cây tràm hoa vàng trẻ đứng quanh cây tràm hoa vàng cô
trò chuyện đàm thoại với trẻ. Cây gì đây các con? Cây tràm hoa vàng có những bộ
phận gì? Cây tràm hoa vàng có tác dụng gì?
Muốn có cây xanh cho ta bóng mát các con phải làm gì? (gieo hạt và chăm
sóc cây). Sau buổi dạo chơi tôi tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi giúp trẻ có trạng thái
thoải mái thích thú khi chơi cùng cô. Qua buổi dạo chơi trẻ sẽ lĩnh hội được những gì
trẻ được nhìn thấy và quan sát được.
* Tổ chức hoạt động chung cho trẻ.
Việc tổ chức hoạt động có chủ đích cho trẻ nhằm củng cố cho trẻ những kiến
thức và sự hiểu biết của trẻ. Chính vì vậy mà tôi cần xác định đúng độ tuổi, mục tiêu
để thực hiện.
Chuẩn bị đồ dùng đầy đủ, đẹp, hấp dẫn trẻ, chuẩn bị cho trẻ một số kiến thức
cơ bản (câu đố, hát, đọc thơ, trò chơi, kể chuyện có nội dung phù hợp với bài học).
Ví dụ: khi dạy trẻ trò chuyện về ngày 20-11, cho trẻ quan sát các hình ảnh
trong buổi tọa đàm ngày nhà giáo Việt Nam để gây sự hứng thú cho trẻ trong tiết
học.
Để tiến hành cho trẻ quan sát trước hết tôi thích sự chú ý của trẻ để trẻ tập
trung vào đối tượng quan sát, bằng nhiều thủ thuật, câu đố, trò chơi, bài hát...
Lời nói diễn cảm của cô được coi là một trong những biện pháp quan trọng
trong việc nâng cao chất lượng cho trẻ với lĩnh vực phát triển nhận thức (khám phá
môi trường xung quanh). Lời nói nhẹ nhàng của cô thu hút sự chú ý tập trung của
trẻ, lời nói thể hiện ở nét mặt, cử chỉ điệu bộ, giọng nói sắc thái, ngữ điệu, lời nói có
tính chất lôi cuốn trẻ trong tiết học nhằm đem lại kết quả cao.
* Biện pháp 4: Phối hợp với phụ huynh:
Để phụ huynh giúp đỡ, hỗ trợ, hợp tác một cách tự giác và có hiệu quả. Tôi
đã thông qua chương trình giảng dạy đổi mới cho phụ huynh nắm về mục đích, yêu
cầu của phương pháp dạy đổi mới, về chương trình ứng dụng công nghệ thông tin
qua bảng tuyên truyền của các lớp, của trường, qua các cuộc họp phụ huynh định
kỳ, để phụ huynh hiểu được tác dụng của việc dạy đổi mới hình thức tổ chức giáo
dục trẻ 3 – 4 tuổi như thế nào.
Tôi thông báo với phụ huynh về thời gian biểu của lớp, tuyên truyền nội dung
giảng dạy đến phụ huynh, mời phụ huynh tham quan lớp, dự giờ một số tiết dạy,
tham quan triển lãm đồ dùng để phụ huynh hiểu, từ những khó khăn hạn chế về cơ
sở vật chất trang thiết bị để đáp ứng kịp thời cho nhu cầu dạy và học hiện nay. Qua
đó vận động phụ huynh tham gia đóng góp ủng hộ thêm các nguồn sách báo tranh
truyện, cây xanh cho trường nhằm thực hiện tốt việc chăm sóc giáo dục trẻ một
cách toàn diện hơn.
Biện pháp 5: Bồi dưỡng chuyên môn nghiệp vụ:
Phải nói rằng việc tự học hỏi, nâng cao trình độ chuyên môn ngiệp vụ cho bản
thân là điều đặt lên hàng đầu đối với mỗi giáo viên. Muốn thực hiện được điều đó
mỗi giáo viên phải tự tìm tòi sách báo và các phương tiện thông tin đại chúng để trau
dồi bản thân.