
Một số biện pháp giáo dục trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi kỹ năng phòng ngừa, ứng phó
với biến đổi khí hậu thiên tai
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chúng ta đã biết, dưới sự tác động trực tiếp của con người vào môi
trường đã dẫn đến hiện tượng các hệ sinh thái tự nhiên dần dần bị tác động
chuyển thành hệ sinh thái nhân tạo, thậm chí dẫn đến mất cân bằng và suy thoái
gây ra hiện tượng biến đổi khí hậu. Đây là một thách thức mang tính toàn cầu vì
nó diễn ra ở mọi nơi trên thế giới.
Việt Nam là một trong những quốc gia chịu tác động nhiều nhất của nước
biển dâng và các tác động khác làm cho thiên tai ngày càng gia tăng kéo theo nó
là những hậu quả ngày càng nặng nề đối với con người nói chung, giáo viên và
học sinh nói riêng.
Để giải quyết vấn đề cấp bách này, ngành Giáo dục đang triển khai thực
hiện, cụ thể hóa Chiến lược quốc gia phòng chống và giảm nhẹ thiên tai đến
năm 2020. Bộ GD-ĐT đã ban hành “Kế hoạch hành động thực hiện Chiến lược
quốc gia phòng, chống và giảm nhẹ thiên tai của ngành Giáo dục giai đoạn
2011 – 2020” và Kế hoạch hành động ứng phó với biến đổi khí hậu của ngành
Giáo dục giai đoạn 2011-2020. Các văn bản quan trọng này đã thể hiện sự cam
kết và quyết tâm của Bộ GD-ĐT trong công tác phòng, chống thiên tai và ứng
phó với biến đổi khí hậu thuộc lĩnh vực giáo dục. Đây là chủ đề đúng đắn và
thiết thực thể hiện sự quan tâm của Đảng và Nhà nước, Chính phủ Việt Nam đối
với trẻ em trong công tác phòng, chống thiên tai.
Đặc biệt, làm tốt công tác phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến đổi
khí hậu trong ngành Giáo dục còn có ý nghĩa quan trọng trong việc tạo sự lan
tỏa mạnh mẽ đến cộng đồng dân cư trong cả nước, góp phần thực hiện các mục
tiêu của Chính phủ trong công tác phòng, chống thiên tai và ứng phó với biến
đổi khí hậu.
Trẻ em là chủ nhân tương lai của đất nước và là đối tượng dễ bị tổn
thương nhất bởi thiên tai và biến đổi khí hậu bởi tâm sinh lý đang ở thời kỳ phát
triển mạnh cả về thể lực và nhận thức. Hơn nữa, khả năng bảo vệ và ứng phó với
các biến đổi khí hậu thiên tai của trẻ còn hạn chế. Chính vì vậy, việc giáo dục về
kỹ năng phòng ngừa và ứng phó với các biến đổi khí hậu thiên tai cần được bắt
đầu ngay từ lứa tuổi mầm non. Dựa trên đặc điểm tâm sinh lý, nhận thức của trẻ
rất nhạy cảm và mau chóng tiếp thu những điều được học và hình thành dấu ấn
lâu dài ở trẻ sau này. Do đó, việc tiến hành giáo dục trẻ một số kỹ năng bảo vệ
ứng phó với biến đổi khí hậu thiên tai là rất cần thiết, bởi đây là giai đoạn quan
trọng trong quá trình phát triển là hình thành nhân cách cho trẻ, đồng thời giáo
dục ý thức bảo vệ môi trường, tự bảo vệ sức khỏe bản thân cho trẻ.
1/32

Một số biện pháp giáo dục trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi kỹ năng phòng ngừa, ứng phó
với biến đổi khí hậu thiên tai
Là một giáo viên mầm non phụ trách lớp mẫu giáo nhỡ, tôi nhận thức rõ ý
nghĩa và tầm quan trọng của việc giáo dục cho trẻ về kỹ năng phòng ngừa và
ứng phó với các biến đổi khí hậu thiên tai. Nắm bắt được tâm lý trẻ mẫu giáo là
lứa tuổi thích học hỏi hiếu động, khám phá những gì mới lạ. Trẻ còn nhỏ, tâm
hồn ngây thơ hồn nhiên chưa biết nhiều về thế giới xung quanh. Vì thế, ta cần
giáo dục trẻ ngay từ lúc này để trẻ có thói quen, có hành vi đúng đắn biết lựa
chọn những hành động, phản ứng phù hợp khi đối mặt với sự khắc nghiệt của
thiên nhiên. Khi trẻ nhận thức được lợi ích và tầm quan trọng của việc hình
thành một số kỹ năng phòng ngừa và ứng phó với các biến đổi khí hậu thiên tai
mang lại thì giữ gìn và bảo vệ bản thân tốt hơn, hạn chế tối đa thiệt hại gây ra do
thiên tai. Bảo vệ an toàn cho tính mạng, sức khỏe của mình dần dần tiến tới giúp
đỡ người khác khi gặp nạn góp phần vào công tác ứng phó giảm thiều thiệt hại
do thiên tai gây ra cho toàn nhân loại.
Tuy nhiên ở lứa tuổi này ta không thể đem những lý thuyết khô khan để
dạy cho trẻ hiểu. Tư duy của trẻ ở giai đoạn này là tư duy “trực quan hình
tượng”. Trẻ học mà chơi, chơi để học, trẻ chỉ tiếp thu kiến thức , kinh nghiệm
khi được truyền đạt một cách dễ hiểu, gần gũi với trẻ.
Nhận thức được tất cả các vấn đề trên cũng như ý nghĩa của việc hình
thành một số kỹ năng phòng ngừa và ứng phó với các biến đổi khí hậu thiên tai
nên trong năm học này tôi đã mạnh dạn tìm hiểu và xây dựng một số biện pháp
giúp trẻ mẫu giáo tại lớp tôi củng cố khắc sâu những hiểu biết về một số thiên
tai, lợi ích của việc trang bị những kỹ năng phòng chống thiên tai. Các kiến thức
cũng như kỹ năng về phòng chống thiên tai an toàn, hiệu quả. Do đó, trong bản
sáng kiến kinh nghiệm này tôi xin mạnh dạn nêu lên một số kinh nghiệm trong
việc lựa chọn “Một số biện pháp giáo dục trẻ Mẫu giáo 4-5 tuổi kỹ năng
phòng ngừa, ứng phó với biến đổi khí hậu thiên tai.” Nhằm tiim ra giaji phakp
tôkt hơn gokp phâin vaio công cuôlc góp phần vào công tác ứng phó giảm thiểu thiệt
hại do thiên tai gây ra cho toàn nhân loại.
2/32

Một số biện pháp giáo dục trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi kỹ năng phòng ngừa, ứng phó
với biến đổi khí hậu thiên tai
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. Cơ sở lý luận:
1. Sự cần thiết của việc giáo dục trẻ các kỹ năng phòng ngừa, ứng phó
với biến đổi khí hậu thiên tai trong trường mầm non.
Ở lứa tuổi mầm non, kinh nghiệm sống, các kỹ năng nhận thức, tư duy, trí
tuệ...bắt đầu được hình thành, phát triển làm nền tảng cho việc học của trẻ sau
này. Môi trường sống của trẻ ngày mai phụ thuộc vào chính những hành động
của trẻ từ ngày hôm nay. Vì vậy, việc giáo dục hình thành ý thức, thái độ, đặc
biệt là hành vi đúng đắn bảo vệ môi trường sống, cách ứng phó và giảm nhẹ hậu
quả của BĐKH phải bắt đầu từ lứa tuổi mầm non.
Tuy nhiên, giáo dục kĩ năng phòng ngừa, ứng phó với biến đổi khí hậu,
cho trẻ mầm non cần phù hợp với mức độ phát triển của trẻ, phù hợp với những
hiểu biết gắn với hành động thực tiễn và những quan sát hàng ngày của trẻ, phù
hợp với môi trường sống của trẻ.
Xuất phát từ đặc điểm tâm lý trẻ mầm non rất dễ nhớ nhưng cũng chóng
quên. Việc học tập, ôn luyện ở mọi lúc mọi nơi sẽ giúp trẻ khắc sâu các kiến
thức, kỹ năng một cách tốt nhất. Người giáo viên cần tạo nhiều cơ hội cho trẻ
trải nghiệm, tự mình tư duy suy luận tìm ra đáp án, cách giải quyết vấn đề. Tạo
ra sự kết hợp chặt chẽ giữa chơi mà học trong hoạt động tích cực của trẻ, dưới
sự tổ chức hướng dẫn của giáo viên. Nội dung các biện pháp đều hướng tới việc
cung cấp cho trẻ một số hiểu biết sơ lược về thiên tai. Từ đó hình thành ở trẻ ý
thức rèn luyện một số kỹ năng ứng phó phù hợp khi gặp thiên tai cụ thể. Do đặc
điểm tâm lý của trẻ nên sự chú ý của trẻ dễ bị di chuyển, khả năng tập trung chú
ý, ghi nhớ còn hạn chế. Cô giáo cần là người tập trung được hứng thú của trẻ,
khơi gợi ở trẻ lòng ham hiểu biết. Để làm được điều đó, nếu cô biết vận dụng
những biện pháp hướng dẫn nhẹ nhàng, hợp lý với nội dung giáo dục trẻ ứng
phó với biến đổi khí hậu thiên tai thì chắc chắn việc giáo dục trẻ có những kỹ
năng quan trọng ứng phó phù hợp với thiên tai sẽ thu được rất nhiều kết quả
đáng mừng.
2. Các nội dung giáo dục trẻ trang bị kiến thức về thiên tai và kỹ năng
phòng ngừa, ứng phó với biến đổi khí hậu thiên tai.
a. Những thiệt hại do thiên tai gây ra đối với trẻ:
Ảnh hưởng về sức khỏe tính mạng trẻ.
Ảnh hưởng về cơ sở vật chất và thiết bị trường học.
Ảnh hưởng về tâm lý trẻ.
b. Những kỹ năng cơ bản phòng chống biến đổi khí hậu thiên tai:
* Một số kỹ năng cơ bản phòng chống biến đổi khí hậu thiên tai.
3/32

Một số biện pháp giáo dục trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi kỹ năng phòng ngừa, ứng phó
với biến đổi khí hậu thiên tai
Cách nhận biết, phân biệt một số loại thiên tai qua dấu hiệu rõ nét và sự
nguy hiểm của chúng, những nơi an toàn và không an toàn.
Kỹ năng tự bảo vệ, phòng tránh nguy hiểm có thể xảy ra với bản thân
khi có thiên tai, giữ an toàn cho mình và người khác.
Kỹ năng lựa chọn hợp tác, lắng nghe làm theo chỉ dẫn để phòng tránh
và thoát hiểm. Khi có thiên tai phải bình tĩnh, không sợ hãi, thực hiện hướng dẫn
của người lớn, không tự ý ra khỏi nhà.
VD: Khi có gió mạnh kèm theo sấm sét, mưa: Phải chạy ngay vào nhà,
lớp học, đóng cửa lại tránh xa các thiết bị điện, tắt tivi đài, điện thoại....tránh xa
những nơi ẩm ướt. Đang ở ngoài trời phải tìm nơi an toàn để ẩn nấp. Tuyệt đối
không nấp ở cây to, cột điện, gần những vật dụng kim loại phòng sét đánh.
VD: Khi có cháy phải hét to báo người lớn và mọi người xung quanh
biết. Gọi số 114, chỉ rõ địa điểm cháy cho lực lượng cứu hộ. Nếu cháy trong
phòng, hãy dùng khăn ướt bịt mũi để hạn chế hít khói độc, bò sát sàn nhà dưới
đám khói thoát ra ngoài càng nhanh càng tốt. Nếu quần áo bị cháy, hãy nằm
xuống đất lăn qua lăn lại đến khi lửa tắt. Không nấp gầm giường, tủ, luôn tạo ra
tiếng động để mọi người tìm bé nhanh hơn.
* Hình thành ý thức, thái độ ứng phó với biến đổi khí hậu thiên tai an
toàn:
Kỹ năng thể hiện sự chia sẻ, quan tâm, giúp đỡ người khác khi thiên tai.
Tôn trọng ý kiến người khác. Nghe lời người lớn.
Có ý thức bảo vệ môi trường: Sử dụng nguồn năng lượng sạch, thân
thiện với môi trường.
3. Mục đích- yêu cầu giáo dục trẻ ứng phó với biến đổi khí hậu thiên
tai an toàn:
a. Kiến thức:
Trẻ bước đầu nhận biết một số thiên tai thường xảy ra ở nơi trẻ sống.
Trẻ biết phải nghe và làm theo những điều người lớn hướng dẫn để
phòng tránh thiên tai.
Biết một số việc phải làm để tránh nguy hiểm cho bản thân: Né tránh
nguy hiểm, tìm chỗ an toàn ở gần nơi sinh sống, biết cầu cứu, làm theo chỉ dẫn
người lớn, số điện thoại người lớn, số điện thoại 114, 115.
b. Kỹ năng:
Trẻ có khả năng kể lại một vài thông tin đơn giản về một số thiên tai
thường gặp nơi trẻ sống.
Phân biệt một số thiên tai thường gặp ở nơi trẻ sống qua một số dấu
hiệu nổi bật.
4/32

Một số biện pháp giáo dục trẻ mẫu giáo 4-5 tuổi kỹ năng phòng ngừa, ứng phó
với biến đổi khí hậu thiên tai
Trẻ làm được một số việc cụ thể tránh nguy hiểm cho bản thân, có ý
thức bảo vệ cơ thể.
Bước đầu có khả năng phối hợp, giúp đỡ bạn để tránh nguy hiểm.
c. Thái độ:
Thể hiện tình cảm quan tâm chia sẻ với bạn và người xung quanh khi
thiên tai xảy ra.
Có ý thức tuân thủ chỉ dẫn của người lớn.
Trẻ yêu thiên nhiên, thân thiện với môi trường xung quanh.
II. Cơ sở thực tiễn:
1. Đặc điểm tình hình:
Trường Mầm non của tôi được công nhận đạt trường chuẩn quốc gia
cấp độ I. Trường có 11 lớp với tổng số học sinh là 548 cháu và 62 cán bộ giáo
viên, nhân viên. Trình độ giáo viên đạt chuẩn 100%, trên chuẩn 62%, trường
vinh dự được nhận huân chương lao động hạng 3 năm học 2013 - 2014. Chất
lượng giảng dạy ngày một cao, được phụ huynh học sinh tin tưởng số lượng học
sinh ra lớp ngày một đông.
Năm học 2015- 2016 tôi được phân công dạy nhóm lớp 4-5 tuổi với số
cháu là 41 trong đó 23 cháu nữ, 18 cháu nam, với độ tuổi đồng đều, 100% trẻ
ngoan ngoãn, mạnh dạn, hồn nhiên, đạt yêu cầu về phát triển thể chất, phát triển
nhận thức, phát triển ngôn ngữ và tình cảm xã hội, cảm thụ cái hay cái đẹp trong
cuộc sống xung quanh trẻ.
Việc hình thành hiểu biết và kỹ năng ứng phó với thiên tai được lồng
ghép khéo léo ở mọi lúc mọi nơi trong sinh hoạt hằng ngày của trẻ. Đối với lớp
tôi đang phụ trách 4-5 tuổi, hướng dẫn trẻ kỹ năng ứng phó có hiệu quả với từng
loại thiên tai là việc cần thiết để hình thành ý thức, hành vi đúng đắn cho trẻ sau
này cho đến khi trưởng thành.
Từ những đặc điểm trên, khi hướng dẫn cho trẻ tôi đã nhận thấy một số
thuận lợi và khó khăn sau:
2. Thuận lợi:
Môi trường lớp học sạch sẽ, thoáng mát, trang thiết bị của trường được
trang bị đầy đủ: máy tính kết nối mạng Internet, ti vi màn hình phẳng, đầu đĩa,
điều hòa, các đồ dùng, đồ chơi theo thông tư 02... nên việc chăm sóc giáo dục
trẻ được nhiều thuận lợi. Ngay từ những năm học trước, Ban giám hiệu và tập
thể giáo viên đã thấy được mức độ cần thiết và tầm quan trọng của kho học liệu
điện tử. Vì vậy, qua mỗi năm học, tập thể giáo viên và nhà trường đã luôn chú
trọng xây dựng kho học liệu điện tử từ rất nhiều nguồn tư liệu khác nhau. Kết
5/32

