1
I.ĐỀ TÀI:
MỘT VÀI KINH NGHIỆM GIÚP TRẺ CẢM THỤ
VĂN HỌC Ở TRƯỜNG MẪU GIÁO
II.ĐẶT VẤN ĐỀ:
1. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Như chúng ta đã biết trong mọi thời đại giáo dục chiếm một vị trí quan trọng
trong xã hội. Trong hệ thống giáo dục quốc dân giáo viên mầm non là người thầy
đầu tiên đặt nền móng cho việc đào tạo nhân cách con người cho xã hội tương lai.
Có điều tuỳ theo mỗi thời đại mà giáo dục sẽ được tổ chức kiểu này hay kiểu khác.
Tuỳ theo mỗi độ tuổi mà giáo dục khác nhau. Tuổi mẫu giáo trẻ mới bắt đầu trong
quá trình học nói. Chính vì vậy hoạt động làm quen với văn học giúp trẻ hình
thành và phát triển ngôn ngữ tìm hiểu về thế giới xung quanh, góp phần không nhỏ
vào việc giáo dục toàn diện cho trẻ. Đối với trẻ nói đến văn học nghe mà xa lạ
nhưng điều này trẻ đã được tiếp xúc hằng ngày qua lời kể của bà của mẹ, đã đưa
trẻ vào câu chuyện cổ tích huyền bí mà mẹ đã vỗ về trong từng đêm cho trẻ ngủ.
Văn học đến với các cháu ngay từ khi tuổi còn thơ ấu, từ khi trẻ được sinh ra
đến khi được đi học mẫu giáo.Đến trường các cháu lại được gần gũi với văn học
hơn, hàng ngày hàng tuần các cháu được nghe cô kể chuyện, đọc thơ và trẻ cùng
cô tham gia vào những nhân vật trong câu chuyện ấy.Thông qua nội dung tác phẩm
văn học bằng những hình tượng ngôn ngữ giúp trẻ thấy được cái hay cái đẹp trong
thiên nhiên và cuộc sống, đồng thời còn giúp cho trẻ có tâm hồn trong sáng, hồn
nhiên vui tươi, nhạy bén với cái đẹp, có nhu cầu tạo ra cái đẹp, nói năng mạch lạc
góp phần vào việc hình thành nhân cách trẻ.
Trên cơ sở đó xây dựng cho trẻ những phẩm chất đạo đức con người mới đó
là tầm quan trọng rất lớn của văn học.
Điều thiết yếu nhất ở đây là giáo viên phải dạy như thế nào để trẻ hiểu được
nội dung bài thơ, câu chuyện và nắm được kiến thức qua từng bài dạy, qua đó giáo
dục trẻ lòng yêu thiên nhiên, đất nước và hình thành nhân cách con người
mới.Chính vì lẽ đó trong quá trình giảng dạy của mình tôi đã quyết định trình bày
sáng kiến kinh nghiệm “ MỘT VÀI KINH NGHIỆM GIÚP TRẺ CẢM THỤ
VĂN HỌC Ở TRƯỜNG MẪU GIÁO ”
2. GIỚI HẠN ĐỀ TÀI:
Tôi đã nghiên cứu và thấy rằng ở mỗi lứa tuổi có sự tiếp thu kiến thức khác
nhau, ở độ tuổi càng lớn sự tiếp thu kiến thức càng nhanh hơn, nhạy bén hơn so với
độ tuổi nhỏ.
Qua thực tế cho thấy tuổi mẫu giáo khả năng nhận thức của trẻ còn yếu, sự
tập trung chú ý của trẻ chủ yếu là chưa có chủ định.Vì vậy trong quá trình học trẻ
sẽ gặp rất nhiều khó khăn, một tiết học nếu muốn trẻ tập trung chú ý thì cô giáo
phải thường xuyên đổi mới phương pháp để tạo được sự hấp dẫn và thu hút trẻ, cần
đưa trò chơi năng động hơn giúp trẻ hứng thú trong giờ học.Những bài thơ, câu
chuyện muốn trẻ thuộc và cảm nhận đúng nghĩa cô giáo không dạy theo kiểu cô
đọc trước trẻ đọc theo sau mà cần có những phương pháp, hình ảnh
2
động có màu sắc sặc sở tươi vui thu hút trẻ và cách truyền đạt cho trẻ hứng thú,
thích thú nghe cô kể chuyện và đọc thơ.
III. CƠ SỞ LÝ LUẬN:
Mục tiêu của giáo dục mầm non là giúp trẻ em phát triển về thể chất,
tình cảm, trí tuệ, thẫm mĩ hình thành yếu tố đầu tiên của nhân cách, hình thành và
phát triển ở trẻ em những chức năng tâm sinh lí, năng lực và phẩm chất mang tính
nền tảng, những kĩ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi, khơi dậy và phát triển
tối đa những khả năng tiềm ẩn của trẻ.Chính vì thế nhiệm vụ giáo dục mầm non là
khâu đầu tiên của hệ thống giáo dục quốc dân.Giáo viên mầm non là người đầu
tiên đặt nền móng cho việc đào tạo nhân cách con người mới, đào tạo nên một thế
hệ mới phát triển toàn diện về nhân cách.Lứa tuổi Mẫu giáo là lứa tuổi bắt đầu cho
quá trình phát triển ngôn ngữ.Chính vì vậy mà hoạt động LQVH giúp trẻ hình
thành và phát triển ngôn ngữ, tìm hiểu và khám phá thế giới tự nhiên và xã hội.
Hoạt động LQVH sẽ góp phần phát triển ngôn ngữ, vốn từ, tình cảm đạo
đức.Qua hoạt động LQVH tích lũy vốn sống giúp trẻ lĩnh hội nội dung của các
hoạt động vui chơi, lao động một cách tích cực, phong phú đa dạng từ cuộc sống
thực tế hằng ngày.
Hoạt động LQVH giúp trẻ hiểu biết về sự đa dạng trong cuộc sống.Qua hoạt
động này trẻ được gặp rất nhiều nhân vật trong các câu chuyện, bài thơ bao gồm
vạn vật thế giới xung quanh như hòn đá,viên sỏi,biển ,núi…đều biết nói, đều có
tình cảm như con người.Trong tác phẩm văn học nếu là hình ảnh nhân vật có tính
tốt thì đó là cơ hội để trẻ thảo luận và rút ra bài học cho bản thân.
Ở tuổi mẫu giáo trẻ thích khám phá tìm tòi những điều mới lạ trong cuộc
sống hằng ngày, quanh trẻ là hàng vạn câu hỏi xuất hiện, từ đó trẻ bộc lộ những
suy nghĩ , cảm nhận của mình với mọi người xung quanh bằng ngôn ngữ một cách
mạch lạc, chọn câu đủ nghĩa, hình thành một số kĩ năng giao tiếp ứng xử.
Giúp trẻ phát triển trí nhớ, cũng cố được kiến thức của trẻ.Không những thế văn
học còn là nguồn sữa mẹ nuôi dưỡng , phát triển tâm hồn trẻ thơ.Truyền cho các
cháu những vẽ đẹp truyền thống của cha ông lòng nhân ái thuỷ chúng tính công
bằng, đức cần cù chăm chỉ, yêu nước thương nòi, tự tin lạc quan yêu đời.
IV. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Trong năm học này tôi được phân công dạy tại lớp Nhỡ Mậu Lâm.Tỉ lệ trẻ
chưa qua lớp bé hầu như chiếm 100% lớp, đến lớp trẻ còn khóc nhè không chịu
học, ở nhà trẻ tiếp xúc ít nên ngôn ngữ của trẻ còn hạn chế.Thời gian đầu khi mới
vào lớp tôi nhận thấy trẻ hay nói trổng với cô và các bạn, trẻ nói chưa trọn vẹn câu,
đa số trẻ dùng từ chưa đúng với ý nghĩa của câu.Tôi chợt nghĩ ra muốn trẻ lớp
mình giao tiếp tốt với bạn bè cô giáo và với mọi người xung quanh tôi cần phải
giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ ngay từ bây giờ để trẻ tiếp thu ngôn ngữ
khi nghe người khác nói và trẻ biết dùng ngôn ngữ của mình để diễn đạt điều trẻ
cần muốn nói qua lời nói của mình cho người khác hiểu. Điều này không thật dễ
dàng nhưng tôi tin rằng mình sẽ làm được điều đó trong thời gian đến.
1.Ưu điểm, khó khăn, thách thức.
a.Ưu điểm.
-Được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, BGH nhà trường và các bậc phụ
huynh.
3
-Phòng học rộng thoáng mát có đủ ánh sáng, mát mẽ về mùa hè và ấm áp về
mùa đông, không gian rộng giúp cho trẻ tham gia vào các hoạt động một cách dễ
dàng, thoải mái và tự tin hơn.
-Đồ dùng đồ chơi đảm bảo cho trẻ tham gia vào các hoạt động.
-Lớp học có đầy đủ các góc cho trẻ vui chơi.
-Có đầy đủ công trình vệ sinh sạch sẽ.
-Lớp có hai cô nên trẻ được chăm sóc nuôi dưỡng và giáo dục tốt hơn.
-Nhà trường cho mượn máy vi tính để thuận lợi trong việc thực hiện ứng
dụng công nghệ thông tin trong giờ học.
b.Khó khăn, thách thức:
-Lớp học có 34 cháu trong đó nam nhiều hơn nữ, hầu hết các cháu chưa
được qua nhà trẻ và bé nên trẻ còn nhút nhát chưa hòa đồng cùng tập thể.
-Hầu hết phụ huynh sống bằng nghề nông kinh tế còn khó khăn nên việc
chăm sóc nuôi dưỡng trẻ còn hạn chế.
-Lớp chưa có máy vi tính nên gặp nhiều khó khăn trong việc thực hiện
ƯDCNTT để đáp ứng nhu cầu học của trẻ cũng như của bậc học trong thời gian
hiện nay..
-Tù cơ sở thực tiễn trên bản thân tôi đã nghiên cứu và áp dụng thành công
trong nhà trường với một số biện pháp sau:
V. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
MỘT VÀI KINH NGHIỆM GIÚP TRẺ CẢM THỤ
VĂN HỌC Ở TRƯỜNG MẪU GIÁO
1.Chuẩn bị tốt các điều kiện để thực hiện môn văn học.
*Đối với cô giáo.
-Xây dựng các góc đọc sách của bé ở lớp:vận động phụ huynh đóng góp
truyện tranh để trang trí ở góc cho cháu xem và thường xuyên thay đổi các loại
truyện theo chủ điểm.
-Bản thân cô giáo muốn dạy tốt môn văn học thì phải thường xuyên xem
sách, đọc truyện, thơ nhằm chọn lọc những câu chuyện, bài thơ hay, mới lạ, câu
chuyện kể cho trẻ nghe phải ngắn gọn, dễ hiểu, có nội dung phù hợp đối với trẻ ở
mẫu giáo nhỡ để đưa vào dạy trẻ.
-Bản thân cô giáo phải rèn luyện giọng đọc, giọng kể, phát âm chuẩn, câu từ
gọn gàng khi kể chuyện hoặc hướng dẫn trẻ đóng kịch phải thể hiện được ngữ
điệu, tính cách giọng nói của từng nhân vật trong câu chuyện.
-Cô giáo phải thường xuyên đổi mới phương pháp hình thức tổ chức tiết học
như:phần giới thiệu bài kể chuyện qua mô hình, kể chuyện qua các nhân vật đã
được hóa trang, kể chuyện bằng con rối, kể chuyện qua màn chiếu, kể chuyện sáng
tạo theo suy nghĩ của trẻ…sao cho lôi cuốn được trẻ lắng nghe câu chuyện mà cô
chuẩn bị kể.
*Đối với trẻ.
-Cô giáo tìm hiểu tâm sinh lí của trẻ,khả năng của từng trẻ để phân loại:cháu
nào mạnh dạn, nói rõ lời có kĩ năng đọc, kể, cháu nào có giọng, nói không rõ lời,
chưa mạnh dạn để cô thường xuyên động viên nhắc nhở, khuyến khích trẻ mạnh
dạn và phát huy cho đúng đối tượng.
2. Cho trẻ làm quen văn học ở mọi lúc mọi nơi.
4
Tư duy của trẻ mẫu giáo còn hạn chế,vốn kinh nghiệm chưa cao.Vì vậy việc
cho trẻ LQVH ở mọi lúc mọi nơi giúp trẻ hình thành và phát triển ngôn ngữ, cung
cấp cho trẻ thêm vốn từ, giúp trẻ tiếp xúc với thế giới xung quanh thật dễ, và nhanh
chóng.
Giáo viên cần tranh thủ thời gian rãnh hoặc vào giờ đón trẻ,vào giờ tổ chức
hoạt động ngoài trời cho trẻ tự do trả lời các câu hỏi của cô và nói ra những điều
mà trẻ thắt mắc cho cô giải thích, chúng ta cũng nhắc nhỡ trẻ như nhắc nhở trẻ để
đồ dùng đúng nơi qui định,biết tự rửa mặt đi tiêu đi tiểu,biết chào người lớn khi đi
học, biết thưa cô khi vào lớp…Mỗi buổi sáng tôi đến lớp trong giờ đón trẻ tôi
thường trò chuyện với trẻ theo từng chủ điểm trong chương trình dạy của mình.
Ví dụ: Chủ điểm thế giới động vật hay trò chuyện với trẻ bằng cách đặt các
câu hỏi như:Gia đình con có nuôi những con vật gì?ở nhà các con làm gì để giúp
mẹ chăm sóc các con vật nuôi?Từ đó giáo dục trẻ biết yêu thương, chăm sóc , bảo
vệ những động vật nuôi trong gia đình của mình.
Trong khi trò chuyện với cô trẻ sẽ làm quen được với nhiều ngôn ngữ mới
lạ, nhiều câu, nhiều cụm từ mà trẻ chưa sử dụng…qua đó sẽ cung cấp thêm vốn từ
cho trẻ, giúp trẻ hiểu được ý nghĩa của câu, phát triển ngôn ngữ mạch lạc cho trẻ.
3. Lồng ghép văn học vào các giờ học khác và các hoạt động khác.
Đối với tuổi mẫu giáo hoạt động học gắn với hoạt động vui chơi ”Học mà
chơi,chơi mà học”.Trẻ rất dễ nhớ nhưng cũng rất mau quên vì vậy nhằm giúp trẻ
ghi nhớ các bài thơ,câu chuyện ca dao,đồng dao nhằm cung cấp vốn từ cho trẻ tôi
đã lồng ghép thích hợp văn học vào các hoạt động khác.
Ví dụ: Giờ học khám phá khoa học về thế giới thực vật.
Tôi cho trẻ kể một số cây ăn quả, một số loài hoa nhà trẻ trồng? Cách chăm
sóc cây xanh và hoa, cho trẻ kế những công việc mà trẻ ở nhà đã giúp mẹ?
Việc lồng ghép làm quen văn học thông qua các giờ học khác giúp trẻ tự
tin,mạnh dạn hơn trẻ học được nhiều điều hay.
Đồng thời qua hoạt động góc trẻ được tham gia vào rất nhiều vai chơi ở góc
phân vai tôi lồng ghép văn học vào vai chơi mà trẻ đảm nhiệm.
Ví dụ: Chủ điểm “Trường mầm non” khi chơi ở góc phân vai cháu chơi
đóng vai cô giáo dạy cháu đọc thơ “Cô giáo của em” ,“Tình bạn” hay chuyện
“Món quà của cô giáo”
Ở góc nghệ thuật trẻ vẽ cô giáo từ đó giúp trẻ hiểu được tình cảm của cô
giáo trong bài thơ “Cô giáo của em” trẻ sẽ hiểu được những từ thể hiện tình cảm
trong các câu thơ.
Cần cho trẻ kế chuyện sáng tạo và đọc thơ sáng tạo ở mọi lúc, mọi nơi thông
qua các giờ văn học
Việc lồng ghép văn học vào các hoạt động không chỉ làm trẻ tham gia hứng
thú vào các hoạt động đó mà còn giúp trẻ hiểu về tác phẩm văn học,phát triển vốn
từ cho trẻ,trẻ hiểu được từ trong câu.
4. Làm quen văn học trên giờ hoạt động chính.
Đối với trẻ mầm non giờ học văn học trẻ như thích thú muốn thể hiện được
mình trước cô giáo và trước các bạn trong lớp.
5
Do vậy giờ hoạt động chính cô giáo nên cho trẻ thi đọc thơ cùng nhau, thi kế
chuyện diễn cảm cùng nhau với các bạn trong lớp từ đó sẽ phát triển ngôn ngữ
mạch lạc cho trẻ.
Nhưng bước đầu tiên chúng ta phải tạo được sự lôi cuối khi bước vào dạy
một tác phẩm văn học như chúng ta có thể cho trẻ chơi một trò chơi, xem hình ảnh
hoặc cho trẻ đi xem mô hình rồi đàm thoại với trẻ để dẫn dắt trẻ vào một bài thơ
hay một câu chuyện cổ tích đầy bí ẩn và những điều bất ngờ kỳ diệu.
Khi vào nội dung chính của câu chuyện, bài thơ cần cho trẻ phát huy vai trò
của mình, cho trẻ thể hiện bản thân, mình với các bạn trong lớp thông qua đọc thơ
cùng nhau, thi đua đọc thơ, hay đóng vai nhân vật trong một câu chuyện cổ tích.
Cho trẻ kể chuyện sáng tạo thông qua các bức tranh trẻ nói lên được nội
dung bức tranh thể hiện được sự sáng tạo của trẻ.
Qua đó trẻ thể hiện được tình cảm của mình qua giọng đọc giọng kể diễn
cảm giúp vốn từ của trẻ phong phú hơn.
Việc ứng dụng công nghệ thông tin ở trường tôi vẫn được áp dụng và ngày
càng được phát triển vì vậy việc sử dụng hình ảnh nhằm phục vụ cho tiết dạy sẽ
khơi dậy sự hứng thú cao ở trẻ.
Trước đây cho trẻ làm quen văn học chủ yếu là thông qua các tranh vẽ.Các
nhân vật trong bài thơ, câu chuyện luôn trong trạng thái tỉnh không bộc lộ hết tính
cách và tình cảm của nhân vật.
Với việc đưa hình ảnh động trong hoạt động làm quen văn học nhằm giúp
trẻ hứng thú, thích nghe đọc thơ, kể chuyện.
Ví dụ: Dạy bài thơ “Đàn gà con”
Cô giáo phải sưu tầm quay những hình ảnh và tiếng động:các con vật nuôi
trong nhà, trứng gà vừa nở, gà mẹ dẫn gà con đi trong sân, tiếng kêu của các con
vật…
Khi dạy trẻ đọc thơ kết hợp cho trẻ xem hình ảnh qua màn chiếu trẻ sẽ hứng
thú hơn,chăm chú học hơn.
Hay cô kể cho trẻ nghe chuyện “ Qủa thị ”, cô cho trẻ chơi trò chơi trước khi
cô kể chuyện cho trẻ nghe, sau đó cô mới kể chuyện cùng với các hình ảnh về quả
thị, bà già và các nhân vật của câu chuyện tạo nên sự sống động bằng những hình
ảnh động sẽ lôi cuốn trẻ vào câu chuyện nhanh hơn tạo cho trẻ sự hứng thú tham
gia học và hiểu sâu sắc hơn nội dung của câu chuyện.
Qua việc dạy trẻ làm quen văn học bằng hình ảnh động trên Powerpoint tạo
cho trẻ tâm thế thỏa mái,hứng thú trẻ hiểu được tình cảm, tâm trạng của từng nhân
vật trong từng bài thơ, câu chuyện.Phát triển được tính ghi nhớ có chủ định cho trẻ.
5. Phối hợp với phụ huynh trong việc giúp trẻ LQVH.
Việc đưa đồng dao và các trò chơi dân gian vào việc thực hiện các hoạt động
của trẻ đặc biệt là hoạt động LQVH là hết sức cần thiết.
Thông qua các giờ đón và trả trẻ hay các buổi họp phụ huynh tôi không chỉ
trò chuyện với phụ huynh về tình hình của trẻ ở trường mà còn vận động phụ
huynh ủng hộ các loại tranh ảnh,họa báo, kêu gọi phụ huynh cùng sáng tác các bài
hò vè, đồng dao và vận động phụ huynh tranh thủ thời gian rãnh ở nhà cùng chơi
với trẻ các trò chơi dân gian quen thuộc.
