I: ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục đào tạo là yếu tố quan trọng bậc nhất trong công tác xây dựng
công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước. Giáo dục đào tạo với chức năng nâng
cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Chỉ có giáo dục
đào tạo mới có thể phát huy tiềm năng của con người và phát triển con người.
Trong hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục Mầm non giữ vị trí vô cùng quan
trọng trong sự nghiệp đào tạo thế hệ trẻ đó là những mầm non tương lai của đất
nước. Muốn giáo dục con người phát triển toàn diện thì chúng ta phải giáo dục
trẻ ở tất cả các lĩnh vực “ Thể chất, nhận thức, thẩm mỹ, tình cảm, xã hội….”
Giáo dục kỹ năng sống là một nội dung quan trọng trong công việc giáo
dục toàn diện ở lứa tuổi mầm non. Thông qua các hoạt động vui chơi, lao động,
ăn uống, học tập .... cung cấp cho trẻ vốn tri thức đơn giản, những hiểu biết ban
đầu đó sẽ là nền tảng cho việc học tập sau này.
Kỹ năng sống là kho tàng vô tận làm cho tâm hồn trẻ trở lên phong phú,
nó là một phương tiện quan trọng để hình thành nhân cách trẻ. Có rất nhiều
phương pháp, hình thức dạy trẻ biết kỹ năng sống trong đó phải kể đến phương
pháp trải nhiệm. Việc tổ chức cho trẻ thực hiện các quá trình trải nghiệm đơn
giản về cuộc sống hàng ngày sẽ khích thích được tính tích cực nhận thức của trẻ,
tạo cơ hội cho trẻ được tích cực hoạt động tìm tòi, khám phá thế giới xung
quanh. Trải nghiệm là một phương tiện có hiệu quả để phát triển các quá trình
nhận thức, đặc biệt là quá trình tư duy. Thông qua trải nghiệm trẻ có nhiều cơ
hội để quan sát, nhận xét, phán đoán, học hỏi được cách thức giải quyết vấn đề,
so sánh, suy luận, phán đoán… và đưa ra kết luận cần có cho hành vi lành mạnh
đối mặt với những thách thức của cuộc sống hằng ngày.
Là một phó hiệu trưởng người làm công tác giáo dục Mầm non, tôi luôn
trăn trở làm sao để trẻ có thể phát triển nhận thức thế giới xung quanh mình một
cách tích cực và hứng thú, có hiệu quả nhất. Qua thực tế chỉ đạo công tác giảng
dạy, tôi luôn nghiên cứu và học hỏi kinh nghiệm các đồng nghiệp, tôi nhận thấy
sử dụng phương pháp trải nghiệm trong cuộc sống hàng ngày cho trẻ thực sự
đáp ứng được những gì mà tôi tâm huyết và trăn trở bấy lâu nay.
Xuất phát từ những vấn đề thực tiễn trên tôi đã chọn đề tài “Một số biện
pháp chỉ đạo tổ chức các hoạt động rèn kỹ năng sống cho trẻ mầm non”. Qua
đề tài này nhằm nâng cao nhận thức của bản thân đồng thời đóng góp một phần
nhỏ bé của mình vào công việc nâng cao chất lượng chăm sóc giáo dục trẻ ở địa
phương và giúp giáo viên dạy trẻ có kỹ năng ứng xử hợp lý với các tình huống
trong cuộc sống, thói quen và kỹ năng làm việc, sinh hoạt theo nhóm; rèn luyện
sức khỏe và ý thức bảo vệ sức khỏe, kỹ năng phòng, chống tai nạn giao thông,
đuối nước và các tai nạn thương tích khác; rèn luyện kỹ năng ứng xử văn hóa,
chung sống hòa bình, phòng ngừa bạo lực và các tệ nạn xã hội. Nhằm giúp cho
trẻ có được một số kỹ năng sống cơ bản
Một số biện pháp chỉ ðạo hoạt ðộng rèn kỹ nãng sống cho trẻ mầm non
II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Cơ sở lý luận ,cơ sở thực tiễn
a.Cơ sở lý luận
Dạy trẻ kỹ năng sống là một trong những hoạt động có tác dụng phát
triển nhận thức và quá trình nhận thức cho trẻ một cách nhanh và hiệu quả nhất.
Vì tư duy của trẻ Mầm non là tư duy trực quan, hình tượng, thông qua các hoạt
động khám phá, trải nghiệm, trẻ có cơ hội được tiếp xúc với các sự vật hiện
tượng bằng các hình thức khác nhau.
Nghiên cứu gần đây về sự phát triển của não trẻ cho thấy rằng khả năng
giao tiếp với mọi người, khả năng biết tự kiểm soát, thể hiện các cảm giác của
mình, biết cách ứng xử phù hợp với các yêu cầu, biết giải quyết các vấn đề cơ
bản một cách tự lập có những ảnh hưởng rất quan trọng đối với kết quả học tập
của trẻ tại trường. Trong thực tế cho thấy một số trẻ đã có những suy nghĩ kém
tích cực, sống chán nản không có thích đến lớp, không thích giao lưu với bè bạn
chỉ thích làm một mình, ngồi một mình...... Đó là do sự thiếu hụt về kỹ năng
sống, trẻ rất thích học và rất thích làm, luôn có suy nghĩ tích cực về tương lai
đặc biệt là được đóng, nhập vai làm người lớn. Sống có ước mơ và luôn phấn
đấu vì ước mơ đó, bên cạnh việc dạy trẻ các hành động: bảo vệ môi trường,
tránh xa nơi nguy hiểm, biết xin lỗi, cám ơn, văn hóa trong ăn uống, giao tiếp ...
chúng ta cần dạy trẻ ý thức được những việc làm đó và trẻ thực hiện các hành
động đó vì ý thức trẻ hiểu chứ không phải vì người lớn bắt trẻ phải làm.Vì thế
giáo viên, người lớn phải luôn gương mẫu, dạy tập trẻ mọi lúc, mọi nơi nhằm
hình thành cho trẻ những kỹ năng sống ban đầu, khi đó kỹ năng sống của trẻ
được hình thành và theo trẻ đến suốt cuộc đời.
b. Cơ sở thực tiễn
Trong những năm gần đây Bôh Giaio duhc- Đako taho đal phait đôhng phong trako
“ Xây dưhng trươkng hohc thân thiêhn- hohc sinh tiich cưhc”, vơii yêu câku tăng cường sự
tham gia một cách hứng thú của học sinh trong các hoạt động giáo dục trong nhà
trường và tại cộng đồng với thái độ tự giác, chủ động và ý thức sáng tạo. Trong
năm nôhi dung thưhc hiêhn coi nôhi dung rèn luyện kỹ năng sống cho trẻ.
Đôii vơii giaio viên mầm non thường tập trung lo lắng cho nhưlng trem coi
nhưlng vâin đêk vêk haknh vi vak kham năng tâhp trung trong những năm tháng đầu tiên
trẻ đến trường. Đơn giản là vì những trẻ này thường không có khả năng chờ đến
lượt, không biết chú ý lắng nghe và làm việc theo nhóm, điều này làm cho trẻ
không thể tập trung lĩnh hội những điều cô giáo dạy! Vì vậy, việc hình thành các
kỹ xảo và thói quen cho trẻ có tầm quan trọng hàng đầu trong quá trính giáo dục
kỹ năng sống. Đặc điểm của trẻ là khả năng bắt chước. Trong khi đó trẻ chưa
thật sự phát triển tính tự giác của hành vi, chưa biết kiểm tra hành động của
mình, chưa hiểu nội dung của hành vi, điều đó có thể dẫn đến những hành động
xấu. Bởi vậy, phải hình thành ở trẻ những kỹ xảo và thói quen hành vi khác nhau
như: Đảm bảo an toàn cho bản thân (Khi gặp tình huống nguy hiểm, cách xử lý
2
Một số biện pháp chỉ ðạo hoạt ðộng rèn kỹ nãng sống cho trẻ mầm non
và phòng tránh) Thể hiện lòng kính trọng đối với người lớn (Nhận biết, thể hiện
cảm xúc, nghe lời, chào hỏi, cảm ơn, xin lỗi…) Thái độ tốt với bạn bè (Quan
tâm, nhường nhịn, hợp tác, chia sẻ…); Thể hiện tính tự tin, tự lực (Yêu lao động,
cất dọn đồ dùng, đồ chơi, tự mặc, cởi áo quần…) Thể hiện hành vi và qui tắc
ứng xử xã hội (Không nói to, không làm ảnh hưởng đến người khác, không trêu
ghẹo người tàn tật, lịch thiệp…); Thể hiện ý thức quan tâm bảo vệ môi trường
(Bỏ rác đúng nơi qui định, chăm sóc cây…).
Những kỹ năng sống của trẻ được hình thành dưới ảnh hưởng của hệ thống tác
động có mục đích của giáo dục và điều kiện sống của trẻ ở gia đình và trường
mầm non. Tập thể trẻ em trong trường mẫu giáo là một “xã hội thu nhỏ” đầu tiên
của mỗi trẻ trong cuộc đời. Chính trong tập thể ấy, những khuynh hướng xã hội
đầu tiên của nhân cách trẻ được hình thành. Tập thể trẻ là phương tiện quan
trọng của giáo dục. Trong tập thể trẻ bộc lộ những nét cá tính, phẩm chất và
năng lực hoạt động, trẻ cũng bộc lộ thái độ của mình với bạn bè và mọi người
xung quanh. Hiểu được ý nghĩa và vai trò của môn học trước khi tổ chức các
hoạt động tôi luôn tham khảo nghiên cứu các tài liệu liên quan trao đổi trong
BGH cùng nhau thống nhất, để chỉ đạo cho giáo viên dạy cho trẻ về kỹ năng
sống.
Tuy nhiên trong quá trình thực hiện tôi đã gặp những thuận lợi và khó khăn sau:
2.Thực trạng vấn đề
a-Thuận lợi:
- Phòng Giaio duhc- Đako taho Quận đal quan tâm phait đôhng phong trako“ Xây
dưhng trươkng hohc thân thiêhn-hohc sinh tiich cưhc”
Trươkng hohc nơi tôi công taic lak ngôi trươkng được xây mới, đaht chuâmn quôic
gia nên thuâhn lơhi trong viêhc thưhc hiêhn nôhi dung xây dưhng môi trươkng giaio duhc
sahch đehp, an toakn cho trem.
- Ban giám hiệu và giáo viên hiểu được tầm quan trọng của việc rèn kỹ
năng sống cho trẻ trong trường Mầm non.
- Có đội ngũ cán bộ giáo viên trẻ nên việc nắm bắt thực hiện dạy trẻ kỹ
năng sống vào dạy học khá dễ dàng.
- Được sự quan tâm của các đoàn thể xã hội.
b-Khó khăn
- Tài liệu tham khảo chưa đáp ứng đủ, kinh nghiệm còn ít nên cũng có
phần hạn chế.
- Do bối cảnh xã hội bây giờ đa phần nhà ít con nên các phụ huynh thường
nuông chiều con thái quá, đáp ứng mọi yêu cầu của con, làm hết tất cả mọi việc
cho trẻ khiến trẻ thiếu đi những kỹ năng tự phục vụ bản thân, ích kỉ, không biết
chia sẻ cần có sự tham gia phối kết hợp của phụ huynh học sinh. Nhưng trên
thực tế thì nhiều phụ huynh chưa quan tâm đến.
3/29
Một số biện pháp chỉ ðạo hoạt ðộng rèn kỹ nãng sống cho trẻ mầm non
- Trẻ chưa mạnh dạn, tự tin trong giao tiếp trong các hoạt động và với
người lạ.
- Bản thân lúc đầu còn lúng túng trong việc hướng dẫn giáo viên trong
việc dạy trẻ kỹ năng sống.
3. Các biện pháp đã tiến hành
Biện pháp 1: Xây dựng kế hoạch thực hiện cho cả năm
Để phù hợp với đặc điểm nhận thức của trẻ ở lứa tuổi Mầm non, các nội dung
dạy trẻ làm kỹ năng sống ở từng độ tuổi là khác nhau. Tôi đã nghiên cứu kỹ
chương trình chăm sóc và giáo dục trẻ để lựa chọn chủ đề, nội dung, cho phù
hợp với từng độ tuổi, như ở chủ đề ( Trường MN của bé, Bản thân, Gia đình,
nghành nghề, Động vật, Thực vật, Giao thông, Nước và hiện tượng thời tiết, Quê
hương đất nước Bác Hồ, Trường tiểu học” làm sao toát lên được các đối tượng
cụ thể của từng chủ đề.
Khi lựa chọn các nội dung của từng chủ đề xong thì ngay từ đầu năm tôi đã xây
dựng kế hoạch rồi thống nhất trong BGH. Để đề xuất, tham mưu đầu tư mua
sắm đồ dùng, trang thiết bị cần thiết cho kế hoạch chỉ đạo giáo viên trong một
năm học.
4
Kế hoạch thực hiện chỉ đạo dạy trẻ kỹ năng sống
STT CHỦ ĐIỂM
NỘI DUNG HOẠT ĐỘNG
Nhà trẻ Bé Nhỡ Lớn
1 - Làm quen
trường
mới, lớp
mới, ban
mới ...
- Tình
huống
nhầm tên
trường,
lớp, cô,
bạn
- Tình
huống bị
bạn trêu,
lấy đồ
dùng
Làm quen bạn
mới, lớp mới,
đồ dùng đồ
chơi trong lớp
- Tình huống bị
trêu trọc: nhận
thức, cách xử
lý
- Tình huống
xung đột: nhận
thức, cách xử
lý
- Làm quen
người bạn
mới, trường
lớp có gì
- Tình huống
bị trêu trọc:
nhận thức,
cách xử lý
- Tình huống
xung đột:
nhận thức,
cách xử lý
- Bé yêu trường, lớp, cô, bạn
- Trẻ biết tên gọi của hiệu trưởng, hiệu phó
và các giáo viên trong trường. Giáo dục trẻ
lòng tôn kính đối với họ.
- Biết vị trí của các nhóm trẻ, các lớp mẫu
giáo trong trường. Giáo dục lòng tự hào về
lớp mẫu giáo lớn và truyền thống tốt đẹp
của trường mầm non.
Giáo dục trẻ biết sống gắn bó với trường
mầm non và bè bạn, biết nhường nhịn các
em bé hơn.
- Chấp hành tốt những qui định của lớp và
trường. Làm tốt nhiệm vụ lao động trực
nhật. Giữ vệ sinh chung. Giáo dục trẻ những
hành vi giao tiếp có văn hoá giữa trẻ với
người lớn và giữa trẻ với nhau.
- Giáo dục giá trị sống: “Trách nhiệm”
“Khoan dung”
- Rèn kỹ năng
sử dụng đồ vật
và thói quen giữ
gìn, bảo vệ
chúng (không
làm vỡ, không
làm hỏng, rửa
sạch, để ngăn
nắp và trật tự
khi dùng xong).
- Tổ chức chơi
trò chơi Bạn ở
đâu, Bạn nào
hát, trường con
có gì? Lớp con
đâu ...
- Làm quen với
các bài thơ câu
chuyện: Tình
bạn, Cảm ơn,
Đôi bạn tốt..
- Cho trẻ xẹm
băng đĩa tình