PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Tên đề tài: “Một số biện pháp rèn kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ
4-5 tuổi trong trường mầm non”.
1. Lý do chon đề tài.
a.Cơ sở lý luận:
“Trẻ em hôm nay, thế giới ngày mai”. Việc giáo dục trẻ ngay từ khi còn nhỏ là
vô cùng quan trọng trong sự nghiệp giáo dục, nhằm hình thành và phát triển nhân cách
toàn diện cho trẻ sau này.Mục tiêu và nhiệm vụ của việc chăm sóc, giáo dục trẻ mầm
non là giúp trẻ phát triển toàn diện về tất cả các mặt: Đức – Trí – Thể - Mĩ. Bên cạnh
đó việc giáo dục kỹ năng sống nói chung cho trẻ cũng rất quan trọng và một trong
những kỹ năng đó là rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ sẽ giúp trẻ hiểu biết
và có một số những nhận thức cơ bản góp phần giúp cho trẻ có thể an toàn hơn và tự
tin hơn để khám phá cuộc sống muôn màu.
Giáo dục mầm non là bậc học đầu tiên nhưng lại mang tính nền tảng rất quan
trọng đối với việc giáo dục trẻ sau này. Tâm hồn trẻ thơ trong sáng rất non nớt, và dễ
tiếp thu những cái tốt và những cái xấu từ bên ngoài. Nếu ko được quan tâm và can
thiệp kịp thời thì trẻ rất dễ rơi vào tình trạng trầm cảm, thiếu tự tin cô lập…Trẻ còn
hiếu kỳ, tò mò và luôn muốn khám phá những điều mới lạ. Trong khi đó, cuộc sống
luôn chứa đựng những nguy hiểm bất ngờ mà chính người lớn cũng không thể lường
trước được … Chỉ một phút sơ suất, trẻ có thể gặp phải những tổn hại và mất mát lớn
lao. Chính vì vậy, quan tâm giáo dục trẻ về kỹ năng bảo vệ bản thân là điều rất cần
thiết mà cha mẹ không thể bỏ quên. Trên thực tế có rất nhiều trẻ thiếu kỹ năng bảo tự
vệ bản thân và sự mạnh dạn tự tin, tính tự lập: Trẻ sống thụ động, không biết ứng phó
trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự chăm sóc, tự bảo vệ bản thân
trước nguy hiểm, luôn tìm kiếm sự giúp đỡ của người lớn, hay ỉ lại tất cả mọi việc cho
bố mẹ, cô giáo.
Thật vậy trong cuộc sống hiện đại, khi phụ huynh không thể dành hết thời gian
bên cạnh con, cha mẹ thường sợ hãi và tìm cách ngăn cấm con trước những rủi ro
nhưng lại quên giải thích cho con nguyên nhân và cách phòng vệ hậu quả sảy ra, cách
xử trí khi bị lạc, số điện thoại của người thân cần ghi nhớ, cách xử trí khi gặp những
tình huống bất ngờ: gặp đám cháy, khi người lạ dụ dỗ… cùng với đó là biết bao tện
nạn: bắt cóc trẻ em, đánh đập trẻ, xâm hại tình dục trẻ em…những vấn đề nóng trong
2-3 năm gần đây. Vậy nên chúng ta cần trang bị những kỹ năng như thế nào để giúp
trẻ bảo vệ bản thân?
b. Cơ sở thực tiễn: Sự phát triển toàn diện nhân cách của trẻ mầm non được
hình thành và phát triển trong quá trình vui chơi và học tập, trong quá trình giao
tiếp với mọi người xung quanh hay với đồ vật, hành vi của trẻ được thể hiện bằng
ngôn ngữ hành động ra bên ngoài. Muốn trẻ lĩnh hội được hành vi phải cho trẻ hoạt
động tích cực đặc biệt là các hoạt động mà trẻ thích. Hàng ngày các cô đã chú ý đến
việc rèn luyện các thói quen cần thiết ở trường mầm non. Tuy nhiên việc giáo dục, rèn
luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân và tính tự lập, tự tin cho trẻ còn chưa thường xuyên,
chưa liên tục và chưa được quan tâm nên hiệu quả chưa cao. Với đề tài này tôi tìm ra
những phương pháp giáo dục rèn luyện các kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ một
2
cách triệt để nhất, quan tâm đến đặc điểm cá nhân của trẻ, đưa vào các hoạt động hàng
ngày, rèn trẻ ở mọi lúc, mọi nơi.
Tại sao phải dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân?
Trẻ em luôn hiếu kỳ, tò mò và luôn muốn khám phá những điều mới lạ. Nhưng
lại chưa có kỹ năng để thu thập thông tin, phán đoán những mối nguy hiểm có thể sảy
ra với bản thân mình. Dạy trẻ kỹ năng bảo vệ bản thân giúp trẻ tư duy, phán đoán được
những nguy hiểm có thể sảy ra và tìm cách tránh xa. Dạy trẻ những kỹ năng bảo vệ
bản thân giúp trẻ có khả năng xử lí tình hống, biết lên tiếng kêu cứu và tìm đến những
sự trợ giúp đúng khi cần. Trẻ được trang bị kỹ năng bảo vệ bản thân sẽ tự tin hơn và
làm chủ được cuộc sống của mình.
Việc giáo dục rèn luyện kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ chính là giúp trẻ trở
lên năng động, sáng tạo. Giúp trẻ có được những kinh nghiệm trong cuộc sống, biết
được những điều nên làm và không nên làm. Giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách ứng
xử trong cuộc sống, khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của trẻ là rất cần thiết. Do nhận
thấy hoạt động này có ý nghĩa quan trọng đối với trẻ tôi xin mạnh dạn đưa ra một số
kinh nghiệm mà tôi cho là tâm đắc với đề tài “Một số biện pháp rèn kỹ năng tự bảo
vệ bản thân cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non”.
để nghiên cứu nhằm góp phần vào việc hình thành và rèn luyện kỹ năng bảo vệ bản
thân cho trẻ.
2. Mục đích nghiên cứu
Nhằm giáo dục cho trẻ kỹ năng tự bảo vệ cơ thể, trẻ tự tin khám phá thế giới
với sự chủ động kiểm soát của bản thân. Điều này có tác dụng lớn thúc đẩy sự trưởng
thành của bản thân trẻ về mặt nhân cách lẫn trí tuệ, giúp trẻ có thể tự bảo vệ bản thân
mình trước những tình huống nguy hiểm trong cuộc sống.
3. Đối tượng nghiên cứu
Tại lớp 4 tuổi B1 trường mầm non Thuần Mỹ; Số trẻ: 30 trẻ
4. Đối tượng khảo sát, thực nghiệm
Một số biện pháp giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ 4-5 tuổi ở trường mầm
non
5. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp dùng lời nói, làm mẫu
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thực hành
- Phương pháp kiểm tra, đánh giá
- Phương pháp động viên, khuyến khích
6. Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu
Từ tháng 9 năm 2022 đến tháng 4 năm 2023. Tại lớp mẫu giáo 4 tuổi B1 trường
mầm non nơi tôi đang công tác.
PHẦN II. NHỮNG BIỆN PHÁP ĐỔI MỚI ĐỂ GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. Những nội dung lý luận liên quan trực tiếp đến vấn đề nghiên cứu
Kỹ năng sống nói chung và kỹ năng tự bảo vệ bản thân nói riêng là khả năng
thích nghi với các hành vi tích cực cho phép cá nhân có khả năng đối phó hiệu quả với
nhu cầu và thách thức của cuộc sống hàng ngày
3
Ở độ tuổi mầm non là giai đoạn học và tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để
hình thành và phát triển nhân cách, kỹ năng sống là những kỹ năng nền tảng để hình
thành nhân cách trẻ. Phát triển về các mặt thể chất, tình cảm, xã hội, ngôn ngữ, nhận
thức, giúp trẻ sẵn sàng chuẩn bị vào học lớp một vững vàng hơn cụ thể là:
- Giúp trẻ được an toàn, khỏe mạnh, khéo léo bền bỉ, có khả năng thích ứng với
thay đổi của điều kiện sống trong xã hội.
- Giúp trẻ biết kiểm soát cảm xúc, thể hiện tình yêu thương, đồng cảm với mọi
người xung quanh.
- Giáo dục kỹ năng sống giúp trẻ mạnh dạn, tự tin, tôn trọng người khác, có
khả năng giao tiếp tốt với mọi người.
- Giúp trẻ ham hiểu biết, sáng tạo, có những kỹ năng thích ứng với hoạt động học tập ở
lớp một như sẵn sàng hòa nhập, vượt qua khó khăn để phục vụ.
Giáo dục mầm non, mà đặc biệt là lứa tuổi mẫu giáo lớn “ Điểm khởi đầu” của
quá trình hình thành nhân cách con người thì việc giáo dục cho trẻ là rất quan trọng và
cần thiết.
Ở độ tuổi mầm non xuất hiện tình trạng thụ động, không biết ứng phó trước tình
cảnh nguy cấp, không biết bảo vệ bản thân trước những mối nguy hiểm, không biết
tìm kiếm sự giúp đỡ… Có nhiều nguyên nhân gây ra tình trạng này trong đó thiếu kỹ
năng bảo vệ bản thân là nguyên nhân sâu xa nhất. Do đó việc giáo dục kỹ năng tự bảo
vệ bản thân là vô cùng cần thiết.
Kỹ năng tự bảo vệ bản thân là một nhóm kỹ năng sống. Theo Bộ giáo dục và
đào tạo, thống nhất quan điểm của UNICEF, kỹ năng sống là cách tiếp cận giúp thay
đổi hoặc hình thành hành vi mới. Trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách
nếu trẻ sớm được hình thành và tôn vinh các giá trị đích thực của mình thì các em có
một nhân cách phát triển toàn diện, bền vững và có khả năng thích ứng, chống chọi với
mọi biến động xã hội. Kỹ năng sống hay kỹ năng tự bảo vệ bản thân giúp trẻ có kinh
nghiệm trong cuộc sống, biết điều nên làm và không nên làm, giúp trẻ tự tin, chủ động
và trẻ biết cách xử lí tình huống trong cuộc sống. Khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo
của trẻ đặt nền tảng cho trẻ trở thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa
trong tương lai.
2. Khảo sát thực trạng.
a. Đặc điểm đặc trưng của nhà trường
- Được sự chỉ đạo sát sao về chuyên môn của phòng Giáo dục và sự quan tâm tạo điều
kiện của Ban giám hiệu nhà trường về cơ sở vật chất cũng như điều kiện đứng lớp đối
với bản thân.
- Được cung cấp nhiều đồ dùng trang thiết bị phục vụ cho các hoạt động giáo
dục (Đồ dùng, đồ chơi theo thông tư 02 của bộ giáo dục)
- Được tham gia các buổi chuyên đề do phòng và nhà trường tổ chức.
Bản thân là một giáo viên mầm non, trực tiếp giảng dạy lớp mẫu giáo 4 -5 tuổi
tổng số là 30 trẻ, các cháu đều là con em tại địa phương và một số cháu từ các xã lân
cận chuyển đến học tại lớp, do đó trình độ nhận thức và đời sống kinh tế của các bậc
phụ huynh chưa đồng đều vì thế việc giáo dục kỹ năng sống nói chung và kỹ năng tự
bảo vệ bản thân nói riêng cho trẻ 4- 5 tuổi của lớp tôi gặp những thuận lợi và khó khăn
sau:
b. Thuận lợi:
Trường mầm non tôi đang công tác là một ngôi trường có phòng học được xây
dụng kiên cố đảm bảo đủ diện tích theo tiêu chuẩn, có công trình vệ sinh khép kín, có
đầy đủ đồ dùng đồ chơi theo quy định của Bộ giáo dục và đào tạo.
4
Được sự quan tâm giúp đỡ tạo điều kiện tốt nhất của Ban giám hiệu nhà trường,
luôn chỉ đạo sát sao về chuyên môn và việc đổi mới hình thức phương pháp giáo dục
trẻ, cập nhật chương trình mới nhất để đầu tư bồi dưỡng, nâng cao trình độ, hiểu biết
về việc chăm sóc giáo dục trẻ.
Ngay từ đầu năm học Ban giám hiệu nhà trường quan tâm chỉ đạo công tác
giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. Nhà trường đã tập huấn
cho 100% giáo viên trong trường về việc dạy trẻ kỹ năng sống, kỹ năng tự bảo vệ bản
thân cho trẻ.
Trẻ của lớp tôi khỏe mạnh, nhanh nhẹn, tỷ lệ suy dinh dưỡng và thấp còi không
nhiều, trẻ rất ham học hỏi, thích khám phá những điều mới lạ từ cuộc sống hàng ngày.
Đa số trẻ đã học qua 2 độ tuổi nên đã có kiến thức và kỹ năng nhất định.
Đa số phụ huynh đã nhận thức được việc cần thiết cho trẻ đi đến trường mầm
non, nhiều phụ huynh rất muốn cho con đi lớp sớm, hiện nay các gia đình đều ít con vì
vậy phụ huynh đều rất quan tâm đến các con, đa số phụ huynh rất nhiệt tình trong việc
phối hợp với nhà trường và giáo viên để chăm sóc và dạy dỗ con.
c. Khó khăn:
* Với giáo viên
Giáo viên chưa lựa chọn nội dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ
một cách hợp lí, linh hoạt hiệu quả theo yêu cầu của từng độ tuổi. Do diều kiện giáo
viên chưa dành nhiều thời gian quan tâm, tìm tòi nghiên cứu tài liệu về kỹ năng lao
động tự phục vụ cho trẻ.
Giáo viên chưa tạo được nhiều tình huống cho trẻ thực hành, giải quyết vấn đề.
Chưa có nhiều kinh nghiệm trong việc lựa chọn nội dung, lồng ghép tích hợp các nội
dung giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ vào các hoạt động hàng ngày còn
chưa phù hợp, đạt hiệu quả chưa cao.
* Về phía trẻ:
Trẻ ở độ tuổi này còn tò mò, hiếu kỳ trẻ không biết được cái gì nên và không
nên làm, trẻ không biết tránh xa những cám dỗ, những nơi nguy hiểm…
Ở trường cũng như ở nhà, các con hầu như còn yếu về kỹ năng tự bảo vệ bản
thân, trẻ không có kỹ năng khi chơi một mình, kỹ năng xử lí tình huống…
Trẻ chưa tự tin khi gặp các tình huống khó xử…
Trẻ chưa có tính tự giác khi thực hiện các kỹ năng…
*Về phụ huynh học sinh
Trong xã hội hiện đại các bậc cha mẹ mải mê với công việc ít có thời gian dành
cho con đặc biệt là dạy trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân. Các bậc cha mẹ luôn nóng vội
trong việc dạy con học và chiều chuộng, cung phụng con cái khiến trẻ không có kỹ
năng tự bảo vệ bản thân, chỉ chú ý đến khâu dạy. Cái gì nên làm cái gì không nên làm?
Cái gì gây nguy hiểm? Khi nào bị ngã, chảy máu… Chúng ta nên làm gì? Khi gặp
đám cháy nên xử lí như thế nào? Khi bị người khác dụ dỗ chúng ta phải làm gì?
Hay con nên chơi những đồ chơi gì và nên chơi với bạn như thế nào để đảm bảo
an toàn.
d. Số liệu điều tra trước khi thực hiện
Qua tiếp xúc, chăm sóc các con hàng ngày, để hiểu được và nắm bắt tình hình,
tính cách, khả năng của trẻ từ đó lên kế hoạch giáo dục rèn luyện kỹ năng tự bảo vện
bản thân và tính tự lập tự tin cho trẻ, tôi đã tiến hành xây dựng các tiêu chí đánh giá kỹ
năng của trẻ lớp mình như sau:
5
Năm học 2022-20203, lớp mẫu giáo lớn B1 có tổng số trẻ là 30 cháu. Qua tìm
hiểu và khảo sát thực tế về các tiêu chí đánh giá cho thấy kết quả cụ thể theo bảng
phân tích
Bảng1: Bảng khảo sát đầu năm theo dõi đánh giá kỹ năng tự bảo vệ bản thân
của trẻ lớp 4-5 tuổi B1 .Tổng số trẻ là 30 trẻ
STT Nội dung
đánh giá trẻ
Tổng số trẻ
Kết quả đầu năm học
Đạt Chưa đạt
Số trẻ Tỷ lệ % Số trẻ Tỷ lệ
%
1Kỹ năng an toàn khi tham gia giao thông 30 11 36,7 19 63,3
2Kỹ năng xử lý khi bị lạc 30 8 26,7 22 73,3
3Kỹ năng an toàn khi chơi 30 12 40 18 60
4Kỹ năng xử lý khi bị bắt cóc 30 9 30 21 70
5Kỹ năng tránh bị xâm hại cơ thể 30 8 26,7 22 73,3
Từ thực trạng trên tôi đã tìm và đưa ra “Một số biện pháp rèn kỹ năng tự bảo
vệ bản thân cho trẻ 4-5 tuổi trong trường mầm non”.
3. Những biện pháp chủ yếu của đề tài.
3.1. Biện pháp 1: Học tập, nghiên cứu, sưu tầm, tìm hiểu tài liệu, nhận thức sâu
sắc việc giáo dục trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mầm non.
3.2. Biện pháp 2: Giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ qua các hoạt
động học và các hoạt động khác
3.3. Biện pháp 3: Ứng dụng công nghệ thông tin để giáo dục kỹ năng tự bảo vệ
bản thân cho trẻ.
3.4. Biện pháp 4: Phối hợp với cha mẹ trẻ giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân
cho trẻ.
4. Biện pháp từng phần.
a. Biện pháp 1: Học tập, nghiên cứu, sưu tầm, tìm hiểu tài liệu, nhận thức
sâu sắc việc giáo dục trẻ kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ mầm non.
Muốn phát triển, giáo dục kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ trước hết giáo
viên phải hiểu rõ về vai trò ý nghĩa, cách thức tiến hành khi dạy trẻ những kỹ năng tự
bảo vệ bản thân vì vậy:
Bản thân tôi luôn sưu tầm nghiên cứu tìm hiểu thêm những tài liệu có liên quan
đến các kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ. Sau khi nghiên cứu tài liệu. Tôi đã lập kế
hoạch và tiến hành tổ chức, tạo tình huống cho trẻ thực hành các kỹ năng tự bảo vệ
bản thân ở độ tuổi 4-5 tuổi. Thường xuyên cập nhật những tài liệu mới trên sách: Tâm
lí học trẻ em, chương trình giáo dục mầm non…tìm hiểu trên báo, trên mạng internet
để dạy trẻ các kỹ năng tự bảo vệ bản thân ở mọi lúc, mọi nơi: kỹ năng an toàn khi
chơi, kỹ năng tránh bị xâm hại cơ thể, kỹ năng xử trí khi bị lạc, kỹ năng ăn toàn khi
tham gia giao thông, kỹ năng xử trí khi gặp tình huống bất ngờ…
Ngoài ra tôi còn trao đổi, học hỏi thêm những kinh nghiệm từ đồng nghiệp của
mình để trang bị thêm cho mình vốn kiến thức, sự hiểu biết, đặc điểm của trẻ lứa tuổi
này để phát triển kỹ năng tự bảo vệ bản thân cho trẻ lứa tuổi 4-5 tuổi. Trong các cuộc