Phần I. Mở đầu
Mỗi người chúng ta từ khi sinh ra và lớn lên đều trải qua một thời ấu thơ đầy
kỷ niệm, nhắc đến tuổi thơ ai cũng gắn liền với con trâu cánh đồng và cánh diều
thả gió với những trò chơi dân gian đầy lý thú. Thế nhưng, ngày nay các em ở một
xã hội công nghiệp, chỉ quen với máy móc và không có thời gian chơi cũng là một
thiệt thòi. Thiệt thòi hơn khi các em không được làm quen và chơi những trò chơi
dân gian của thiếu nhi ngày trước đang ngày càng bị mai một và quên lãng, không
chỉ có ở các thành phố mà còn ở các vùng quê với tốc độ phát triển của cộng nghệ
thông tin cùng những trò chơi hiện đại, liệu trẻ em hôm nay và thế giới ngày mai
còn nhớ đến những trò chơi dân gian cổ truyền nữa hay không?
Những trò chơi dân gian đã đến với trẻ thơ một cách nhẹ nhàng tạo điều kiện
cho trẻ vừa học, vừa gần gũi, không cầu kỳ, tốn kém nên có thể dễ dàng chơi mọi
lúc, mọi nơi, dụng cụ dễ tìm kiếm, dễ làm, chủ yếu lấy từ trong tự nhiên. Đặc biệt
đối với trẻ em, trò chơi dân gian với những chức năng đặc biệt của nó đã mang lại
cho thế giới trẻ thơ nhiều điều thú vị và bổ ích, đồng thời thể hiện nhu cầu giải trí,
vui chơi, quyền được chia sẻ niềm vui của các em với bạn bè, cộng đồng. Tuổi thơ
của các em sẽ trở thành những kỉ niệm quý báu theo suốt cuộc đời, làm giàu nguồn
tình cảm và trí tuệ cho các em.
Chính vì vậy, trò chơi dân gian rất cần thiết được lựa chọn, giới thiệu trong
nhà trường tuỳ theo lứa tuổi của trẻ. Trò chơi dân gian không đơn thuần là một trò
chơi của trẻ con mà nó chứa đựng cả nền văn hoá dân tộc Việt Nam độc đáo và
giàu bản sắc, nó không chỉ chắp cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ,
vốn từ, phát triển tư duy, sáng tạo, mà còn giúp các em hiểu về tình bạn, tình yêu
gia đình, quê hương, đất nước.
Nhận thức được tầm quan trọng đó đối với trẻ lứa tuổi mầm non, mà đặc biệt
là lứa tuổi 3- 4 tuổi. Là người trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng, giáo dục trẻ tôi luôn
trăn trở, làm thế nào để tìm ra các giải pháp nhằm lôi cuốn trẻ hứng thú tham gia
trò chơi dân gian một cách tích cực. Tôi đã tìm hiểu và mạnh dạn chọn đề tài “Một
số biện pháp tổ chức tốt trò chơi dân gian cho trẻ mầm non 24- 36 tháng tuổi” để
áp dụng tại lớp mình.
Phần II. Nội dung
1. Thực trạng khi tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ mầm non 24- 36 tháng
tuổi
Bản thân tôi đã tiếp nhận lớp tìm hiểu thực tế từng tính cách, sở thích của
từng cá nhân của trẻ, tôi nhận thấy có những thuận lợi và gặp một số khó khăn sau:
1.1. Thuận lợi
- Điều kiện cơ sở vật chất phục vụ cho hoạt động của trẻ đầy đủ, phong phú,
thuận lợi cho quá trình thực hiện nhiều hoạt động.
- Trẻ ở lớp tôi có nhiều trẻ mạnh dạn, tự tin, nhanh nhẹn và thích tham gia
vào trò chơi, đặc biệt là trò chơi dân gian.
- Một số trẻ biết phối hợp cùng cô khi tham gia trò chơi.
1.2. Tồn tại và hạn chế
- Vốn kiến thức và hiểu biết của giáo viên về các trò chơi dân gian có nhưng
chưa thật phong phú.
- Tổ chức trò chơi dân gian cho trẻ chưa thật linh hoạt, sáng tạo.
2
- Khả năng chú ý có chủ định của trẻ còn hạn chế.
- Trong lớp còn một số trẻ nhút nhát, thiếu tự tin.
- Một số phụ huynh ít quan tâm đến trò chơi dân gian vì họ nghĩ trò chơi dân
gian không còn phù hợp với con em mình.
* Kết quả khảo sát thực tế khả năng chơi trò chơi dân gian của trẻ lớp Mẫu
giáo bé A tại trường Mầm non Hải Thượng thời điểm đầu năm.
TT
Tiêu chí
Chưa đạt
Đạt
Số
cháu
Tỷ lệ
%
Số
cháu
Tỷ lệ
%
1
Trẻ yêu thích, hứng thú hoạt động
tích cực tham gia trò chơi dân gian
20/25
80%
5/25
20%
2
Trẻ hiểu biết về trò chơi dân gian
18/25
72%
7/25
28%
3
Trẻ nắm được kỹ năng chơi các trò
chơi dân gian
17/25
68%
8/25
32%
4
Trẻ biết hợp tác cùng bạn có tính
đoàn kết tập thể
19/25
76%
6/25
24%
2. Một số biện pháp tổ chức tốt trò chơi dân gian cho trẻ mầm non 24-36
tháng tuổi
Xuất phát từ tác dụng của việc phát triển của trẻ qua “Trò chơi dân gian”, tôi
thấy việc cho trẻ chơi TCDG là một việc làm vô cùng quan trọng và có ý nghĩa.
Nhưng làm thế nào để tổ chức được trò chơi dân gian một cách có hiệu quả,
điều này quả không dễ dàng. Bản thân tôi luôn trăn trở tìm ra các biện pháp hiệu
quả để giúp trẻ chơi trò chơi một cách hứng thú và tích cực nhất.
Biện pháp 1: Lựa chọn TCDG phù hợp với chủ đề và lứa tuổi của trẻ
Trẻ lứa tuổi nhà trẻ, khả năng chú ý có chủ định còn hạn chế, nhận thức còn
đơn giản. Vì vậy trẻ chỉ có thể chơi được các trò chơi đơn giản. Trò chơi dân gian
không đòi hỏi phức tạp nên trẻ dễ chơi, trẻ tự tin hòa mình vào trò chơi một cách
vô tư, thoải mái. Nhưng không phải trò chơi nào cũng phù hợp với trẻ ở từng độ
tuổi. Do trẻ trong lớp không đồng đều về nhận thức, một số cháu sinh đầu năm
nhưng cũng có nhiều cháu sinh cuối năm mà mỗi độ tuổi lại có mức độ nhận thức
khác nhau. Để tổ chức tốt các trò chơi dân gian thì trước hết tôi đã bám sát kế
hoạch giáo dục năm học để xây dựng kế hoạch đưa các trò chơi vào từng chủ đề
sao cho hợp lý, phù hợp với đồng loạt trẻ của lớp mình và bản thân đã căn cứ vào
điều kiện thực tế của trường, của lớp, tâm lý của trẻ để lập kế hoạch một cách phù
hợp với từng chủ đề.
Ví dụ:
Tên chủ đề
Tên trò chơi
Bé và các bạn thân yêu
Kéo co, Kéo cưa lừa xẻ
Đồ chơi của bé
Chi chi chành chành, Nu na nu
nống…
Các cô các bác trong nhà trẻ
Lộn cầu vồng, Chi chi chành
chành.
3
Mẹ và những người thân yêu
Kéo cưa lửa xẻ, Chi chi chành
chành.
Những con vật đáng yêu
Mèo đuổi chuột, Bịt mắt bắt dê,
Cáo và Thỏ, chim bay cò bay.
Cây và những bông hoa đẹp
Kéo co, oẳn tù tì, rồng rắn lên
mây.
Tết và mùa xuân
Chi chi chành chành, dung dăng
dung dẽ.
Bé đi khắp nơi bằng phương tiện gì?
Lộn cầu vồng, Tập tầm vông
Mùa hè của bé
Rềnh rềnh ràng ràng, Ném vòng
cổ chai.
Bé lên mẫu giáo
Lộn càu vồng, chi chi chành
chành
Khi lựa chọn trò chơi tôi chú ý trò chơi từ dễ đến khó, vào đầu năm học tôi
lựa chọn các trò chơi có vần điệu đơn giản cho trẻ dễ nhớ, dễ thuộc. Sau từng chủ
đề tôi nâng dần độ khó của trò chơi.
Biện pháp 2: Tổ chức TCDG thông qua các hoạt động hàng ngày
Mỗi hoạt động của trẻ đều nhằm đạt được một mục đích nhất định, cho nên
hoạt động nào cũng có tính chất riêng của nó. Chính vì vậy, giáo viên cần chú ý
lựa chọn và tổ chức các trò chơi dân gian cho phù hợp với tính chất của từng hoạt
động.
Trong quá trình tổ chức cho trẻ chơi trò chơi, giáo viên phải là người bạn lớn
để cùng chơi với trẻ, luôn gần gũi, động viên, vui vẻ, cởi mở, tạo không khí vui
tươi hào hứng bằng dáng vẻ hài hước, dí dỏm, hấp dẫn gây tiếng cười, làm cho trẻ
cảm thấy thoải mái và sảng khoái trong khi chơi. Qua đó trẻ sẽ mạnh dạn, tự tin
hơn, sẵn sàng bày tỏ nguyện vọng của mình với cô giáo và tự khẳng định mình
trong tập thể.
Trong hoạt động chiều, lúc đón và trả trẻ, tôi luôn tận dụng mọi lúc mọi nơi
và lựa chọn những trò chơi mang tính nhẹ nhàng hướng dẫn trẻ các trò chơi như:
Chi chi chành chành, Kéo cưa lửa xẻ,…
Hoặc trò chơi bắt nguồn từ những bài đồng dao lặp đi lặp lại một cách thoải
mái như “Con gà cục tác cục ta. Hay đỗ đầu hè hay chạy rông rông. Má gà thì đỏ
hồng hồng. Cái mỏ thì nhọn cái mồng thì tươi. Cái chân hay đạp hay bơi. Cái cánh
hay vỗ lên trời gió bay” chơi những trò chơi kết hợp với lời giúp trẻ phát triển
ngôn ngữ.
Với HĐ ngoài trời: Mỗi trò chơi có một sắc thái riêng, một quy luật riêng vì
thế khi tổ chức cho trẻ chơi tôi luôn dựa vào tính chất, tác dụng của từng trò chơi
dân gian, lựa chọn trò chơi phù hợp với lứa tuổi và thời điểm. Đối với TCDG
nhằm phát triển các tố chất vận động, mang tính tập thể đòi hỏi phải có không gian
rộng, nên tôi chọn tổ chức vào buổi hoạt động ngoài trời. TCDG thực sự lôi cuốn
được trẻ bởi những tiếng cười nói của tất cả các bạn cùng chơi như: “Rồng rắn lên
mây”, “Bịt mắt bắt dê”, “Nhảy lò cò”,…
4
Với hoạt động góc nên tổ chức cho trẻ các trò chơi có thể chơi theo nhóm
nhỏ trong một không gian hẹp như: “Kéo cưa lửa xẻ”, “Lộn cầu vồng”, “Chi chi
chành chành”,…
Với lĩnh vực phát triển thể chất: nên lựa chọn các trò chơi vận động nhằm
rèn luyện thân thể khỏe mạnh, hoạt bát và năng động. Nhiều trò chơi đòi hỏi trẻ
phải mạnh mẽ, nhanh chân, nhanh mắt, nhanh miệng. Trẻ phải có sức khỏe mới có
thể vui chơi và ngược lại vui chơi giúp cho trẻ thêm khỏe mạnh và năng động.
Tôi thay thế trò chơi vận động bằng TCDG như kéo co, cướp cờ, …
Ví dụ: Trò chơi “Chi chi chành chành” lại buộc trẻ phải nhanh tay và nhanh
miệng để rút tay ra khi câu đồng dao cuối cùng được đọc lên, nếu không nhanh
ngón tay sẽ bị giữ lại, và như thế sẽ bị thua cuộc.
Ví dụ: Trò chơi “Rồng rắn lên mây”, khi trẻ hát xong câu cuối “Xin khúc
đuôi – Tha hồ thầy đuổi”, lập tức trẻ làm “đuôi” (bạn đứng sau cùng) phải chạy
thật nhanh, nếu không sẽ bị “thầy” tóm lấy, sau đó có thể bị thay người khác hoặc
lại phải làm “thầy” để đi đuổi những trẻ khác
Đối với lĩnh vực phát triển nhận thức, ngôn ngữ,: nên chọn những trò chơi
nhằm phát triển nhận thức, ngôn ngữ, cung cấp những kỹ năng cần thiết cho trẻ
như: Kỹ năng hoạt động theo nhóm… Rèn luyện khả năng ghi nhớ và tư duy cho
trẻ.
Với lĩnh vực phát triển thẩm mỹ (âm nhạc) nên chọn các trò chơi có giai
điệu và lời hát như các trò chơi: “Tập tầm vông”.
- Đối với môn âm nhạc
Giáo viên lựa chọn các trò chơi có giai điệu và lời ca để giúp trẻ ôn luyện về
khả năng âm nhạc.
Ví dụ: Đề tài “Nhận biết con voi”
Lồng ghép “Con vỏi con voi”, trẻ vừa đọc vừa về 2 tổ chơi trò chơi. Qua đó
phát triển tai nghe, khả năng âm nhạc.
Ngoài ra khi lựa chọn các trò chơi dân gian trong hoạt động chung, một điều
cần đặc biệt lưu ý đó là: phải lựa chọn trò chơi phù hợp với đề tài và chủ đề.
Ví dụ: Chủ đề “ Tết và mùa xuân” là thời điểm thích hợp để giới thiệu cho
trẻ các trò chơi truyền thống của dân tộc trong dịp lễ Tết như : “Bịt mắt bắt dê”
Chủ đề “ Thế giới động vật” tôi lựa chọn trò chơi: “Dung dăng dung dẻ”…
Những trò chơi mới, giáo viên nên đóng vai người chơi chính để cầm trò.
Khi trẻ đã biết chơi thành thạo thì cô lại đóng vai phụ để chơi cùng trẻ.
Biện pháp 3: Lựa chọn phương pháp tổ chức nhằm tạo cho trẻ hứng thú khi
tham gia vào trò chơi
Lựa chọn trò chơi dân gian cho trẻ rất khó, vì không lựa chọn được nhiều trò
chơi, vì lứa tuổi 24-36 tháng tuổi nhận thức của trẻ còn hạn chế, ngôn từ của trẻ
còn ít, phản xạ của trẻ vẫn chưa nhanh nhẹn, nên không sử dụng được các trò chơi
các trò chơi vận động quá mạnh hay là cần sự phản xạ linh hoạt của tất cả các con.
Vậy với các cháu 24-36 tháng tuổi không cần phải sưu tầm nhiều trò chơi mới mà
điều quan trọng cần làm nhất là đổi mới cách tổ chức, khi chúng ta tổ chức vẫn là
những trò chơi quen thuộc nhưng chúng ta phải thay đổi một phong cách mới.
Thay đổi từ cách biểu cảm của cô sử dụng nét mặt, hành động, giọng điệu để làm
5
sao cho trẻ cảm giác như đang chơi 1 trò chơi mới, mặc dù là trò chơi cũ, lồng
ghép thêm sự sáng tạo với trò chơi
Ví dụ: Như trò chơi “tập tầm vông” rất quen thuộc với các cháu 24-36 tháng
tuổi, vậy làm như thế nào để chúng ta lột xác cho trò chơi mang một làn gió mới
với trò chơi
Thay vì việc cô và trẻ nói và hành động theo khẩu lệnh của trò chơi đó ví
như là “Tập tầm vông” nhưng khi dựa trên nên nhạc ráp trẻ sẻ cảm thấy không khí
sôi động hơn và có thể kích thích sẽ tham gia máu lửa hơn của các con.
Điều quan trọng để lôi cuốn trẻ vào trò chơi đó là tạo tình huống lôi cuốn sự
tò mò của trẻ, bằng nhiều cách khác nhau nhằm hướng trẻ vào cuộc chơi một cách
hứng thú nhất
Ví dụ: Trò chơi “Cáo và thỏ”
Giáo viên đóng vai chú Thỏ (mặc trang phục Thỏ xanh) và 1 cháu đóng vai
Cáo ( trang phục Cáo), Thỏ xuất hiện trước cùng mời cả lớp hát múa, sau đó Cáo
xuất hiện, hỏi cả lớp hai nhân vật này có trong trò chơi gì? Sau đó cô giới thiệu trò
chơi, cách chơi và luật chơi.
Thông qua tình huống xuất hiện nhân vật giúp tăng hứng thú, kích thích tính
tò mò của trẻ để đến với trò chơi.
Trong quá trình chơi, cô giáo luôn quan sát trẻ chơi, giúp đỡ trẻ khi cần
thiết, luôn động viên khuyến khích khen ngợi những trẻ tích cực tham gia vào trò
chơi bằng cách khen ngợi kết quả chơi của trẻ hoặc những sáng kiến trong khi
chơi, những câu hỏi hợp lý mang tính sáng tạo của trẻ, tổ chức thi đua giữa cá nhân
và các nhóm, … giúp trẻ cố gắng vượt qua khó khăn hoàn thành nhiệm vụ được
giao, khêu gợi và duy trì hứng thú của trẻ với trò chơi.
Biện pháp 4: Phối kết hợp với cha mẹ để hướng dẫn trẻ chơi trò chơi dân
gian trong thời gian ở nhà
Đối với trường mầm non tỷ lệ trẻ bán trú 1 do đó mà thời gian trẻ ở lớp
với cô giáo nhiều hơn là ở nhà với bố mẹ. Để đảm bảo thông tin hai chiều giữa phụ
huynh và giáo viên được thường xuyên, có hiệu quả thì việc phối hợp với phụ
huynh là điều không thể thiếu trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ.
Thông qua góc tuyên truyền, khi phụ huynh đón trả trẻ giáo viên trao
đổi với phụ huynh, cho phụ huynh biết tầm quan trọng của trò chơi dân gian
đối với trẻ.
Hướng dẫn cho phụ huynh thông qua zalo nhóm lớp, hướng dẫn chơi một số
trò chơi dân gian đơn giản có vần điệu, lời ca dễ thuộc dễ nhớ tập cho các con.
Tôi luôn chú trọng công tác tuyên truyền, vận động cha mẹ trẻ cùng phối
hợp khi tổ chức các hoạt động lễ hội cho trẻ. Đặc biệt là phối hợp tổ chức hoạt
động lồng ghép các trò chơi dân gian.
Trong các lễ hội tôi cố gắng mời đông đủ cha mẹ trẻ tham dự. Nhận thấy
nhiều cha mẹ trẻ rất phấn khởi về những kết quả của con mình.
Phần III. Hiệu quả của việc áp dụng biện pháp trong thực tế tổ chức trò
chơi dân gian cho trẻ 24- 36 tháng tuổi
Qua việc thực hiện “Một số biện pháp tổ chức tốt trò chơi dân gian cho trẻ
mầm non 24- 36 tháng tuổi” tôi đã thu được một số kết quả sau: