Sáng kiến kinh nghiệm Mầm non: Nâng cao năng lực lĩnh hội văn hóa dân gian cho trẻ 4-5 tuổi qua hoạt động văn hóa dân gian

PHÒNG GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO QUẬN HOÀN KIẾM

TRƯỜNG MẦM NON LÝ THƯỜNG KIỆT

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Nâng cao năng lực lĩnh hội các nội dung

của văn hóa dân gian cho trẻ mầm non 4-5 tuổi thông qua

việc tổ chức các hoạt động văn hóa dân gian

Lĩnh vực: Giáo dục mẫu giáo

Cấp học: Mầm non

Họ và tên tác giả: Đỗ Thị Thanh Hoa

Chức vụ: Giáo viên

ĐT: 0904325745

Email: dothanhhoa211086@gmail.com

Đơn vị công tác: Trường mầm non Lý Thường Kiệt

Quận Hoàn Kiếm - Hà Nội

Hoàn Kiếm, tháng 4 năm 2024

MỤC LỤC

I. Đặt vấn đề

Trang 1

II. Giải quyết vấn đề

1. Những nội dung lý luận

2. Thực trạng vấn đề

3. Các biện pháp

3.1 Sưu tầm, lựa chọn các câu ca dao tục ngữ, các bài dân ca, các trò

chơi dân gian phù hợp với lứa tuổi

3.2 Xây dựng hệ thống các hoạt động VHDG lồng ghép vào các chủ

đề, sự kiện từng tháng

3.3 Mang Văn hóa dân gian vào môi trường lớp học

3.4 Tổ chức các hoạt động dân gian tích hợp vào mọi hoạt động hàng

ngày của trẻ

3.5 Động viên tất cả các trẻ tham gia vào hoạt động dân gian.

3.6 Tham gia vào các sự kiện văn hóa dân gian do Nhà trường tổ chức

3.7 Phối hợp với phụ huynh cùng hoạt động cho trẻ chơi trò chơi dân

gian ở nhà

4. Hiệu quả sáng kiến kinh nghiệm

III. Kết luận, kiến nghị

Phụ lục (hình ảnh minh họa)

IV. Tài liệu tham khảo

1/15

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Văn hóa dân gian (VHDG) là những giá trị tinh thần, vật chất được lưu

truyền từ đời này sang đời khác trong một cộng đồng dân cư, được thể hiện dưới

dạng truyền miệng, truyền khẩu... nghiêng về nghệ thuật, giúp chúng ta hiểu biết

về đời sống tinh thần của người dân trong quá khứ, góp phần tạo nên bản sắc

văn hóa của dân tộc.

Văn hóa dân gian bao gồm các lĩnh vực:

Ngữ văn dân gian: Tự sự dân gian (thần thoại, cổ tích, truyền thuyết,

truyện cười, ngụ ngôn, vè, sử thi, truyện thơ... Trữ tình dân gian (ca dao, dân

ca); Thành ngữ, tục ngữ, câu đố dân gian

Nghệ thuật dân gian: Nghệ thuật tạo hình dân gian (kiến trúc dân gian, hội

họa dân gian, trang trí dân gian...); nghệ thuật biểu diễn dân gian (âm nhạc dân

gian, múa dân gian, sân khấu dân gian, trò diễn...)

Tri thức dân gian: Tri thức về môi trường tự nhiên (địa lý, thời tiết, khí

hậu...); tri thức về con người (bản thân): y học dân gian và dưỡng sinh dân gian;

tri thức ứng xử xã hội (ứng xử cá nhân và ứng xử cộng đồng); tri thức sản xuất

(kỹ thuật và công cụ sản xuất)

Tín ngưỡng, phong tục và lễ hội: Các lĩnh vực nghiên cứu trên của văn

hóa dân gian nảy sinh, tồn tại và phát triển với tư cách là một chỉnh thể nguyên

hợp, thể hiện tính chưa chia tách giữa các bộ phận (ngữ văn, nghệ thuật, tri thức,

tín ngưỡng phong tục...), giữa hoạt động sáng tạo và hưởng thụ trong sinh hoạt

văn hóa, giữa sáng tạo văn hóa nghệ thuật và đời sống lao động của nhân dân.

Theo guồng quay phát triển của xã hội, trẻ em ngày nay đang đắm mình

vào thế giới của game online, bạo lực học đường… thì các hoạt động văn hóa

dân gian được coi là một trong những giải pháp quan trọng và bền vững để lôi

cuốn học sinh vào những hoạt động lành mạnh. Việc đưa trò chơi dân gian

(TCDG), hát dân ca và các loại hình sinh hoạt văn hóa dân gian, xây dựng quy

tắc ứng xử văn hóa trong trường học được coi là điểm nhấn trong việc xây dựng

"Trường học hạnh phúc”. Các hoạt động này không chỉ góp phần rèn luyện sức

khỏe, kỹ năng ứng xử với các tình huống trong cuộc sống, thói quen làm việc,

sinh hoạt theo nhóm mà còn rèn cho học sinh kỹ năng ứng xử văn hóa, tránh xa

những trò chơi vô bổ và tệ nạn xã hội.

VHDG cần được đưa vào môi trường giáo dục sớm cho trẻ. Chính vì

vậy, ngay từ môi trường giáo dục mầm non, việc xây dựng văn hóa dân gian

trong trường học, tăng cường tổ chức cho trẻ chơi các trò chơi dân gian là một

nội dung cần thiết và quan trọng góp phần giáo dục toàn diện cho trẻ. Trẻ mầm

non ở mỗi giai đoạn đều có những năng lực riêng trong việc lĩnh hội những nội

dung của văn hóa dân gian. Đối với lứa tuổi 3-6 tuổi, nội dung VHDG cần chú

2/15

trọng phát triển cho trẻ gồm: các câu ca dao, tục ngữ, các bài vè, các bài hát dân

ca, các trò chơi dân gian…

Ca dao là những bài thơ ca dân gian truyền miệng, là những câu hát

không theo điệu nhất định. Tục ngữ là những câu ngắn gọn, súc tích, có nhịp

điệu dễ nhớ nhằm diễn đạt trọn vẹn ý nghĩa về kinh nghiệm, tri thức của dân

gian. Việc đọc những bài ca dao dành cho trẻ mầm non có thể đem lại nhiều lợi

ích to lớn đối với quá trình phát triển của trẻ, điển hình là: Thúc đẩy sự phát

triển ngôn ngữ của trẻ. Với vần điệu nhịp nhàng, dễ nhớ, các bài ca dao cho trẻ

mầm non là sự lựa chọn tuyệt vời để bố mẹ tạo điều kiện cho trẻ tập phát âm,

đồng thời phát triển vốn từ vựng. Đồng thời, giáo dục nhân cách cho trẻ: Những

bài ca dao, tục ngữ không chỉ có vần điệu vui tai, dễ nhớ mà còn ẩn chứa nhiều

thông điệp có giá trị giáo dục cao như dạy trẻ biết vâng lời ông bà, bố mẹ, quý

mến bạn bè, yêu thiên nhiên, yêu cuộc sống... Kích thích khả năng quan sát của

trẻ. Thông qua các bài ca dao, tục ngữ, trẻ sẽ quan sát, chú ý nhiều hơn và tìm

tòi, khám phá thế giới xung quanh mình.

Dân ca là phương tiện giúp trẻ nhận thức thế giới xung quanh, phát triển

ngôn ngữ, giao tiếp, trao đổi tình cảm. Vì vậy, ngay từ còn trong nôi, chúng ta

hãy đem đến cho trẻ những nguồn vui trong nghệ thuật dân ca Việt Nam. Những

lời ru của bà, của mẹ, những câu hát mộc mạc, gần gũi đã nuôi dưỡng tâm hồn

trẻ thơ. Tình yêu gia đình, quê hương cũng lớn lên từ tiếng hát lời ru đó. Để hun

đúc cho trẻ có tâm hồn dân tộc thì giáo dục nghệ thuật cổ truyền đóng vai trò hết

sức quan trọng. Những cái hay, cái đẹp, nét đặc sắc của dân tộc từ đời này qua

đời khác đã theo các làn điệu dân ca tác động đến nhiều thế hệ.Trò chơi dân gian

không chỉ đơn thuần là trò chơi cho trẻ mà nó còn chứa đựng văn hoá dân tộc

Việt Nam độc đáo.

Trò chơi dân gian không những nâng cánh cho tâm hồn trẻ, giúp trẻ phát

triển khả tư duy, sáng tạo, khéo léo mà còn giúp trẻ hiểu tình bạn, tình yêu gia

đình, quê hương, đất nước…Những trò chơi đơn giản, âm điệu vui tươi, sống

động nhí nhảnh gần gũi với cuộc sống giúp trẻ thêm hào hứng học tập và sống

hồn nhiên hơn. Mặt khác các trò chơi dân gian thường diễn ra ngoài trời sẽ đưa

trẻ gần với thiên nhiên hơn, trẻ có nhiều cơ hội tìm hiểu, quan sát về môi trường

tự nhiên hơn.

Để văn hóa truyền thống thấm nhuần vào tâm hồn trẻ thơ, không có cách

nào hay hơn là đưa VHDG vào trường học. Đối với trẻ thơ, những câu ca dao

tục ngữ, những làn điệu dân ca, những trò chơi dân gian là một trong những yếu

tố hình thành nên bản sắc văn hóa dân tộc, là nguồn nuôi dưỡng thế giới tinh

thần, là nhịp cầu nối tâm thức các em với mọi bài học về cuộc sống xã hội, bởi

vì nó có sức hấp dân, lôi cuốn mạnh mẽ nhất đối với các em. Tổ chức cho trẻ

3/15

đọc những câu ca dao tục ngữ, hát những bài dân ca, chơi các TCDG không chỉ

là phương tiện giúp các em phát triển ngôn ngữ, phát triển tình cảm, đạo đức,

tình đoàn kết mà còn thêm yêu thiên nhiên, yêu quê hương đất nước. Để trẻ có ý

thức bảo tồn, trân trọng giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa của dân tộc.

Nhận thức được mục tiêu đó, ngay từ đầu năm học 2023- 2024, tôi đã

khảo sát, đánh giá năng lực lĩnh hội 3 nhóm lĩnh vực VHDG mà trẻ đã đạt được

ở giai đoạn đó với kết quả như sau:

STT

Nội dung

Tỉ lệ trẻ đạt

Thuộc các bài ca dao, tục ngữ

11/25 – 44%

Thuộc các bài dân ca

13/25 - 52%

Biết cách chơi các trò chơi dân gian

15/25 – 60%

Nhìn vào số liệu này, tôi nhận thấy, năng lực lĩnh hội các nội dung VHDG

trẻ lớp tôi đạt được còn tương đối thấp. Nhận rõ được tầm quan trọng của việc

đưa VHDG vào môi trường giáo dục lứa tuổi mầm non, đồng thời để hoạt động

văn hóa nghệ thuật tại lớp mình đạt hiệu quả tốt nhất, tôi đã mạnh dạn đi sâu vào

nghiên cứu: “Nâng cao năng lực lĩnh hội các nội dung của văn hóa dân gian

cho trẻ mầm non 4-5 tuổi thông qua việc tổ chức các hoạt động văn hóa dân

gian”

II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

1. Những nội dung lý luận:

Tuổi thơ là một giai đoạn rất đặc biệt của con người. Ngay từ thuở ấu thơ,

mỗi trẻ em trong cộng đồng dân tộc Việt đã được tắm mình trong những âm điệu

ngọt ngào, thiết tha của những câu hát ru, những làn điệu dân ca tiêu biểu, đặc

sắc của vùng miền, xứ sở và đã trở thành suy nghĩ và sự rung động trong mỗi

tâm hồn người dân. Cho đến ngày nay, những di sản nghệ thuật quý báu ấy vẫn

là những nguồn sữa dinh dưỡng để bồi bổ, nuôi dưỡng tâm hồn cốt cách cho mỗi

con người, nhất là trong bối cảnh của thời kì hội nhập và toàn cầu hóa, khi mà

sự giao thoa và tiếp biến các giá trị văn hóa nói chung và văn hóa dân gian nói

riêng đã tạo nên những trào lưu mới trong xã hội, và cũng tạo nên những ảnh

hưởng không ít tới sự hình thành và phát triển những nét tâm lý, tính cách của

thế hệ trẻ.

Có rất nhiều lý do để trẻ cần được lĩnh hội những nội dung của văn hóa

dân gian ngay từ lứa tuổi mầm non:

VHDG gắn liền tuổi thơ đối với nhiều thế hệ. Nó rèn luyện cho trẻ sức

khỏe về thể chất, sự phán đoán, óc tư duy sáng tạo. Đặc biệt là rèn cho trẻ sớm

có tính tự lập, chủ động, biết yêu thương con người và cuộc sống quanh mình, từ

đó hình thành kỹ năng sống.

Sáng kiến kinh nghiệm Mầm non: Nâng cao năng lực lĩnh hội các nội dung của văn hóa dân gian cho trẻ mầm non 4-5 tuổi thông qua việc tổ chức các hoạt động văn hóa dân gian

Chủ đề:

Tài liệu liên quan

Tài liêu mới

AI tóm tắt

Giới thiệu tài liệu

Đối tượng sử dụng

Từ khoá chính

Nội dung tóm tắt

Hỗ trợ

Phương thức thanh toán

Theo dõi chúng tôi