1
NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG HOẠT ĐỘNG THƯ VIỆN
TRONG VIỆC PHỤC VỤ HỌC TẬP SUỐT ĐỜI
CỦA BẠN ĐỌC
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong đề tài này tôi làm rõ một số vấn đề cụ thể như sau: Phải minh
chứng rằng việc học tập suốt đời là nhu cầu thật sự của con người, mang
tính khách quan, là định hướng đúng của cách mạng Việt Nam; Thư viện
nói chung, thư viện trường học nó riêng phải là nơi cung cấp thông tin
đáng tin cậy cho bạn đọc, bảo đảm tốt cơ sở vật chất cho mọi người học
mãi, học không ngừng tiến bộ. Chủ tịch Hồ Chí Minh khi bàn về công tác
học tập, Người nói “Học hỏi là một việc phải tiếp tục suốt đời. Suốt đời phải
gắn liền lý luận với công tác thực tế. Không ai có thể tự cho mình đã biết đủ
rồi, biết hết rồi”. Ngày nay với nền giáo dục tiên tiến, thế giới chứng kiến
trình độ học vấn của con người ngày càng phát triển. Nghị quyết số 29-
NQ/TW ngày 04 tháng 11 năm 2013 (Hội nghị lần thứ Tám Ban Chấp hành
Trung ương khóa XI) về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo, đáp
ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị trường
định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế, trong Phần III- Mục 2 chỉ
rõ: “Đa dạng hóa nội dung, tài liệu học tập, đáp ứng yêu cầu của các bậc học,
các chương trình giáo dục, đào tạo và nhu cầu học tập suốt đời của mọi
người”. Công văn 1766/SGDĐT-GDTX ngày 4-8-2014 của Sở Giáo dục và
Đào tạo Đồng Nai về triển khai Đề án học tập suốt đời trong thư viện, bảo
tàng, nhà văn hóa, câu lạc bộ giai đoạn 2012-2020 trên địa bàn tỉnh Đồng Nai
nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng thư viện trường học phục vụ
học tập suốt đời của bạn đọc. Như vậy học tập suốt đời trở thành nhu cầu của
mỗi con người, là một tất yếu khách quan của xã hội tri thức.
Dân tộc Việt Nam rất hiếu học, trọng chữ, trọng thầy; với tư tưởng phong
kiến “Đạo học là của người quân tử”, tiến thân trên con đường hoạn lộ bằng
khoa cử. Ngày nay đã đổi khác, cách mạng về đưa văn minh, ấm no, hạnh
phúc cho toàn thể nhân dân. Trước Cách mạng tháng Tám trên 95% dân ta mù
chữ, ngày nay nhờ nền giáo dục cách mạng mà trên 97% nhân dân biết chữ.
Việt Nam đã đạt được những tiến bộ trong thực hiện các Mục tiêu Thiên niên
kỷ của Liên Hợp Quốc, trong đó có mục tiêu hoàn thành phổ cập giáo dục tiểu
học. Nhiều gương sáng về học tập, học suốt đời để thành danh, để phục vụ đất
nước, như: Chủ tịch Hồ Chí Minh, cố Bác sĩ Tôn Thất Tùng, cố Viện sĩ Trần
Đại Nghĩa, Giáo sư Ngô Bảo Châu…Vậy thì con đường tự học và học ở đâu?
“Học ở trường, học trong sách vở, học lẫn nhau và học ở dân” (Chủ tịch Hồ
Chí Minh). Thông qua sách báo, tài liệu chuyên ngành đã được chọn lọc của
thư viện trường học để tổ chức các hoạt động phù hợp với chương trình và kế
hoạch dạy học của nhà trường, cũng như phù hợp với nhiệm vụ của thư viện.
Nắm bắt được nhu cầu đọc của giáo viên và học sinh giúp họ chọn sách, đọc
sách có hệ thống, biết cách sử dụng bộ máy tra cứu nhằm sử dụng triệt để
2
sách báo, tài liệu của thư viện trong việc giáo dục truyền thống cách mạng,
đạo đức công dân, lòng yêu Tổ quốc cho các thế hệ học sinh để họ có đủ đức
và tài phục vụ Tổ quốc.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
Cha ông ta dạy: “Học ăn, học nói, học gói, học mở”. Học tập suốt đời để
phát triển con người toàn diện thông qua sách báo, viện bảo tàng, bài học lịch
sử góp phần hình thành lý tưởng cách mạng, nhân cách tốt đẹp, đề cao trách
nhiệm, nghĩa vụ của công dân. Tự học và học suốt đời là một phẩm chất của
người thông tuệ, cần mẫn, năng lực đó được hình thành trong gia đình có
truyền thống hiếu học, hình thành từ cấp học phổ thông, tạo đà cho tự học của
bạn đọc khi vững bước vào đời.
Ví dụ: Người nông dân học cách nuôi trồng (cây, quả, con giống…) phải
đạt sản lượng và chất lượng cao; người đi buôn học cách buôn: Một vốn sinh
lời to; người dạy học phải học làm sao cho dạy thật giỏi, có nhiều học sinh đỗ
đạt, thành danh; nhà khoa học phải thường xuyên cập nhật kiến thức khoa học
mới, phát minh nhiều cỗ máy tân tiến phục vụ sản xuất và tiêu dùng….
Ngay từ ngày các em còn ngồi trên ghế nhà trường, nhiệm vụ của thầy cô
và thư viện là phải luyện tập cho các em lòng yêu quý sách, có thói quen đọc
sách, khả năng tận dụng thời gian, nắm bắt cơ hội để cập nhật thông tin làm
giàu tri thức cho mình. Cha ông ta rất trọng người biết chữ, ngày xưa đã có
tàng thư, viện sách; Họ biết giữ gìn kiến thức, nền văn hóa của dân tộc cho
hậu thế; nhờ có văn hóa mà chúng ta đánh thắng giặc ngoại xâm, thắng thiên
tai, mở mang bờ cõi, trường tồn và phát triển như ngày nay. Như vậy, thư
viện là nơi xác định đúng đắn mục tiêu học tập của bạn đọc, qua đó giúp độc
giả biết tận dụng mọi khoảnh khắc trong cuộc đời để học hỏi, từ tất cả các
nguồn tri thức của cuộc sống.
Muốn thu hút số đông bạn đọc tới thư viện, Trường THPT Nguyễn Trãi đã
tăng cường số lượng và chất lượng kho sách tham khảo, sách hướng dẫn
chuyên môn nghiệp vụ. Sách tham khảo hay rất cần thiết trong việc nâng cao
chất lượng học tập, nâng cao tỉ lệ học sinh khá giỏi. Sách chuyên đề, khu vực
tùng thư phong phú, nhằm phục vụ tốt nhất cho bạn đọc trong các kỳ thi học
sinh giỏi, thi máy tính bỏ túi, thi tìm hiểu về truyền thống của Đảng, của Đoàn
TNCS Hồ Chí Minh, thi tìm hiểu về lịch sử Quân đội nhân dân Việt
Nam…Thư viện được nối mạng Internet, có máy vi tính, máy in để làm công
tác quản lý. Số lượt bạn đọc trong các năm học tăng đáng kể. Thư viện được
trang bị một tủ sách pháp luật các đầu sách luật cập nhật, xây dựng tủ sách
đạo đức, tủ sách lịch sử để thường xuyên phục vụ việc tra cứu của mọi
người…
Thư viện Trường THPT Nguyễn Trãi là điểm đến cho các bạn đọc tham
gia học tập, nghiên cứu khoa học, là địa chỉ quen thuộc, đáng tin cậy, điểm
đến lý tưởng trong phong trào đọc sách, nghiên cứu bài học của bao thế hệ
học sinh đã và đang học tập tại trường. Phong trào đọc sách ở nhà trường rất
sôi nổi, có nề nếp. Từ đây đã phát huy nội lực của học sinh trong học tập, hình
3
thành thói quen tìm kiếm tư liệu để các em bước lên bậc học cao hơn; là bước
hình thành ý thức tự học suốt đời của mỗi con người. Xây dựng nền văn hóa
đọc có thể giúp cho mỗi cá nhân có một cuộc sống trí tuệ hơn, đẹp đẽ, ý
nghĩa, hạnh phúc và hài hòa hơn. Cán bộ viên thư viện nhà trường có trình độ
chuyên môn nghiệp vụ, thâm niên công tác cao, yêu nghề, nhiệt tình trong
phục vụ. Thủ thư đã chú trọng tăng cường công tác tuyên truyền, giáo dục,
vận động để nâng cao nhận thức cũng như xây dựng định hướng đọc lành
mạnh cho học sinh. Họ thực sự là người thầy thứ 2 trong việc truyền thụ kiến
thức văn hóa, đạo đức cho học sinh.
Thông qua sách báo, tài liệu có nội dung tốt ở thư viện để xây dựng thói
quen biết quý trọng sách vở, tôn vinh người đọc, hướng dẫn độc giả biết khám
phá, biết tư duy, duy trì khả năng tự học suốt đời của bản thân họ. Đổi mới
phương thức hoạt động thư viện nhằm khai thác triệt để vốn tài liệu phục tốt
nhất cho việc giáo dục toàn diện học sinh trong thời kỳ công nghiệp hóa, hiện
đại hóa nền kinh tế nước nhà, xây dựng nền văn hóa xã hội chủ nghĩa, văn
minh, đậm đà bản sắc dân tộc Việt Nam.
Giải pháp thay thế
Dân tộc ta có câu ngãn ngữ: “Ngọc càng mài càng sáng, vàng càng
luyện càng trong”. Con người cũng như Ngọc không mài thì không sáng!
Mục đích của việc học là “Học để biết, học để làm, học để chung sống, học để
tự khẳng định mình” (Unesco), học cho đầu óc sáng suốt. Người không học,
không tự học, không chuyên cần học, không học suốt đời thì kiến thức sẽ mai
một, trí nhớ sẽ mất dần. Trong các cuộc điều tra xã hội gần đây: Có 60% sinh
viên trả lời là học để kiến tiền và 40% trả lời là học để có nghề nghiệp; như
vậy tôi thấy bây giờ giới trẻ quá thực dụng. Tuy nhiên để đạt được mục tiêu
học tập như Unesco định nghĩa thì chúng ta còn nhiều việc phải làm. Nghị
quyết 29/TW Ban Chấp hành Trung ương 8, Khóa XI đã thể hiện sự quan tâm
đúng đắn của Đảng và Nhà nước về giáo dục và đào tạo. Học tập là rất cần
thiết để nâng cao trình độ, kĩ năng làm việc, để thích ứng với xã hội văn minh.
Muốn xây dựng xã hội tri thức thì phải có con người tri thức. Thời đại công
nghệ thay đổi từng ngày, từng phút, từng giây, ta phải học để tiếp thu cái mới,
tiên tiến, để có nghề nghiệp ổn định và nâng cao năng suất trong lao động xây
dựng đất nước, nâng cao sức chiến đấu trong việc bảo vệ tổ quốc Việt Nam xã
hội chủ nghĩa. Xã hội học tập tạo dựng nên con người mới đủ đức, đủ tài, có
sức khỏe, dễ thích ứng với môi trường thời đại thông tin bùng nổ, toàn cầu
hóa. Đảng và Nhà nước ra sức chăm lo xây dựng xã hội học tập trên nền tảng
tự học, tự nghiên cứu qua sách báo, tư liệu số hóa, internet…
Từ việc phục vụ theo chế độ cung cấp: Trên đưa sách về, thư viện
phát lại cho giáo viên và học sinh; ngày nay Thư viện Trường THPT
Nguyễn Trãi tổ chức lại theo hướng hiện đại, lấy người đọc làm trung
tâm; tạo cảm hứng đọc sách cho học sinh ngay từ khi mới bước vào cấp
Trung học phổ thông, tạo đà cho các em có khả năng tiếp tục tự học, tự
nghiên cứu ở bậc học cao hơn và khi ra hành nghề. Thư viện nhà trường luôn
4
luôn có các giải pháp kích thích thị hiếu đọc sách, làm cho độc giả có thói
quen tự tìm hiểu bài học qua sách tham khảo môn học. Nhu cầu đọc sách
không thể thiếu của cán bộ, giáo viên, công nhân viên và hàng nghìn học sinh
đã và đang học tập tại trường; và không thể thiếu trong đời sống, trong nếp
sinh hoạt và làm việc của bạn đọc. Qua đó hình thành phản xạ tích cực của
con người, góp phần phát triển trí tuệ toàn diện cho công dân nước Việt.
Giải pháp thay thế này hoàn toàn mới, chỉ ra đời sau khi có nghị
quyết của TW Đảng; Sự chỉ đạo của Công văn số 4417/KH-UBND ngày
26 tháng 05 năm 2014 của Ủy ban nhân dân tỉnh Đồng Nai về việc triển
khai Đề án đẩy mạnh các hoạt động học tập suốt đời trong thư viện, nhà
văn hóa…, giai đoạn 2014-2020 trên địa bàn tỉnh Đồng Nai.
III. TỔ CHỨC THỰC HIỆN CÁC GIẢI PHÁP
Ngay từ đầu năm học, Thư viện nhà trường đã triển khai tốt nội dung Công
văn số 1766/SGDĐT-GDTX ngày 04-08-2014 của Sở Giáo dục và Đào tạo
Đồng Nai về triển khai Đề án học tập suốt đời trong thư viện, nhà văn hóa,
bảo tàng…. Được sự giúp đỡ của Thủ trưởng nhà trường, tôi đã đặt mua thêm
sách tham khảo (11 triệu, 600 nghìn đồng), sửa sang, vệ sinh thư viện, lên kế
hoạch phục vụ bạn đọc năm học 2014-2015. Nhờ có cơ sở vật chất tốt, cán bộ
thư viện đạt trình độ và năng lực quản lí nên sách báo, tài liệu luân chuyển dễ
dàng từ tay người đọc này đến người đọc khác. Sách báo được sử dụng
thường xuyên đã làm tăng hiệu suất của nó; để giúp người đọc trong việc
chọn ra những sách mà họ cần tôi đã sử dụng phần mềm Quản lý thư viện (do
tôi thiết kế) thống kê sách hay được mượn nhiều nhất, học sinh mượn nhiều
sách nhất để có hướng phụ đạo cho bạn đọc trong việc đọc sách có hệ thống.
Việc phổ biến kiến thức chung, tiên tiến cho mọi người, giúp họ học tập suốt
đời là nhiệm vụ trọng tâm của thư viện nhà trường.
1. Giải pháp 1: Thư viện với nhiệm vụ tạo thói quen đọc sách cho mọi
người, tạo tiền đề cho việc học tập suốt đời của bạn đọc
a). Mô tả
Theo Páp lốp, thói quen của con người hình thành từ phản xạ có điều kiện,
con người thường xuyên duy trì các hoạt động tự nhiên, xã hội. Phản xạ của
não bộ thông qua các biến cố trong cuộc sống để hình thành phản ứng tích
cực hoặc tiêu cực. Nhật ký trong tù Chủ tịch Hồ Chí Minh viết “Hiền dữ đâu
là tính sẵn/ Phần nhiều do giáo dục mà nên”. Người từng nói: “Sự học là vô
cùng”, “Thế giới tiến bộ không ngừng, ai không học là lùi”. Chăm học, chăm
làm là đức tính tốt của người Việt Nam. Chúng ta học để duy trì nền văn hiến
của dân tộc, để đất nước sánh vai với các cường quốc. Vậy nên, Thư viện
THPT Nguyễn Trãi có nhiệm vụ cung ứng đầy đủ sách báo, tài liệu giảng dạy
và học tập, các loại sách tham khảo, sách nghiệp vụ, các loại từ điển tra cứu,
tác phẩm kinh điển cho giáo viên và học sinh, tạo thói quen đọc sách cho học
sinh, bổ sung kiến thức các môn khoa học, góp phần nâng cao chất lượng đào
tạo THPT một cách toàn diện. Tổ chức thu hút toàn thể giáo viên và học sinh
tham gia sinh hoạt thư viện, thông qua các hoạt động phù hợp với chương
5
trình đào tạo và kế hoạch dạy học, tìm hiểu nhu cầu của người đọc, giúp họ
chọn sách, đọc sách có hệ thống, biết sử dụng bộ máy tra cứu sách để hình
thành thói quen tốt đó là: Biết sử dụng tri thức có trong sách, báo, tài liệu
phục vụ cho công việc của mình, nhằm nâng cao hiệu suất học tập, lao động
sáng tạo. Nghị quyết số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện GD&ĐT,
trong Điểm 2 Mục tiêu, chỉ rõ: “Nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, chú
trọng giáo dục lý tưởng, truyền thống, đạo đức, lối sống, ngoại ngữ, tin học,
năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Phát triển
khả năng sáng tạo, tự học, khuyến khích học tập suốt đời”; vậy thì, tự học
bằng cách nào, dựa vào đâu? Đó phải là nhiệm vụ của thư viện! Hình thành
cho bạn đọc có thói quen tự học để hiểu sâu nội dung một vấn đề nào đó do
thực tế đặt ra, giúp người đọc có khả năng phản biện trong khoa học tự nhiên,
cũng như khoa học xã hội trên lý thuyết cũng như thực tế. Chất lượng sách
báo, tài liệu là một trong những yếu tố cấu thành chất lượng giáo dục. Thư
viện còn là nơi rèn luyện nhân cách con người mới xã hội chủ nghĩa. Trong 2
cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ xâm lược, khốc liệt là vậy, huy sinh
rất to lớn thế mà chúng ta không sợ, không khuất phục, chính là nhờ một phần
sự đóng góp to lớn của sách báo cách mạng đã giáo dục lý tưởng cho con
người biết sống tự do, khát vọng độc lập dân tộc và hòa bình; sách báo cách
mạng trở thành thứ vũ khí vô địch của quân và dân ta để đương đầu và chiến
thắng mọi kẻ thù tàn bạo.
Trong phong trào đổi mới phương pháp giảng dạy, thầy cô cũng phải tự
học, qua tập huấn, qua sách báo, qua mạng internet để nâng cao trình độ
chuyên môn và nghiệp vụ.., quan trọng hơn nữa là giáo dục, tuyên truyền cho
học sinh thay đổi phương pháp tiếp thu bài học một cách chủ động; tóm lại,
thư viện là điểm đến của bạn đọc để rèn luyện thói quen nghiên cứu khoa học
và có thái độ học tập đúng đắn.
b) Minh chứng
Đổi mới dạy và học phải bắt đầu từ đổi mới chương trình, sách giáo khoa,
tài liệu, sách tham khảo…Mấy năm nay Thư viện Trường THPT Nguyễn Trãi
cũng không nằm ngoài quỹ đạo chung, sách giáo khoa, sách giáo viên nghiệp
vụ thay đổi nhiều lần; thư viện cũng phải “vật lộn” với bộn bề công việc để
kịp phục vụ dạy và học của nhà trường! Dù bất kỳ hoàn cảnh nào thư viện nhà
trường phải bảo đảm đầy đủ sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo,
tài liệu chuẩn cho giáo viên và học sinh trước khi bước vào năm học mới. Tôi
phải chủ động lên kế hoạch trong từng năm học, duy trì kho sách luôn luôn
phục vụ tốt việc tự học, học mãi của mọi người. Tôi thường dựa vào Tổ công
tác thư viện để nắm được nội dung môn học; thầy cô và học sinh đã giúp tôi
truyền tải kiến thức sách ở thư viện về với bạn đọc. Thông qua giáo viên bộ
môn, tôi đã hướng dẫn cho các em đến thư viện mượn sách tham khảo bộ môn
để học, phần lớn là sách rèn luyện kỹ năng, bài tập nâng cao, sách của Trường
chuyên Lê Hồng Phong, sách viết về các kỳ thi Olympic Toán, Lý, Hóa, Văn,
Sử, Địa…Quả vậy, như một nhà triết học nào đã nói: “Thư viện là linh hồn
của trường học”. Thông qua thư viện để người đọc đến với sách, thói quen