SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÒA BÌNH
TRƯỜNG CAO ĐẲNG SƯ PHẠM
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC GẮN VỚI PHÁT TRIỂN PHẨM CHẤT
SINH VIÊN K29 KHI DẠY CHƯƠNG I – CHỦ NGHĨA DUY VẬT
BIỆN CHỨNG, MÔN NHỮNG NGUYÊN LÝ CƠ BẢN
CỦA CHỦ NGHĨA MÁC - LÊ NIN.
Tác giả: TRẦN LÊ QUÂN
Trình độ chuyên môn: Thạc sĩ
Chức vụ: Phó Tổ trưởng
Đơn vị công tác: Tổ Lý luận chính trị - Giáo dục quốc phòng
– An ninh & Giáo dục thể chất, Trường Cao đẳng Sư phạm
Hòa Bình
HÒA BÌNH - 2021
1
Chương 1: Tổng quan
1. 1. Cơ sở lý luận
Giáo dục nước ta đang trong quá trình chuyể n mạnh quá trình giáo dục
từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất
người học. Đó là yêu cầu khách quan và cấp thiết nhằm nâng cao chất lượng
giáo dục và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong
điều kiện kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế.
Nghị quyết Hội nghị Trung ương lần thứ tám khóa XI (11-2013) của Đảng đã
chỉ rõ: phải "Chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức
sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học" [16; 1].
Tuy nhiên, việc chuyển mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị
kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực và phẩm chất người học là nhiệm
vụ hết sức khó khăn và lâu dài. Thực chất, đây là quá trình đổi mới đồng bộ
và toàn diện trong giáo dục và đào tạo. Đổi mới từ mục tiêu giáo dục, nội
dung chương trình giáo dục, phương pháp giáo dục, phương tiện, hình thức
giáo dục cho đến việc kiểm tra, đánh giá chất lượng giáo dục. Để thực hiện tốt
nhiệm vụ trên, đòi hỏi phải có sự nỗ lực của toàn ngành giáo dục, đặc biệt là
đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý.
Trong việc phát triển năng lực và phẩm chất người học, vai trò của nhà
giáo có ý nghĩa quyết định. Chất lượng đội ngũ giáo viên, giảng viên quyết
định chất lượng học sinh, sinh viên. Chất lượng hoạt động giảng dạy của thày
quyết định chất lượng học tập của trò.
Đối với người giảng viên giảng dạy các môn lý luận chính trị cho sinh
viên cao đẳng, việc nghiên cứu, thực hiện chuyển từ việc giảng dạy chủ yếu
trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện phẩm chất và năng lực của sinh
viên là hết sức quan trọng và cần thiết bởi những lý do sau đây:
Thứ nhất, do sự phát triển mạnh mẽ của cuộc cách mạng khoa học và
công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin và truyền thông làm gia tăng khối
lượng tri thức một cách hết sức nhanh chóng. Thế hệ trẻ cần phải có những
năng lực và phẩm chất cần thiết để ứng phó và đứng vững trước những thách
2
thức của cuộc sống đang đặt ra. Giáo dục theo hướng tiếp cận nội dung ngày
càng trở nên lạc hậu. Giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực và phẩm chất
người học ngày càng thể hiện có ưu thế vượt trội.
Giáo dục theo thướng tiếp cận nội dung là cách nêu ra một danh mục,
chủ đề của một lĩnh vực hay môn học nào đó. Tức là tập trung xác định và trả
lời câu hỏi: Chúng ta muốn người học cần biết cái gì? Cách tiếp cận này chủ
yếu dựa vào nội dung học vấn của một khoa học bộ môn nên nặng về lý
thuyết và tính hệ thống, nhất là khi người thiết kế ít chú ý đến tiềm năng, các
giai đoạn phát triển, nhu cầu, hứng thú và điều kiện của người học.
Giáo dục theo hướng tiếp cận năng lực là cách tiếp cận nêu rõ kết quả -
những khả năng hoặc kỹ năng mà người học mong muốn đạt được vào cuối
mỗi giai đoạn học tập trong nhà trường ở một môn học cụ thể. Nói cách khác,
cách tiếp cận này nhằm trả lời câu hỏi: Chúng ta muốn người học biết và có
thể làm được những gì?
Cách tiếp cận nội dung dẫn đến tình trạng phổ biến tri thức một chiều:
Thầy giảng, trò nghe và ghi chép làm người học không phát huy được tính
sáng tạo, thiếu khả năng suy nghĩ độc lập và giải quyết vấn đề thực tiễn.
Tiếp cận năng lực người học chủ trương giúp người học không chỉ biết,
hiểu mà còn phải biết làm thông qua các hoạt động cụ thể, sử dụng những tri
thức đã học được để giải quyết những tình huống do cuộc sống đặt ra. Nếu
như tiếp cận nội dung chủ yếu yêu cầu người học trả lời câu hỏi biết cái gì thì
tiếp cận theo năng lực luôn đặt ra câu hỏi biết làm những gì từ những điều đã
biết.
Thứ hai, ở nước ta giáo dục và đào tạo được coi là quốc sách hàng đầu,
động lực trực tiếp của sự phát triển kinh tế - xã hội, do vậy giáo dục luôn
được Đảng và Nhà nước ta quan tâm đầu tư. Tuy nhiên, giáo dục Việt Nam
hiện nay chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Thực trạng giáo dục ở nước ta nói chung và ở Trường Cao đẳng Sư phạm Hòa
Bình nói riêng vẫn còn nặng về nội dung, chưa phát triển mạnh mẽ năng lực
và phẩm chất người học.
3
Nguyên nhân của tình trạng trên là do chương trình giáo dục của nước
ta trước đây được xây dựng theo định hướng nội dung. Hiện nay, chúng ta
đang chuyển dần sang chương trình giáo dục theo định hướng tiếp cận năng
lực người học nhưng quá trình này còn diễn ra chậm chạp. Mặt khác, đây là
nhiệm vụ hết sức khó khăn đòi hỏi phải nghiên cứu, thực hiện từng bước,
thường xuyên và lâu dài.
Thứ ba, từ thực tế giảng dạy các môn lý luận chính trị ở Trường Cao
đẳng Sư phạm Hòa Bình cho thấy, việc giảng dạy theo định hướng phát triển
năng lực người học (còn gọi là tiếp cận năng lực người học) cũng gặp phải
những khó khăn, hạn chế, bất cập chung như đã nói ở trên. Đối với môn học
Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác - Lê nin, việc giảng dạy theo
định hướng phát triển năng lực người học không thể tách rời việc phát triển
phẩm chất của sinh viên, bởi phẩm chất có vai trò quan trọng trong việc phát
triển năng lực.
Vì vậy, là giảng viên giảng dạy môn học này, tôi chọn vấn đề “Phát
triển năng lực gắn với phát triển phẩm chất sinh viên khóa 29 khi dạy Chương
I – Chủ nghĩa duy vật biện chứng, môn Những nguyên lý cơ bản của chủ
nghĩa Mác – Lê nin”.
1.2. Phương pháp tiếp cận để tạo ra sáng kiến.
- Tiếp cận từ cơ sở lý luận, tổng quan về dạy học theo định hướng phát
triển phẩm chất và năng lực.
- Tiếp cận từ thực tiễn, tổng kết những kinh nghiệm dạy học nhằm phát
triển phẩm chất và năng lực người học của bản thân và đồng nghiệp.
- Tiếp cận từ những định hướng mục tiêu về phát triển phẩm chất và
năng lực sinh viên trong môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác -
Lê nin.
- Tiếp cận từ những điều kiện, phương tiện vật chất - kỹ thuật của Nhà
trường trong việc thực hiện nhiệm vụ giáo dục và đào tạo.
1.3. Mục tiêu của sáng kiến
4
1.3.1. Mục đích của sáng kiến là góp phần nâng cao chất lượng giảng
dạy môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa Mác - Lê nin, góp phần
nâng cao chất lượng giảng dạy môn Những nguyên lý cơ bản của Chủ nghĩa
Mác - Lê nin.
1.3.2. Các mục tiêu cụ thể của sáng kiến:
- Nâng cao chất lượng giảng dạy Chương I – Chủ nghĩa duy vật biện
chứng, trên cơ sở đó góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy môn Những
nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin ở Trường Cao đẳng Sư phạm
Hòa Bình.
- Áp dụng các giải pháp phát triển năng lực gắn với phát triển phẩm
chất sinh viên khóa 29 khi dạy Chương I – Chủ nghĩa duy vật biện chứng,
môn Những nguyên lý cơ bản của chủ nghĩa Mác – Lê nin phù hợp với điều
kiện, phương tiện vật chất – kỹ thuật phục vụ cho việc dạy và học của Nhà
trường.
