Kinh nghiệm sưu tầm, tuyển chọn các bài đồng
dao cho trẻ mầm non theo chủ điểm.
I. ĐẶT VẤN ĐỀ:
Đồng dao là những bài thơ, ca dao, tục ngữ được truyền miệng trong dân gian
qua nhiều thế hệ. Ngay từ thủa ấu thơ, các em đã được nghe đồng dao qua lời ru của bà,
của mẹ. Khi trẻ hai, ba tuổi, các trò chơi có gắn với lời, nội dung của bài đồng dao đã
cuốn hút các em một cách thích thú. Đồng dao ngấm vào cảm xúc tuổi thơ của mỗi
người như một lẽ tự nhiên. Bởi vậy, khi lớn lên, mỗi khi chứng kiến trẻ nhỏ diễn xướng
đồng dao, chúng ta đều cảm thấy mình như trẻ lại, những ký ức thời thơ ấu lại tái hiện
mang lại cho ta cảm giác yêu đời và gợi lại những kỷ niệm đẹp khó quên về một thời
thơ ấu hồn nhiên, thánh thiện, vô tư chẳng bao giờ trở lại nữa. Ấn tượng về những bài
đồng dao thật sâu sắc đối với mỗi người. Ấn tượng ấy có được là bởi nội dung của các
bài đồng dao đơn giản, dễ hiểu, dễ thuộc, phù hợp với nhận thức và hoạt động vui chơi
của trẻ thơ. Ngôn từ của đồng dao gần gũi với cách nói vần vè, giàu nhịp điệu của ngôn
ngữ nhi đồng. Nhiều bài đồng dao có lối kết cấu vòng tròn, trẻ có thể đọc đi đọc lại
không chán, không kết thúc. Đồng dao có chức năng thoả mãn nhu cầu vui chơi của các
em nhỏ do lời đồng dao gắn với trò chơi.
Với những đặc điểm nổi bật về nội dung và nghệ thuật như vậy, đồng dao thực
sự là một món ăn tinh thần không thể thiếu của trẻ em. Song hiện nay, số lượng của các
bài đồng dao tuyển chọn trong chương trình giảng dạy cho trẻ mầm non còn quá hạn
chế. Đặc biệt, nội dung chưa đủ phục vụ cho các chủ điểm giáo dục trẻ mầm non. Do
vậy, khi dạy theo hướng đổi mới, giáo viên gặp nhiều khó khăn về tài liệu, lúng túng về
phương pháp. Từ những lý do trên, tôi chọn đề tài “Kinh nghiệm sưu tầm, tuyển chọn
các bài đồng dao cho trẻ mầm non theo chủ điểm” nhằm làm phong phú thêm mảng
văn học dành cho lứa tuổi mầm non, giúp cho giáo viên có thêm phương tiện để giáo
dục trẻ nhỏ phát triển toàn diện.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1.Đặc điểm tình hình:
a.Thuận lợi:
Giáo viên nắm được định hướng đổi mới giáo dục mầm non. Hiện nay, nội dung,
hình thức, phương pháp giáo dục mầm non chưa tạo điều kiện cho trẻ hoạt động tích
cực. Là một giáo viên nhiệt tình trong công việc, hết lòng thương yêu trẻ, có giọng đọc
hay, truyền cảm, tôi đã giúp trẻ cảm thụ đồng dao như một tác phẩm nghệ thuật, đặc
biệt là giúp trẻ phát triển vốn từ, ngôn ngữ cho trẻ “24 – 36 tháng” một cách nhanh nhất.
Đồng dao đóng vai trò quan trọng trong đời sống trẻ thơ. Đó là những câu tục
ngữ, ca dao có nội dung gần gũi với trẻ, trẻ thường đọc khi vui chơi. Trẻ nhỏ có tâm
hồn trong sáng, bay bổng, giàu tưởng tượng, giàu cảm xúc, ham hoạt động, thích vui
chơi, thích có bầu bạn. Do đó, các em dễ hoà nhập vào tâm trạng của các nhân vật một
cách hồn nhiên vô tư. Tác phẩm đồng dao đã thoả mãn nhu cầu này của các em.
Được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu và đồng nghiệp trong Trường; với
trường lớp rộng, thoáng mát, đầy đủ đồ dùng dạy học hiện đại, rất thuận lợi cho việc
nâng cao chất lượng bộ môn làm quen văn học nói chung và đồng dao nói riêng. Đồ
dùng, phương tiện, tài liệu phục vụ cho chủ điểm làm quen văn học khá phong phú.
Khi trẻ đọc các bài đồng dao đó, tôi thấy phụ huynh rất vui vì đa số các bài đồng
dao đều mang tính giáo dục cao, giúp trẻ phát triển ngôn ngữ, tình cảm, thẩm mỹ một
cách tự nhiên, đáng yêu.
b.Khó khăn:
Số lượng bài đồng dao tuyển chọn cho trẻ mầm non còn ít. Vì vậy, khi tuyển
chọn bài đồng dao, giáo viên còn gặp nhiều khó khăn, chưa có điều kiện thực hiện theo
ý muốn, nhất là mặt giá trị nghệ thuật của một số bài, có bài nội dung kiến thức chưa
phù hợp với từng độ tuổi, từng chủ điểm. Điều đó làm hạn chế việc cảm nhận của trẻ
với các bài đồng dao. Điểm qua những tuyển tập trò chơi, thơ truyện, bài hát cho trẻ
mầm non, tôi thấy số lượng các tác phẩm đồng dao còn quá nghèo nàn. Gần đây, Nhà
xuất bản giáo dục có xuất bản một số tuyển tập “ Bé với khúc đồng dao”, “Đồng dao
Việt Nam”,...thật sự là vốn quý cho bộ môn làm quen văn học. Nhưng số lượng các tác
phẩm còn rất ít với nội dung còn sơ sài, chưa đáp ứng được yêu cầu đổi mới khi thực
hiện theo chủ điểm của chương trình giáo dục mầm non.
Quá trình đổi mới giáo dục mầm non, bên cạnh những mặt tích cực, còn có một
số hạn chế, bất cập về đội ngũ giáo viên, đồ dùng học tập,... để tiến hành dạy theo chủ
điểm. Việc dạy trẻ các bài đồng dao còn khó khăn do giáo viên chưa biết lựa chọn đưa
đồng dao vào dạy theo chủ điểm. Việc lựa chọn bài có nội dung phù hợp với đối tượng
trẻ là hết sức cần thiết. Đây cũng là cơ sở và biện pháp để tuyển chọn tác phẩm đồng
dao phục vụ nhu cầu thực tiễn trong quá trình dạy trẻ.
2. Các biện pháp:
Xuất phát từ một số thuận lợi, khó khăn nêu trên, tôi đã thường xuyên suy nghĩ
tìm tòi các biện pháp để làm sao đưa nội dung giáo dục đồng dao vào trong các hoạt
động của trẻ một cách có hệ thống, khoa học và hiệu quả.
* Biện pháp 1: Lựa chọn các tác phẩm phù hợp với chủ điểm động vật.
Giáo dục trẻ mầm non theo chương trình đổi mới hiện nay được phân theo từng
chủ điểm rất rõ ràng, điều đó đã gợi mở cho tôi lựa chọn ý tưởng sưu tầm và tuyển chọn
thêm các tác phẩm đồng dao phù hợp theo từng chủ điểm.
Tìm hiểu nội dung của các bài đồng dao, điều ta dễ nhận ra là số bài đồng dao về
động vật phong phú hơn cả. Thế giới loài vật trong đồng dao hiện lên đầy ngộ nghĩnh,
hấp dẫn và thật sinh động, náo nhiệt.
Những con vật nhỏ bé dễ thương gần gũi trong đời sống hàng ngày đã được thể
hiện ở một số bài đồng dao dưới nhiều dạng khác nhau.
- Dạng ca dao:
“Cá bống còn ở trong hang
Cái rau tập tàng còn ở nương dâu
Ta về ta sắm cần câu
Câu lấy cá bống nấu rau tập tàng.”
Hay“Con cua mà có hai càng
Đầu tai không có bò ngang cả đời
Con cá mà có cái đuôi
Hai vây vung vẩy nó bơi rất tài
Con rùa mà có cái mai
Cái cổ thụt ngắn, thụt dài vào ra
Con voi mà có hai ngà
Cái vòi nó cuốn đổ nhà, đổ cây
Con chim mà có cánh bay
Bay cùng nam, bắc, đông, tây tỏ đường”.
Qua đồng dao, các em như lạc vào vườn bách thú với đủ các loài chim muông,
chúng có mối quan hệ thân thiết, ruột thịt giống như con người qua bài đồng dao sau:
“Tu hú là chú bồ cácSáo sậu là cậu sáo đen
Bồ các là bác chim ri Sáo đen là em tu hú
Chim ri là dì sáo sậuTu hú là chú bồ các.”
Ngoài ra còn có những bài đồng dao về các con vật nuôi trong gia đình, mỗi con
có đặc điểm và lợi ích khác nhau:
“Gọi người dậy sớm là gà trống choai
Hay kêu cục tác đẻ quả trứng tròn
Ấp nở thành con là cô gà mái
Bơi dưới ao sâu vịt bầu mò tép
Hay sủa gâu gâu là con chó vện
Ăn no ủn ỉn là chú heo con
