Sáng kiến kinh nghiệm
Người thực hiện: Nguyễn Thị Ánh Đào Trang 1
VẬN DỤNG BẢN ĐỒ NỔI CHO VIỆC RÈN LUYỆN TƯ DUY,
KHẢ NĂNG HỌC TẬP, NGHIÊN CỨU, PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC
CỦA HỌC SINH
PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1.1. Bối cảnh của sáng kiến kinh nghiệm:
Trường Nuôi dạy trẻ em khuyết tật Bến Tre thành lập từ tháng 08 năm
1991, bắt đầu nhận học sinh bại liệt, đối với học sinh bại liệt thì phương pháp
dạy giống như học sinh phổ thông, tuy nhiên có nhiều em giáo viên phải dạy
chậm hơn (dạy theo từng đối tượng học sinh). Đến năm học 1993-1994 khi
trường nhận thêm đối tượng học sinh khiếm thị, lúc này trong quá trình giảng
dạy giáo viên gặp nhiều khó khăn. Đối với học sinh bại liệt đã khó, bây giờ
đối với học sinh khiếm thị lại càng khó hơn, mà học sinh khiếm thị lại học
hòa nhập cùng học sinh bại liệt. Nên qua từng năm, khi các em học lên các
lớp cấp TH việc truyền thụ kiến thức cho các em càng gặp nhiều phức tạp (đối
với tất cả các môn học). Cho nên vừa dạy chúng tôi vừa tìm phương pháp dạy
cho phù hợp và tích cực với từng đối tượng học sinh.
Bằng thực tế đi tham quan nhiều trường đặc biệt và dự những cuộc thi
làm đồ dùng dạy học cho học sinh khiếm thị. Tôi thấy rằng cần phải khai thác
triệt để khả năng đôi bàn tay, đó chính là đôi mắt của các em. Nên tôi đã tìm
nhiều phương pháp để kết hợp giữa thính giác và xúc giác (là giáo viên nói -
học sinh nghe kết hợp với giáo viên cầm tay hướng dẫn - học sinh dùng tay để
sờ) giúp học sinh dễ hiểu hơn. Muốn truyền thụ kiến thức ở môn Địa lý giáo
viên chỉ có làm đồ dùng dạy học nổi cho các em học bằng cách sờ mà thôi.
Đối với môn Địa l ý có những từ như thời tiết, khí hậu, bão, … giáo
viên có thể dùng lời để miêu tả cho học sinh nghe thì học sinh hiểu. Những
bài dùng la bàn, thước tỉ lệ,… thì giáo viên dùng vật thật, cầm tay cho học
sinh sờ vật thì các em mới hiểu và biết. Còn những bài về thế giới, các châu
lục, các nước trên thế giới, Việt Nam, địa phương Bến Tre,…thì khi giáo viên
Create PDF files without this message by purchasing novaPDF printer (http://www.novapdf.com)
Sáng kiến kinh nghiệm
Người thực hiện: Nguyễn Thị Ánh Đào Trang 2
miêu tả, học sinh chỉ nghe thôi sẽ khó nhận ra, các em không biết châu đó ở
đâu, nước đó ở dâu,... trên thế giới; núi, sông, đồng bằng, cao nguyên,... mà
giáo viên muốn nói đến ở châu nào, khu vực nào,... . Có khi các em sẽ rất mơ
hồ và không hiểu được vấn đề, hoặc hiểu sai vấn đề mà giáo viên muốn nói.
Các em có muốn tự tìm hiểu, tự nghiên cứu thêm ngoài giờ lên lớp cũng
không biết phải làm sao.
1.2. Lí do chọn đề tài:
Bản đồ đối với giáo viên và học sinh sáng có vai trò rất quan trọng
trong dạy và học Địa l ý, thì đối với học sinh khiếm thị lại càng quan trọng
hơn nó giúp các em hòa nhập cùng học sinh sáng. Có bản đồ nổi ngoài thời
gian giáo viên hướng dẫn học sinh trên lớp thì giờ tự học các em tự mài mò
nghiên cứu, được như vậy các em sẽ phát huy tính tích cực học tập hơn. Như
chúng ta đã biết học sinh khiếm thị vốn rất khó tiếp thu kiến thức, ở những
lớp cấp Tiểu học các em tiếp thu kiến thức đã khó càng lên những lớp cấp
Trung học việc học của các em càng khó hơn.
Theo U.C Bilich và A.C Vasmut đã định nghĩa: "Bản đồ giáo khoa là
những bản đồ sử dụng trong mục đích giáo dục, chúng cần thiết cho việc
giảng dạy và học tập ở tất cả các cơ sở giáo dục cho tất cả các tầng lớp dân cư
từ học sinh đến việc đào tạo các chuyên gia. Những bản đồ đó cũng được sử
dụng trong nhiều ngành khoa học, trước hết là Địa l ý và Lịch sử".
Vậy thì bản đồ đối với trường Nuôi dạy trẻ em khuyết tật, với lớp hội
nhập vừa có học sinh sáng vừa có học sinh khiếm thị, thì làm sao để các em
cùng học cùng hiểu? Thường thì các em học sinh sáng nhìn hình ảnh, bản đồ
hoặc vật thật là xác định được còn học sinh khiếm thị thì không nhìn được
hình. Vậy không có đồ dùng dạy học dành cho đối tượng này sờ thì học sinh
không xác định được, làm sao mà hiểu được!
Chính vì lẽ đó mà việc cung cấp kiến thức cho học sinh khiếm thị là rất
khó khăn. Nhưng đồ dùng cho học sinh khiếm thị thì không có. Đối với môn
Địa lý khi dạy cho học sinh khiếm thị tôi thấy đây là một môn cần xúc giác
Create PDF files without this message by purchasing novaPDF printer (http://www.novapdf.com)
Sáng kiến kinh nghiệm
Người thực hiện: Nguyễn Thị Ánh Đào Trang 3
kết hợp với ngôn ngữ trên bản đồ thì học sinh mới có thể tiếp thu được. Nên
tôi đã tìm cách và làm nhiều bản đồ với nhiều chất liệu khác nhau, cho các em
thực hành qua nhiều năm - Qua nhiều năm thí nghiệm với bản đồ thế giới và
bản đồ Việt Nam nổi, hôm nay tôi quyết định làm 1 bộ bản đồ nổi gồm bản đồ
Thế giới, Việt Nam và Bến Tre.
1.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:
Trãi qua thời gian mài mò, làm những đồ dùng dạy học cho các em học
sinh khiếm thị từ những đồ dùng đơn giản như biểu đồ nhiệt độ và lượng
mưa, đến hình nổi về núi biểu thị bằng các đường đồng mức, đến mô hình nổi
về các dạng địa hình trên thế giới, … đến bản đồ nổi thế giới, bản đồ nổi Việt
Nam, bản đồ nổi Bến Tre đắp bằng nhiều thứ vật liệu khác nhau, bằng nhiều
cách khác nhau. Áp dụng dạy qua nhiều năm cho học sinh khiếm thị tôi nhận
thấy đối với các em học sinh khiếm thị nếu có những đồ dùng nổi thì các em
kết hợp giữa nghe và sờ do giáo viên hướng dẫn hoặc cầm tay chỉ cho các em
sờ bản đồ thì các em sẽ hòa nhập được với các em bại liệt (trường khuyết tật
học sinh bại liệt học cùng học sinh khiếm thị).
1.4. Mục đích nghiên cứu:
Bộ bản đồ nổi Thế giới, Việt Nam và Bến Tre giúp cho việc dạy và học
môn địa l ý cho học sinh khiếm thị tốt hơn. Khi giáo viên nói về hình dạng, vị
trí, đồng bằng, núi,… thì lúc giáo viên nói yêu cầu, từng vấn đề cần thiết,
hoặc cầm tay cho các em sờ bản đồ để các em biết được những gì giáo viên
đang trình bày. Và đó cũng là phương pháp tích cực để giáo viên giúp học
sinh khiếm thị ở trường khuyết tật học nhanh, tốt mà chắc bằng đôi bàn tay
của mình. Từng bước mài mò như thế tôi thấy rõ rằng các em "Tàn mà không
phế" nếu chúng ta biết khai thác mặt mạnh ở "đôi mắt" này của các em. Có
như vậy thì càng ngày các em càng tiếp cận với kiến thức một cách thiết thực,
thích học những môn xã hội hơn, thích tìm hiểu những vùng đất mà các em có
thể sờ được bằng chính những ngón tay của mình hơn.
Create PDF files without this message by purchasing novaPDF printer (http://www.novapdf.com)
Sáng kiến kinh nghiệm
Người thực hiện: Nguyễn Thị Ánh Đào Trang 4
Không chỉ giáo viên dạy Địa l ý mà giáo viên dạy Lịch sử, … cả những
giáo viên ở cấp tiểu học cũng đã cần những bản đồ đó khi dạy cho các em học
sinh khiếm thị. Những giáo viên đó cũng như tôi làm và sử dụng bản đồ nổi là
đã kết hợp với ngôn ngữ để giúp các em khiếm thị hòa nhập với các bạn sáng.
Mục đích cuối cùng của chúng tôi là đào tạo cho đất nước những thế hệ học
sinh biết vươn tới Chân - Thiện - Mỹ. Dù các em không nhìn thấy ánh sáng
mặt trời.
1.5. Nhiệm vụ và phương pháp nghiên cứu:
Với những bản đồ thế giới, Việt Nam và Bến Tre được đắp nổi lên theo
từng dạng địa hình. Giáo viên hướng dẫn làm sao cho các em học sinh khiếm
thị khi sờ biết được các châu lục, các đại dương, các khu vực, đặc điểm của
từng khu vực, một số nước … Biết được hình dạng, địa hình,... của Việt Nam
với 3 miền tự nhiên ở lớp 8, với 7 vùng kinh tế ở lớp 9, biết các huyện, thị của
Bến Tre, đặc điểm của từng vùng, miền, khu vực tiếp giáp,…
1.6. Điểm mới trong kết quả nghiên cứu:
Trong lúc học sinh bại liệt nhìn bản đồ treo tường, thì học sinh khiếm
thị sờ bản đồ nổi phát huy hướng học tập tích cực mà hiện nay bộ giáo dục
đang quan tâm. Có những đồ dùng dạy học này học sinh khiếm thị vừa nghe
vừa sờ từ đó các em vận dụng cả xúc giác, thính giác kết hợp với trí tưởng
tượng cùng trí thông minh và sự hiểu biết để trả lời những câu hỏi của giáo
viên nêu sẽ dể hiểu bài, khắc sâu bài học hơn. (Phụ lục 1)
Create PDF files without this message by purchasing novaPDF printer (http://www.novapdf.com)
Sáng kiến kinh nghiệm
Người thực hiện: Nguyễn Thị Ánh Đào Trang 5
PHẦN 2: NỘI DUNG
2.1. Cơ sở lý luận của sáng kiến kinh nghiệm:
Khi chúng ta dạy 1 bài Địa l ý, cần áp dụng câu hỏi với bản đồ, thì học
sinh phải dựa vào bản đồ để trả lời câu hỏi của giáo viên. Lúc đó học sinh
sáng nhìn bản đồ rồi suy nghĩ câu hỏi tìm câu trả lời.
Còn học sinh khiếm thị thì sao? Nếu như không có bản đồ nổi cho học
sinh khiếm thị sờ như các học sinh sáng xem bản đồ treo tường, thì các em chỉ
có việc là ngồi chờ các em sáng nêu kết quả đã quan sát được, mà không hề
biết những gì các bạn nêu lên là đúng hay sai, châu đó, nước đó có phải nằm ở
vị trí đó không,…. Rồi đến khi giáo viên nói là đúng, hoặc sai và sửa lại thì
các em biết được như thế là đúng chứ không hình dung được đúng là đúng
như thế nào, hay châu đó, nước đó nằm ở vị trí đó là ở đâu,… Thực sự là các
em không hiểu nổi giáo viên và các bạn đang nói những gì.
Còn nếu như các em cũng có bản đồ nổi để sờ và cũng tìm ra được kết
quả. Mà kết quả đó giống như các bạn sáng thì xem như các em hiểu bài
ngược lại nếu như không giống thì bạn hoặc giáo viên giúp các em sờ lại bản
đồ để các em nắm được nội dung. Lúc đó bài dạy của giáo viên sẽ sinh động
và cả lớp cùng học sẽ tích cực hơn. Các em khiếm thị hiểu bài tốt hơn. (Phụ
lục 1)
2.2. Thực trạng của sáng kiến kinh nghiệm:
Là giáo viên dạy địa lý cấp THCS, theo tinh thần giáo dục hiện nay
chúng ta nên áp dụng phương pháp tích cực. Muốn cho học sinh khuyết tật
tích cực thì giáo viên đứng lớp phải tích cực làm đồ dùng dạy học.
Ở lớp 6 có nhiều bài giới thiệu về thềm lục địa, đồng bằng, núi, cao
nguyên, sông,... (như bài 12, 13, 14, 15, 23...) giáo viên đã làm mô hình với
các dạng địa hình, có độ cao cho từng dạng địa hình cụ thể, có sông nước
chảy, có núi lửa hoạt động... nhưng nếu muốn dạy tốt các bày cần mô hình đó
thì phải cho học sinh làm quen với mô hình trước. Tức là giáo viên phải có
thời gian cho học sinh sờ mô hình để biết cấu tạo của các đối tượng trên mô
Create PDF files without this message by purchasing novaPDF printer (http://www.novapdf.com)