1
PHẦN THỨ NHẤT
MỞ ĐẦU
1. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Để đưa nước ta thoát khỏi tình trạng lạc hậu, kém phát triển, Đảng ta đã đề
ra đường lối: “Tiến hành công nghiệp hoá - hiện đại hoá” phấn đấu đến năm
2020 nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp. Và để đào tạo thế hệ trẻ Việt
Nam, nghị quyết 40 của Quốc hội khoá X, Bộ Giáo dục và đào tạo đã chủ trương
đổi mới chương trình và sách giáo khoa ở các trường phổ thông. Chương trình mới
dựa trên quan điểm dạy học lấy học sinh làm trung tâm “học sinh là chủ thể của
giáo dục”, giáo viên đóng vai trò hướng dẫn .
Cùng với việc đổi mới chương trình và sách giáo khoa đòi hỏi phải có sự
đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học... với sách giáo khoa mới, trong quá
trình dạy học thầy phải suy nghĩ để lựa chọn các hình thức tổ chức để hướng dẫn
học sinh theo nội dung thích hợp của từng bài, còn học sinh phải nỗ lực tìm tòi
kiến thức mới theo sự hướng dẫn của giáo viên trong quá trình học tập của
mình.Việc đổi mới phương pháp dạy và phương pháp học chính là con đường để
đào tạo thế hệ trẻ có thói quen học tập suốt đời nhằm giúp các em thích ứng với
thời đại khoa học kĩ thuật phát triễn như vũ bảo, thời đại của một: “xã hội học tập”.
Để thực hiện tốt yêu cầu trên người giáo viên nói chung và giáo viên dạy
Địa lý nói riêng thì mục tiêu cần đạt được trong quá trình dạy học là hình thành
cho học sinh phương pháp học tập để chiếm lĩnh tri thức và cái đích cần đạt của
người học sinh là tạo cho bản thân một phương pháp học tập phù hợp để nắm vững
kiến thức, xử lý những thông tin thu thập trong quá trình học tập.
Trên nền tảng của sáng kiến kinh nghiệm đã đạt giải của mình năm học
trước là “Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn địa lý lớp 8 ” để tiếp
tục hoàn thiện sáng kiến cho tính ứng dụng được cao, bản thân tôi đã nâng cấp để
đưa ra sáng kiến:
“Một số giải pháp để nâng cao chất lượng dạy và học môn Địa lý ”.
2
2. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Hiện nay trong chương trình của sách giáo khoa Địa lí các tiết học cótỷ lệ
tiết thực hành về vẽ biểu đồ và bài tập về rèn luyện kỹ năng vẽ và nhận xét biểu
đồ sau các tiết học của học sinh trong phần câu hỏi và bài tập trong sách giáo khoa
là khá nhiều, Bên cạnh đó còn có một số tiết giảm tải về nội dung trong đó có cả
nội dung vẽ bểu đồ, tuy nhiên bước đầu học sinh cũng đã làm quen với biểu đồ từ
lớp dưới, sang đến lớp các lớp 7, 8 vẫn có một số dạng biểu đồ đơn giản. Điều đó
chứng tỏ rằng bộ môn Địa lí hiện nay không chỉ chú trọng đến việc cung cấp cho
học sinh những kiến thức lí thuyết mà còn giúp các em rèn luyện những kỹ năng
địa lí cần thiết, đặc biệt như kỹ năng vẽ biểu đồ, nhận xét, tóm tắt vấn đề ngắn gọn
thông qua hệ thống ngôn ngữ kí hiệu hay hình ảnh biểu tượng . Đó là sự cần thiết
cho việc hình thành lối tư duy khoa học cho cuộc sống và đối với một học sinh giỏi
môn địa lí nói riêng.
3. KHÁCH THỂ VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
3.1. KHÁCH THỂ NGHIÊN CỨU
Bởi thông qua thời gian học trên lớp các em đã thể hiện được mối liên hệ giữa
những đối tượng địa lí đã học, thấy được tình hình, xu hướng phát triển của các đối
tượng địa lí, các em cũng có thể phân tích, nhận xét, phát hiện tìm tòi thêm nội
dung kiến thức mới hay liên hệ thực tế các đặc điểm tự nhiên diễn ra hàng ngày,
trên cơ sở kiến thức của bài học.
Khi thực hiện đề tài nghiên cứu về việc “Một số giải pháp nâng cao chất
lượng dạy học môn địa lý ” tôi đã nhận được sự giúp đỡ nhiệt tình của bạn bè
đồng nghiệp và tổ chuyên môn để tôi thực hiện và hoàn thành đề tài này.
3.2. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Tuy vậy, với nhiều em học sinh THCS hiện nay, cách học để nắm bắt kiến
thức địa lí còn chưa tốt hoặc kỹ năng này vẫn chưa được các em coi trọng. Chính
vì vậy, bản thân tôi là một giáo viên giảng dạy bộ môn Địa lí, tôi rất quan tâm đến
việc dạy học của bản thân nhằm nâng cao chuyên môn cũng như việc học sinh nắm
bắt được kiến thức địa lí ngày càng tốt hơn và có nhiều hiệu quả. Chính vì những lí
3
do trên tôi đã mạnh dạn đề cập một số sáng kiến trong việc “Nâng cao chất lượng
dạy học môn địa lý ” trên nền tảng của sáng kiến kinh nghiệm đã đạt giải của mình
năm học trước là “Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học môn địa lý lớp 8
” để tiếp tục hoàn thiện và mở rộng phạm vi áp dụng không chỉ dành cho học sinh
lớp 8 mà dành cho cả các lớp của địa lí THCS
4. GIẢ THUYẾT KHOA HỌC
Trong các phương pháp dạy học người giáo viên biết lựa chọn những
phương pháp nào là phù hợp với từng đối tượng học sinh nhưng quan trọng là biết
lựa chọn kiến thức nhằm đạt mục tiêu đặt ra. Trong quá trình dạy học bộ môn địa lí
lớp 8 các kiến thức thường có những câu hỏi nâng cao đặc biệt nội dung kiến thức
rất rộng, liên hệ với thực tế nên giáo viên không thể đặt ra những nội dung cố định
mà chủ yếu hướng dẫn học sinh hiểu và áp dụng, liên hệ được nhiều kiến thức và
trả lời các câu hỏi. Nên dạy học địa lí lớp 8 là một trong những yếu tố thành công
của việc tạo nguồn học sinh giỏi, để học sinh nắm vững kiến thức: lí thuyết, thực
hành cho đạt hiệu quả cao nhất.
5. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Trong quá trình dạy học ở lớp, ôn luyện học sinh giỏi, kết hợp với sự học
hỏi, tập huấn đặc biệt là luôn thành công trong việc ôn thi học sinh giỏi hàng năm
do đó tôi thấy được tầm quan trọng của đề tài nghiên cứu này và có một số phương
pháp để nghiên cứu như sau:
1. Phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Nhằm xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài.
2. Phương pháp quan sát: Nhằm tìm hiểu việc rèn luyện kỹ năng vẽ biểu đồ
của học sinh trong giờ học.
3. Phương pháp điều tra: Nhằm đánh giá thực trạng học sinh còn yếu - kém
khi khai thác các kiến thức địa lí.
4. Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Thông qua kết quả các bài
kiểm tra có thể đánh giá chất lượng và hiệu quả các câu hỏi, nhận xét của học sinh.
4
6. CƠ SỞ, PHẠM VI, THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
6.1. CƠ SỞ
Với mục tiêu giáo dục : Nâng cao dân trí - Đào tạo nhân tài - Bồi dưỡng
nhân tài. Môn địa lí khả năng bồi dưỡng cho học sinh một khối tri thức phong phú
về tự nhiên - kinh tế - xã hội và những kỹ năng kỹ xảo hết sức cần thiết trong cuộc
sống,và còn có khả năng to lớn trong việc bồi dưỡng cho học sinh thế giới quan
khoa học và những nhận thức dúng đắn, khả năng hình thành cho học sinh nhân
cách con người mới trong xã hội hiện đại và năng động này.
Ở bậc phổ thông từ trước tới nay học sinh hay quan niệm cho rằng bộ môn địa
lí là môn học phụ. Một do thiếu giáo viên dạy Địa lí nên ở nhiều trường việc phân
công giáo viên dạy bộ môn khoa học xã hội sang dạy chéo ban , nên chất lượng
giảng dạy thấp, học sinh thiếu hứng thú khi học bài, khi học lại chủ yếu là học vẹt
để đối phó với giáo viên khi kiểm tra. Vì vậy số lượng học sinh giỏi rất ít đặc biệt
là học sinh giỏi cấp thành phố và cấp quốc gia. Đa số học sinh chưa biết nhận
dạng, vẽ và phân tích biểu đồ nói chung và tính và nhận xét bảng số liệu nói riêng.
Là một giáo viên trẻ cả về tuổi đời lẫn tuổi nghề tôi thấy rất băn khoăn trước
chất lượng môn địa lí trong nhà trường do đó tôi thấy mình phải có trách nhiệm,
không có gì tốt hơn là chứng minh bằng thực tiễn rằng môn Địa lí là môn học
chính và học Địa lí có vai trò rất quan trọng trong đời sống hằng ngày và trong sản
xuất tạo ra nhiều nhân tố học sinh giỏi. Muốn vậy tôi phải xây dựng cho mình một
kế hoạch cụ thể để trong thời gian ngắn nhất đạt được kết quả cao nhất. Nhằm đưa
chất lượng môn Địa lí nói riêng và chất lượng các môn học nói chung đi lên.
6.2. PHẠM VI
Sử dụng chủ yếu đối với học sinh lớp 8, nhưng năm học vừa qua tôi có mở
rộng phạm vi áp dụng sáng kiến cho đối tượng học sinh lớp 7và cũng đem lại nhiều
kết quả thành công bất ngờ, đặc biệt đối với phương pháp “ Bài luận và thuyết
trình” . Không những chỉ áp dụng cho Địa lí 8 khi sử dụng phối hợp thì các
phương pháp này cũng phát huy hiệu quả cao cho địa lí các khối lớp THCS nói
chung.
5
6.3. THỜI GIAN NGHIÊN CỨU
Qua các năm dạy địa lí, tôi đã đúc kết được từ chính kinh nghiệm của mình.
Năm học 2011-2012 tôi bắt đầu đưa ra ý tưởng đã tham khảo đồng nghiêp, tài liệu
liên quan viết sáng kiến này. Đầu năm học 2014-2015 tôi đã hoàn thành và tiếp tục
bổ sung để thực hiện áp dụng sáng kiến này trong năm học 2015 – 2016 thông qua
quá trình lên lớp của mình.