CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BẢN ĐĂNG KÝ SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2013 - 2014
TÊN SÁNG KIẾN: CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM TỰ SỰ
Tác giả sáng kiến: Vũ Thị Yến
Đơn vị công tác: Tổ Ngữ Văn
Trường THPT chuyên Lương Văn Tụy
Ninh Bình, tháng 5 năm 2014
1
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập – Tự do – Hạnh phúc
BẢN ĐĂNG KÝ SÁNG KIẾN NĂM HỌC 2013 - 2014
I. Tên sáng kiến: CHI TIẾT TRONG TÁC PHẨM TỰ SỰ
II. Tác giả sáng kiến: Vũ Thị Yến
Chức danh: Giáo viên
Tổ: Ngữ Văn
Thạc sỹ Ngữ văn
Email: vuyenlvt@gmail.com
Số điện thoại: 01689445274
III. Nội dung sáng kiến
1. Giải pháp cũ thường làm
Trước đây, khi đọc hiểu văn bản văn học, đôi khi chúng ta chỉ tìm hiểu khái
quát đặc sắc về nội dung và nghệ thuật của tác phẩm. Vì vậy, những lớp trầm tích ý
nghĩa và nhiều phương diện nghệ thuật của tác phẩm chưa được phát lộ.
Cùng với bước tiến của lý luận, khi phân tích tác phẩm tự sự hiện đại theo
đặc trưng thể loại, chúng ta đã đi sâu tìm hiểu nhân vật, tình huống truyện, kết cấu,
giọng điệu trần thuật, ngôn ngữ… mà chưa chú ý đúng mức đến chi tiết nghệ thuật.
Vì vậy, bài giảng nhiều khi rơi vào khô khan, thiếu sinh động, hấp dẫn. Qua thực tế
giảng dạy môn Ngữ văn ở trường THPT, chúng tôi thấy một nhược điểm phổ biến
là nhiều bài viết của học sinh thường khá hời hợt, rơi vào cảm nhận chung chung,
xa rời văn bản và những chi tiết cụ thể, đặc sắc của tác phẩm.
Như vậy, khi không chú ý khai thác ý nghĩa của chi tiết nghệ thuật trong tác
phẩm tự sự, cả bài giảng của giáo viên và bài luận của học sinh đều không đạt hiệu
quả cao.
2. Giải pháp mới cải tiến
2
Chi tiết nghệ thuật là một trong những yếu tố quan trọng bậc nhất trong tác
phẩm tự sự. Chi tiết trong tác phẩm tự sự có sức nặng như những “nhãn tự” trong
một bài thơ tứ tuyệt. Vì vậy, khi phân tích tác phẩm tự sự theo đặc trưng thể loại,
tìm được những chi tiết đắt giá chúng ta đã có trong tay chìa khóa để mở ra thế
giới nghệ thuật của tác phẩm.
Trong quá trình thực hành làm văn của học sinh, những bài viết biết khai
thác các chi tiết nghệ thuật thường mới mẻ, sâu sắc, thể hiện sự sáng tạo riêng của
các em. Vì mỗi chi tiết nghệ thuật được ví như là mạch máu, là tế bào của tác
phẩm.
Trong những năm gần đây, xu hướng ra đề trong các kì thi tốt nghiệp THPT,
thi Đại học, Cao đẳng,.. phần tái hiện kiến thức đã được thay thế bằng câu hỏi về
những chi tiết cụ thể trong tác phẩm, và yêu cầu học sinh phải cảm nhận được vẻ
đẹp, ý nghĩa của chi tiết đó.
Từ những lí do trên, chúng tôi thấy việc tìm hiểu về chi tiết trong tác phẩm
tự sự có ý nghĩa quan thiết.
IV. Hiệu quả kinh tế và xã hội dự kiến đạt được
Là một giáo viên dạy văn cấp THPT, tìm hiểu chi tiết trong tác phẩm tự sự,
cũng là một cách người viết tự học, tự nâng cao trình độ chuyên môn nghiệp vụ.
Hơn nữa, chúng tôi mong muốn qua đề tài này sẽ giúp học sinh tìm được một con
đường đi hiệu quả, để khám phá thế giới nghệ thuật phong phú trong những truyện
ngắn đặc sắc của các nhà văn lớn. Đồng thời, đây cũng là cơ hội để người viết
được trao đổi với đồng nghiệp về một vấn đề quan trọng trong đặc trưng của thể
loại truyện ngắn.
Chúng tôi đã vận dụng sáng kiến này để ôn thi tốt nghiệp THPT, luyện thi
đại học, ôn thi học sinh giỏi tỉnh, thi Ôlimpic Đồng bằng và duyên hải Bắc Bộ, bồi
dưỡng học sinh giỏi quốc gia… và đã đạt được những kết quả khả quan.
V. Điều kiện và khả năng áp dụng
Nội dung sáng kiến này có thể vận dụng rộng rãi với tất cả học sinh THPT,
với mục đích nâng cao hiệu quả học tập môn Ngữ văn.
3
Xác nhận của cơ quan, đơn vị Tác giả sáng kiến
Vũ Thị Yến
4
PHỤ LỤC
CHƯƠNG I: CHI TIẾT VÀ VIỆC KHAI THÁC CHI TIẾT TRONG
TRUYỆN NGẮN
1. Chi tiết trong tác phẩm văn học
Theo Từ điển thuật ngữ văn học, chi tiết nghệ thuật là: “Các tiểu tiết của tác
phẩm mang sức chứa lớn về cảm xúc và tư tưởng”. Cũng theo nhóm tác giả này
thì: “Tuỳ theo sự thể hiện cụ thể, chi tiết nghệ thuật có khả năng thể hiện, giải
thích, làm minh xác cấu tứ nghệ thuật của nhà văn, trở thành tiêu điểm, điểm hội
tụ của tư tưởng tác giả trong tác phẩm. Chi tiết nghệ thuật gắn với quan niệm nghệ
thuật về thế giới con người, với truyền thống văn hoá nghệ thuật nhất định.” (2)
Như vậy, chi tiết nghệ thuật gắn với quan niệm nghệ thuật và quan niệm
nhân sinh của nhà văn. Đối với người đọc khi nhận biết được các chi tiết đắt giá
trong tác phẩm, chúng ta có thể làm sáng tỏ được ý nghĩa của hình tượng nghệ
thuật, tư tưởng chủ đề của tác phẩm và hiểu rõ ý đồ sáng tạo của nhà văn.
2. Khai thác chi tiết trong truyện ngắn
2.1. Đặc trưng của truyện ngắn
Hướng khai thác chi tiết trong truyện ngắn tự sự xuất phát từ đặc trưng của thể loại
truyện ngắn.
“Truyện ngắn là tác phẩm tự sự cỡ nhỏ, thường được viết bằng văn xuôi,
phản ánh cuộc sống trong tính khách quan của nó thông qua con người, hành vi và
các sự kiện. Truyện ngắn đề cập đến hầu hết các phương diện của đời sống con
người và xã hội. Nét nổi bật của truyện ngắn là sự giới hạn về dung lượng.” “Nếu
tiểu thuyết là một đoạn của dòng đời thì truyện ngắn chỉ là mặt cắt của dòng đời
như mặt cắt giữa một thân cây cổ thụ. Chỉ liếc qua những đường vân trên khoanh
gỗ tròn kia dù trăm năm vẫn thấy cả cuộc đời thảo mộc” (Nguyễn Minh Châu). Do
hạn chế về dung lượng câu chữ, nên truyện ngắn không phản ánh được một phạm
vi hiện thực rộng lớn như tiểu thuyết, mà chỉ là những câu chuyện trong khoảnh
khắc, là giây phút lóe sáng trong cuộc đời nhân vật. Pautốpxki đã nói: “Tôi nghĩ
rằng truyện ngắn là một truyện ngắn gọn, trong đó cái không bình thường hiện ra
