SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH
TRƯỜNG THPT BÌNH MINH
ĐỀ TÀI SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
Tên đề tài:
SỬ DỤNG CNTT VÀO VIỆC GIẢNG DẠY MỘT SỐ HỆ THỐNG
TRONG ĐỘNG CƠ ĐỐT TRONG VÀ VẤN ĐỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
Tác giả: Phạm Ngọc Kiên
Đơn vị công tác: Trường trung học phổ thông Bình Minh
Đề tài thuộc lĩnh vực: Giảng dạy môn Công nghệ 11
Ninh Bình, tháng 4 năm 2014
2
Phần I
PHẦN MỞ ĐẦU
1/- Lý do chọn đề tài:
Như chúng ta đã biết đối tượng nghiên cứu của Công nghệ là quá trình lao
động kỹ thuật của con người. Đó là quá trình tác động vào thế giới tự nhiên để
tạo ra sản phẩm phục vụ lợi ích của con người. Khi nghiên cứu về Kỹ thuật -
Công nghệ cần phải đặt nó trong mối quan hệ với con người, với xã hội, với tự
nhiên và môi trường theo quan điểm sinh thái học. Vì cuộc cách mạng Khoa học
- Công nghệ đang đưa đến cho chúng ta những niềm hy vọng với cả những nỗi
lo tai hoạ khôn lường cho nhân loại, tài nguyên bị cạn kiệt, môi trường bị ô
nhiễm...
Trong quá trình giảng dạy bộ môn này, với phần tìm hiểu cấu tạo và
nguyên lý làm việc các hệ thống của động cơ đốt trong lồng ghép vào việc bảo
vệ môi trường còn có nhiều khó khăn cả về vấn đề giảng dạy của người thầy, sự
tiếp thu của học trò. Xuất phát từ tình hình thực tế hiện nay các trường đều chưa
có đầy đủ các mô hình thực tế của động cơ, tài liệu về vấn đề ô nhiểm môi
trường do động cơ gây nên nhưng lại được trang bị các thiết bị dạy học hiện đại
đáp ứng với dạy học theo công nghệ hiện đại như máy chiếu đa năng, máy chiếu
vật thể, máy tính phục vụ cho việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng
dạy là rất phù hợp. Đó chính là lý do mà tôi chọn đề tài này.
2/- Mục đích của đề tài:
Sau khi nghiên cứu, rút kinh nghiệm hy vọng đề tài này sẽ tìm ra những
giải pháp nhằm phát huy tốt việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy
phần cấu tạo và nguyên lý hoạt động các hệ thống trong động cơ đốt trong với
vấn đề bảo vệ môi trường được tốt hơn. Với môn Công nghệ 11 phần động cơ
đốt trong gắn liền các khái niệm, cấu tạo và nguyên lý hoạt động của các cơ cấu,
các hệ thống nhưng vấn đề về chất thải của chúng ra ngoài môi trường còn là
những điều mà chúng ta cần phải quan tâm hơn nữa khi giảng dạy về chúng.
Một bước rất quan trọng để hình thành khái niệm và nguyên lý hoạt động của
các hệ thống là dẫn dắt học sinh đi từ tư duy trừu tượng đến trực quan sinh động
3
nhưng không ra rời vấn đề về chất thải. Ở đây việc áp dụng các phương tiện dạy
học hiện đại vào bài giảng là rất quan trọng, nó quyết định đến sự hình thành tư
duy kỹ thuật cho học sinh tạo điều kiện cho việc lĩnh hội kiến thức và hình thành
kỹ năng. Phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong việc tiếp thu kiến
thức mới.
3/- Khách thể, đối tượng nghiên cứu và khảo sát:
Đối với bộ môn Công nghệ phổ thông. Đây là môn học phản ánh những
thành tựu khoa học tương ứng, nhưng nó chịu sự quy định của những điều kiện
dạy học. Nội dung dạy học trong trường phổ thông phải cơ bản, thiết thực, hiện
đại đồng thời phải phù hợp với sự phát triển tâm sinh lý học sinh và đáp ứng yêu
cầu tiến bộ khoa học - công nghệ và môi trường.
Bởi lẽ trong quá trình giảng dạy tôi thấy học sinh rất khó hình dung về
cấu tạo, nguyên lý hoạt động của các hệ thống ở động cơ đốt trong vì nó rất trìu
tượng không nhìn thấy được và vấn đề ô nhiễm môi trường mà SGK ít đề cập
tới. Đây cũng là những kiến thức quan trọng để học sinh nắm vững được cấu tạo
và nguyên lý hoạt động của các cơ cấu trong các hệ thống và cách bảo vệ môi
trường khi nghiên cứu cũng như sử dụng động cơ. Khi giảng dạy bài này Giáo
viên cần dạy theo phương pháp dạy học như thế nào để:
+ Học sinh nắm được cấu tạo chung của hệ thống, hiểu được các sơ đồ
khối của các hệ thống, từ đó tìm hiểu được nguyên lý hoạt động của các hệ
thống.
+ Học sinh biết được vấn đề ô nhiễm môi trường do động cơ tạo ra.
+ Học sinh hiểu bài, vận dụng kiến thức của để khảo sát thực tế.
4/- Nhiệm vụ của đề tài:
- Qua nhiều năm công tác giảng dạy lớp 11 THPT, tôi cảm thấy có rất
nhiều khó khăn cho học sinh trong quá trình tìm hiểu cấu tạo và nguyên lý làm
việc của các hệ thống. Hiện nay việc ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng
dạy đang là một bước đột phá để tìm ra phương pháp giảng dạy mới. Chính vì
vậy việc nghiên cứu ứng dụng Công nghệ thông tin trong giảng dạy sẽ giúp học
sinh nắm được cấu tạo nguyên lý hoạt động các Hệ thống của động cơ đốt trong
4
được dễ dàng hơn. Thời gian nghiên cứu từ năm học 2003 - 2004 khi tôi vào
nghề đến nay thông qua các quá trình sau:
- Qua mỗi bài soạn hàng năm của cá nhân, sau mỗi năm đều có sự chỉnh
lý để nâng cao chất lượng bài soạn.
- Qua quá trình dự giờ thăm lớp trao đổi với đồng nghiệp.
- Qua quá trình kiểm tra đánh giá tín hiệu ngược của học sinh.
- Qua quá trình tìm tòi tài liệu, mô hình động trên mạng Internet.
5/- Tác dụng của đề tài:
Thứ nhất:
Đề tài mong muốn được đóng góp một phần vào việc đổi mới phương
pháp dạy học trong trường THPT theo hướng tích cực lấy học sinh làm trung
tâm và hưởng ứng phong trào của ngành đó là ứng dụng công nghệ thông tin
trong giảng dạy cụ thể. Bởi lẽ chỉ có công nghệ thông tin khi trình bày thì các
em mới hình dung ra được các khí thải của động cơ đưa ra ngoài môi trường như
thế nào, vì hiện theo nhiều tài liệu thì tổng năng lượng sử dụng trên toàn thế giới
thì động cơ đốt trong có chiếm khoảng 80% nên vấn đề bảo vệ môi trường là hết
sức nóng bỏng. Đồng thời qua đó cũng tạo sự hứng thú cho các em học tập bộ
môn kỹ thuật khô khan, trừu tượng nhằm thay đổi về nhận thức của các em học
sinh khi tiếp cận với bộ môn khoa học kỹ thuật này.
Thứ hai:
Qua đề tài này, tác giả cũng mong muốn trong mỗi bài dạy có tích hợp về
vấn đề ô nhiễm môi trường vào trong bài giảng bên cạnh việc truyền đạt kiến
thức cho học sinh, bởi lẽ Môi trường có vai trò rất quan trọng đối với con người,
nó tác động trực tiếp đến môi trường sống và sinh họat của con người. Chính vì
vậy mà chúng ta cần phải có ý thức đối với môi trường. Có rất nhiều nguyên
nhân gây ra ô nhiễm môi trường trong đó ô nhiễm do động cơ đốt trong gây là
một trong nhưng nguyên nhân chính tác động trực tiếp đến môi trường.
Theo một số tài liệu thì trong quá trình hô hấp con người ta hít thở không khí
trong lành để tồn tại và phát triển. Khí được xem là sạch khi các thành phần chủ
yếu: N2=78,08%, O2=20.95%, Argon (Ar)=0.9325%, CO2=0.03%, Neon
5
(Ne)=18,2.10-4%, He=5.2.10-4%, … Tuy nhiên khi các chất đó vượt quá giới
hạn cho phép thì không khí bị ô nhiễm gây nguy hiểm đến sức khỏe của con
người. Các chất độc hại trong khí thải của động cơ đốt trong là các chất chủ yếu
gây ra ô nhiễm môi trường phát ra từ động cơ gây ô nhiễm môi trường không
khí lớn nhất và nguy hại nhất, đặt biệt ở khu vực đô thị. Hầu hết các chất ô
nhiễm môi trường (CO, HC, NOx, SOx, Pb, các loại bụi lơ lửng, bụi hạt...) đều
được tạo thành do quá trình đốt cháy nhiên liệu trong động cơ xe cơ giới.
Phần II
NỘI DUNG CỦA ĐỀ TÀI
Chương I: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1/- Cơ sở khoa học của đề tài.
Quan niệm giáo dục hiện nay với mục tiêu của giáo dục là: “Nâng cao
dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài ”, hướng tới công cuộc “Công
nghiệp hoá - Hiện đại hoá đất nước” các trường THPT trong toàn quốc hiện
nay đã và đang quan tâm tới việc nâng cao chất lượng giảng dạy và đổi mới
phương pháp dạy học nhằm định hướng cho học sinh THPT về lựa chọn nghề
nghiệp trong tương lai. Đặc biệt là các môn khoa học tự nhiên, trong đó có môn
Công nghệ đã từng bước đưa các đồ dùng dạy học hiện đại vào giảng dạy. Phát
huy tính tích cực của học sinh, lấy học sinh là trung tâm. Vì vậy việc thay đổi
phương pháp giảng dạy và nghiên cứu phương pháp giảng dạy để tiếp cận mang
tính phù hợp với đối tượng học sinh, phù hợp với đặc trưng bộ môn là một vấn
đề quan trọng.
2/- Cơ sở thực tiễn của đề tài này.
a. Khảo sát thực tế đối tượng nghiên cứu:
Trước đây căn cứ vào cách dạy trong sách giáo khoa là Giáo viên giảng
dạy theo phương pháp thuyết trình nêu vấn đề, việc sử dụng rất ít ví dụ và mô
hình trực quan, trang thiết bị thí nghiệm – thực hành trong nhà trường còn nhiều
hạn chế làm cho học sinh rất khó hình dung ra cấu tạo, nguyên lý hoạt động của
các hệ thống cũng như chất thải ra từ động cơ như khí thải, dầu bôi trơn....