MỤC LỤC
MỤC LỤC ............................................................................................................. 0
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ ........................................................................................ 1
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI ...................................................................................... 1
III. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ................. 2
IV. PHẠM VI NGHIÊN CỨU ............................................................................... 3
V. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU .............................................................................. 3
V
VI
I.
.
G
GI
IẢ
Ả
T
TH
HU
UY
YẾ
ẾT
T
K
KH
HO
OA
A
H
HỌ
ỌC
C ............................................................................ 4
V
VI
II
I.
.
Đ
ĐÓ
ÓN
NG
G
G
GÓ
ÓP
P
M
MỚ
ỚI
I
C
CỦ
ỦA
A
Đ
ĐỀ
Ề
T
TÀ
ÀI
I .................................................................... 4
PHẦN II: GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ ......................................................................... 6
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN .............................................................................................. 6
1. Hiểu về kỹ thuật dạy học .................................................................................... 6
1.1. Kỹ thuật khăn trải bàn: .................................................................................... 6
1. 2. Kỹ thuật dạy học theo trạm ............................................................................. 7
1. 3. Kĩ thuật "Lược đồ tư duy" ............................................................................ 11
2. Tổng quan về hoạt động trải nghiệm trong dạy học .......................................... 13
2. 1. Khái niệm hoạt động trải nghiệm .................................................................. 13
2. 2. Đặc điểm hoạt động trải nghiệm ................................................................... 14
2. 3. Nguyên tắc xây dựng mô hình hoạt động trải nghiệm ................................... 14
2. 4. Tầm quan trọng của hoạt động trải nghiệm trong nhà trường THPT ............. 14
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN ....................................................................................... 15
1. Thực trạng của việc vận dụng các phươg pháp, kỹ thuật dạy học tích cực, tổ
chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học vật lý ở trường THPT ......................... 15
1. 1. Đối với học sinh ........................................................................................... 16
1.2. Đối với giáo viên ........................................................................................... 17
2. Xây dựng một số chủ đề dạy học theo định hướng phát triển năng lực chương
“Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể” ................................................................ 18
2.1. Phân tích đặc điểm nội dung chương “Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể”
chương trình THPT .............................................................................................. 18
2.2 Tổ chức dạy học một số chủ đề của chương “ Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển
thể” theo định hướng phát triển và phát huy năng lực cho học sinh ..................... 19
Chủ đề 1: CHẤT RẮN ......................................................................................... 19
Chủ đề 2: CÁC HIỆN TƯỢNG BỀ MẶT CỦA CHẤT LỎNG ............................ 31
Chủ đề 3: SỰ CHUYỂN THỂ CỦA CÁC CHẤT ............................................... 41
III. KẾT QUẢ THỰC NGHIỆM .......................................................................... 59
PHẦN III. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ ............................................................ 63
1. KẾT LUẬN ..................................................................................................... 63
2. KIẾN NGHỊ ..................................................................................................... 64
3. HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA ĐỀ TÀI ............................................................ 64
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 66
PHẦN IV: PHỤ LỤC ........................................................................................... 67
1
PHẦN I: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đổi mới phương pháp dạy học là nhiệm vụ quan trọng, bức thiết đang từng bước
được phổ biến, thực hành rộng rãi đối với tất cả các giáo viên. Đây là một nhiệm
vụ không hề dễ dàng đòi hỏi bản thân mỗi giáo viên phải chăm chỉ, tìm tòi và say
mê sáng tạo. Biến mỗi bài học, giờ học trở thành niềm yêu thích, háo hức đón chờ
của học sinh là nhiệm vụ mà mỗi thầy cô giáo cần phải thực hiện.
Thông qua việc tổ chức các hoạt động dạy học, giáo viên cần sự học hỏi, kinh
nghiệm, sự khéo léo để đạt được mục đích, yêu cầu của bài học - thông qua đó
giúp học sinh phát triển các phẩm chất, năng lực theo định hướng chương trình phổ
thông mới.
Việc sử dụng linh hoạt, hợp lý các kỹ thuật dạy học tích cực giáo viên sẽ giúp
học sinh thêm hứng thú, yêu thích môn học, hình thành tốt nhất các phẩm chất,
năng lực cần thiết: Yêu nước, trung thực, chăm chỉ, nhân ái, trách nhiệm…. Năng
lực ngôn ngữ, năng lực thẩm mỹ, giao tiếp và hợp tác, tự chủ và tự học, giải quyết
vấn đề và sáng tạo………
Một trong những giải pháp góp phần nâng cao chất lượng dạy học Vật lý là tổ
chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học. Hoạt động học tập trải nghiệm là hình
thức gắn học tập với thực tiến, gắn giáo dục trong nhà trường và giáo dục ngoài
xã hội. Đây là một hình thức tổ chức dạy học tạo điều kiện cho học sinh có những
trải nghiệm mới mẻ, góp phần hình thành các năng lực, kĩ năng làm việc nhóm, kĩ
năng sưu tầm, phát triển năng lực người học. Mặt khác Vật lý là môn học thuộc
lĩnh vực khoa học thực nghiệm, các kiến thức Vật lý là một chuỗi có mỗi quan hệ
chặt chẽ với nhau được phát hiện trong qui trình trải nghiệm thực tế. Vì vậy việc
lồng ghép các hoạt động trải nghiệm vào dạy học giúp cho việc tiếp thu kiến thức
của học sinh đạt hiểu quả cao hơn.
Đổi mới phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá theo định hướng phát triển
năng lực của người học đang là nhiệm vụ bức thiết và vô cùng quan trọng của giáo
dục phổ thông nước ta trong giai đoạn hiện nay. Dạy học Vật Lý gắn với thực tiễn
đời sống là một trong số những nhiệm vụ quan trọng của người giáo viên Vật lý -
Đó là chìa khóa tối ưu để mở ra niềm yêu thích môn học đối với học sinh, là yếu tố
cốt lõi quyết định sự thành công của việc dạy và học. Điều này đòi hỏi sự chăm chỉ
nghiên cứu tìm tòi, sự sáng tạo và không ngại khó của người giáo viên
Là giáo viên tâm huyết với nghề chúng tôi cũng trăn trở phải làm như thế nào
để công việc dạy học của mình thật sự mang lại những niềm vui, những giá trị đích
thực cho cả người học và người dạy. Hiểu được xu thế và cả những đòi hỏi của xã
hội đối với công dân nói chung và người lao động trong xã hội hiện tại và tương lai
nói riêng chúng tôi luôn mong muốn giúp học sinh của mình hình thành và phát
triển tốt nhất những kỹ năng và năng lực cần thiết để phục vụ tốt nhất cho quá
2
trình hòa nhập và phát triển sau này của các em trong cuộc sống và trong lao động
sản xuất.
Với suy nghĩ và mong muốn như vậy chúng tôi luôn cố gắng tìm cách đổi mới
phương pháp dạy học sao cho bài dạy của mình trở nên sinh động, hấp dẫn đối với
học sinh, khơi gợi hứng thú và niềm yêu thích khám phá, sáng tạo trong chiếm lĩnh
tri thức và ứng dụng vào cuộc sống, giúp các em cảm nhận được rằng những bài
học Vật Lý không hề khô khan và vô bổ.
Góp những viên gạch nhỏ của mình vào công cuộc xây dựng, đổi mới giáo dục
phổ thông nước ta hiện nay chúng tôi xin đề xuất đề tài SKKN: Dạy học một số
chủ đề của chương “Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể’’ theo hướng phát triển
và phát huy năng lực của học sinh.
I
II
I.
.
M
MỤ
ỤC
C
Đ
ĐÍ
ÍC
CH
H
N
NG
GH
HI
IÊ
ÊN
N
C
CỨ
ỨU
U
- Tiếp cận nghiên cứu các kỹ thuật dạy học tích cực trên cơ sở lý thuyết và thực
tiễn áp dụng, đặc biệt là áp dụng vào môn Vật lý để nâng cao hiệu quả dạy và học,
thực hiện đổi mới phương pháp giảng dạy tạo điều kiện cho học sinh phát triển các
kỹ năng và năng lực cần thiết.
- Xây dựng được hoạt động trải nghiệm gắn với thực tiễn nhằm đổi mới phương
pháp giảng dạy, phát triển năng lực tự học, tự nghiên cứu, phát huy hoạt động trải
nghiệm của học sinh trên cơ sở sự hướng dẫn của giáo viên, từ đó giúp học sinh
thấy được ý nghĩa của môn học và yêu thích môn học, đam mê và sáng tạo trong
nghiên cứu khoa học.
- Đề xuất nội dung và quy trình dạy học một số chủ đề của chương “Chất rắn
và chất lỏng. Sự chuyển thể’’ theo hướng phát triển và phát huy năng lực của học
sinh thông qua hoạt động trải nghiệm và kết hợp với các kỹ thuật dạy học tích cực
III. ĐỐI TƯỢNG, THỜI GIAN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
3.1. Đối tượng nghiên cứu:
- Đối tượng dạy học là học sinh khối 10
- Bài dạy được tiến hành trong 8 tiết học, chia làm 3 chủ đề
3.2. Thời gian nghiên cứu: Năm học: 2019 - 2020 và năm học 2020 - 2021
3.3. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu: Thông qua sách, vở, tạp chí, các trang
mạng…
- Phương pháp khảo sát: Khảo sát học sinh khối 10 thông qua một số tiết dạy
Vật lý
Khảo sát giáo viên Vật lý trong trường và các trường lân cận
3
IV. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Vận dụng thích hợp, logic một số kỹ thuật dạy học tích cực, hoạt động trải
nghiệm để dạy học một số chủ đề của chương “ Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển
thể’’
V. NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU
- Xây dựng cơ sở lý luận của một số kỹ thuật dạy học tích cực
- Xây dựng cơ sở lý luận của hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong dạy học
- Đánh giá thực trạng việc nhận thức của học sinh cũng như giáo viên trong
việc sử dụng các kỹ thuật dạy học tích cực, tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo
trong dạy học
- Xây dựng và tổ chức được tiến trình dạy học một số chủ đề của chương
“Chất rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể’’ theo hướng phát triển và phát huy năng
lực của học sinh thông qua hoạt động trải nghiệm kết hợp với các kỹ thuật dạy học
tích cực.
Một số kỹ thuật dạy học tích cực sử dụng trong dạy học chương “Chất
rắn và chất lỏng. Sự chuyển thể’’
+ Kỹ thuật lược đồ tư duy
+ Kỹ thuật mảnh ghép
+ Kỹ thuật dạy học theo trạm và biến thể của kỹ thuật dạy học theo trạm
Mục đích: Tìm hiểu kiến thức 3 chủ đề
- Chất rắn
- Các hiện tượng bề mặt chất lỏng
- Sự chuyển thể của các chất
Một số hoạt động trải nghiệm sử dụng trong dạy học chương “ Chất rắn
và chất lỏng. Sự chuyển thể’’
+ Trò chơi “Mảnh dán sắc màu” và trò chơi “cùng về đích” giúp giáo viên
và học sinh củng cố kiến thức trọng tâm của chủ đề chất rắn
+ Hoạt động “ Làm kẹo tinh thể bảy màu” (Ứng dụng kiến thức về chất rắn
kết tinh và kiến thức về sự kết tinh của tinh thể)
+ Thí nghiệm “ Khảo sát hiện tượng căng bề mặt chất lỏng” với màng xà phòng
và thí nghiệm “ Đo hệ số căng bề mặt của chất lỏng”
+ Thí nghiệm khảo sát “ Hiện tượng mao dẫn”
+ Trò chơi “domino biến thể áp dụng trong dạy học” nhằm củng cố kiến
thức về hiện tượng căng bề mặt chất lỏng và hiện tượng mao dẫn
4
+ Thí nghiệm “ Biến lá cây thành ca nô” và thí nghiệm “ Hoa sữa nhảy
múa” (ứng dụng kiến thức về hiện tượng căng mặt ngoài cuả chất lỏng)
+ Cuộc thi “ Ai nhanh hơn” nhằm củng cố kiến thức của học sinh về sự chuyển
thể của các chất
+ Trò chơi powerpoint “giải cứu rừng xanh” nhằm khắc sâu kiến thức về sự
chuyển thể của các chất
+ Cuộc thi “ Em là nhà khoa học tương lai” tìm hiểu mở rộng về các ảnh hưởng
của sự chuyển thể của các chất đến đời sống, kinh tế, xã hội
V
VI
I.
.
G
GI
IẢ
Ả
T
TH
HU
UY
YẾ
ẾT
T
K
KH
HO
OA
A
H
HỌ
ỌC
C
Việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng hiện đại đã và đang là nhiệm vụ
quan trọng của giáo dục. Tuy nhiên, trong thời điểm hiện tại thì Giáo viên dù đã
được nghe, được biết về phương pháp dạy học tích cực nhưng vẫn chưa có cái
nhìn, hiểu biết sâu sắc, con đường áp dụng rõ ràng để vận dụng vào bài dạy của
mình. Vì vậy, việc tổ chức dạy học bằng cách sử dụng linh hoạt, kết hợp logic các
kỹ thuật dạy học tích cực với nhau một cách nhịp nhàng sẽ mang lại sự hứng thú,
tích cực cho cả người dạy và người học, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học,
góp phần hình thành những năng lực cần thiết cho người học.
Hiện nay, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm chưa được chú trọng hoặc nếu
tổ chức thì còn nghèo nàn và chưa đem lại hiệu quả cao. Vì vậy, nếu biết cách lồng
ghép hoạt động trải nghiệm trong dạy học theo chủ đề sẽ là một cách thiết thực
mang lại hiệu quả giáo dục cao đồng thời góp phần đổi mới phương pháp dạy học
V
VI
II
I.
.
Đ
ĐÓ
ÓN
NG
G
G
GÓ
ÓP
P
M
MỚ
ỚI
I
C
CỦ
ỦA
A
Đ
ĐỀ
Ề
T
TÀ
ÀI
I
Đề tài dạy học chủ đề bằng cách vận dụng các kỹ thuật dạy học tích cực và tổ
chức hoạt động trải nghiệm, kết hợp vận dụng mô hình dạy học Stem là giải pháp
mới giải quyết một số vấn đề sau:
+ Giúp các giáo viên có cái nhìn rõ ràng, cụ thể hơn về đổi mới phương pháp
dạy học theo định hướng phát triển năng lực, đổi mới kiểm tra đánh giá là nhiệm
vụ đã và đang rất quan trọng của ngành giáo dục, từ đó nâng cao hiệu quả dạy học
góp phần giảm áp lực, củng cố và nâng cao lòng yêu nghề, nhiệt huyết với nghề
nghiệp của mình
+ Rèn luyện cho học sinh khả năng tự chủ tự học, khả năng sáng tạo và yêu
thích môn học. Bên cạnh đó giúp các em hình thành một số năng lực cơ bản của
người lao động trong thời đại mới (khả năng lập kế hoạch làm việc, khả năng hợp
tác, khả năng thuyết trình, khả năng tự khẳng định mình.... )
+ Đề tài hướng tới giải quyết vấn đề: Tri thức là vô hạn, giáo viên chỉ là người
dẫn lối chỉ đường, tạo động lực để học sinh tự tìm kiếm tri thức bằng sự say mê và
niềm vui trong học tập... đó là yếu tố cốt lõi để dạy và học đạt hiệu quả tốt nhất
