SỞ GD&ĐT NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT QUỲNH LƯU 2
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
DẠY HỌC HÓA HỌC GẮN VỚI
CÁC BÀI TẬP THỰC TIỄN, THỰC NGHIỆM – HÓA HỌC THPT
Tác giả:
Vũ Ngọc Tuấn - Lê Văn Bằng
Lĩnh vực:
Hóa học
NĂM HỌC 2020 – 2021
MỤC LỤC
PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ---------------------------------------------------------------- 1
PHẦN 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU----------------------------------------------- 2
Chương 1. Cơ sở khoa học.------------------------------------------------------------ 2
1.1. Năng lực và sự phát triển năng lực hóa học cho học sinh THPT.------ 2
1.1.1. Khái niệm về năng lực.------------------------------------------------------ 2
1.1.2. Năng lực chuyên biệt môn hóa học. --------------------------------------- 2
1.1.3. Năng lực vận dụng kiến thức. ---------------------------------------------- 3
1.1.4. Những biện pháp phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh.
----------------------------------------------------------------------------------------- 4
1.2. Bài tập hóa học.------------------------------------------------------------------ 4
1.2.1. Khái niệm về bài tập hóa học.---------------------------------------------- 4
1.2.2. Ý nghĩa của bài tập hóa học.------------------------------------------------ 5
1.2.3. Xu hướng phát triển bài tập hóa học.-------------------------------------- 5
1.2.4. Bài tập hóa học gắn với các vấn đề thực tiễn. ---------------------------- 6
Chương 2. Thực trạng việc thực hiện bài tập hóa học và làm thí nghiệm
trong dạy học hóa học THPT trong các nhà trường hiện nay.----------------- 8
2.1. Mô tả thực trạng trước khi tạo ra sáng kiến------------------------------- 8
2.2. Điều tra thực trạng sử dụng BTHH thực tiễn trong dạy học ở trường
THPT hiện nay------------------------------------------------------------------------ 9
2.3. Phân tích, đánh giá thực trạng sử dụng BTHH thực tiễn, thực hành
thí nghiệm trong dạy học ở trường THPT hiện nay --------------------------11
Chương 3. Giải pháp của sáng kiến.------------------------------------------------12
3.1. Sử dụng hệ thống bài tập thực tiễn hóa học THPT----------------------12
3.1.1. Nguyên tắc xây dựng hệ thống BTHH thực tiễn để sử dụng trong dạy
học Hóa học THPT. ----------------------------------------------------------------12
3.1.2. Sử dụng hệ thống các bài tập thực tiễn hóa học THPT.----------------14
3.2. Thay thế các bài tập lí thuyết bằng các bài tập thực hành khi dạy học
Hóa học. -------------------------------------------------------------------------------31
3.3. Bỏ những bài tập phi thực tế, thay thế bằng những bài tập thực tế
hơn. -------------------------------------------------------------------------------------39
3.4. Tăng cường sử dụng bài tập hóa học thực tiễn, thực nghiệm trong kế
hoạch bài học nhằm phát triển năng lực vận dụng kiến thức cho học sinh
-------------------------------------------------------------------------------------------40
Chương 4. Tổ chức thực hiện và kết quả thu được------------------------------46
4.1. Tổ chức thực hiện.--------------------------------------------------------------46
4.2. Kết quả thu được từ Giáo viên và học sinh khi áp dụng.---------------49
PHẦN 3. KẾT LUẬN------------------------------------------------------------------49
1. Quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài.--------------------------------------51
2. Ý nghĩa của đề tài. ------------------------------------------------------------------51
3. Phạm vi áp dụng.--------------------------------------------------------------------51
4. Kiến nghị đề xuất.-------------------------------------------------------------------51
TÀI LIỆU THAM KHẢO ------------------------------------------------------------52
1
PHẦN 1. ĐẶT VẤN ĐỀ
Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo nhấn mạnh “Phát triển giáo dục
và đào tạo là nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực, bồi dưỡng nhân tài. Chuyển
mạnh quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện
năng lực và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn;
giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”.
Hóa học là một trong những môn khoa học tự nhiên lý thuyết và thực
nghiệm, vì thế việc lồng ghép các bài tập thực tiễn, các bài tập thực nghiệm vào
trong quá trình dạy và học là tạo điều kiện cho việc “học đi đôi với hành”, tạo cho
học sinh sự hứng thú, hăng say trong học tập, thấy được sự thiết thực của học tập,
đồng thời giúp học sinh hình thành và phát triển các năng lực trong đó có năng lực
vận dụng kiến thức, kỹ năng thực hành thí nghiệm vào giải quyết các vấn đề thực
tiễn liên quan.
Thực nghiệm và bài tập thực tiễn có vai trò rất quan trọng trong quá trình
lĩnh hội tri thức của học sinh. Thông qua thí nghiệm, các bài tập thực tiễn, từ
những điều học sinh quan sát được, học sinh sẽ tin tưởng vào khoa học, các em sẽ
có hứng thú hơn trong nghiên cứu khoa học và từ đó mới hình thành phẩm chất
sáng tạo khoa học.
Thực tế hiện nay, việc đổi mới phương pháp dạy học theo hướng tích cực đã
được quan tâm ở tất cả các bộ môn, trong đó có môn hóa học, thí nghiệm thực
hành hóa học đã được tăng cường nhiều hơn bởi qua thí nghiệm từ những hiện
tượng quan sát được mà học sinh suy ra được tính chất của chất, hiểu được bản
chất của hóa học là sự biến đổi từ chất này thành chất khác. Khắc sâu kiến thức và
vận dụng tốt vào giải quyết các vấn đề thực tiễn.
Tuy nhiên, hiện nay nhiều bài tập hóa học còn xa rời thực tiễn, thực nghiệm.
Bài tập còn quá chú trọng vào thuật toán hàn lâm mà chưa quan tâm nhiều đến bản
chất hóa học, các bài tập hóa học đang ưu tiên cho việc giải quyết nhanh, đúng kết
quả cuối cùng mà quên bản chất, quên thực tiễn thực nghiệm của nó, thậm chí là
sai và phi thực tế. Thí nghiệm thì các giáo viên giảng dạy sơ sài, dạy chay qua mô
hình vẽ bảng do thiếu hóa chất, dụng cụ và thiếu lòng đam mê khoa học. Chính
những điều đó làm cho học sinh không hiểu bản chất vấn đề, không khắc sâu về
kiến thức, dẫn đến chán học, thiếu đam mê và sáng tạo.
Trả lại bản chất môn học Hóa học là việc phải đặc biệt phải được quan tâm
và làm ngay. Dạy học hóa học phải gắn với các vấn đề thực tiễn, thực nghiệm
trong các nhà trường trung học, rèn cho các em tư duy thao tác thực hành. Đó là lí
do chúng tôi chọn đề tài “Dạy học Hóa học gắn với các bài tập thực tiễn, thực
nghiệm – Hóa học THPT”.
Tuy vậy, vấn đề thực tiễn trong môn Hóa học rất rộng. Trong phạm vi đề tài
này, chúng tôi mới chỉ đề cập đến một số bài gắn với phần hóa học vô cơ.
2
PHẦN 2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
Chương 1. Cơ sở khoa học.
1.1. Năng lực và sự phát triển năng lực hóa học cho học sinh THPT.
1.1.1. Khái niệm về năng lực.
Thông tư số 32/2018/TT-BGDĐT về Ban hành Chương trình giáo dục phổ
thông: “Năng lực là thuộc tính cá nhân được hình thành, phát triển nhờ tố chất sẵn
có và quá trình học tập, rèn luyện, cho phép con người huy động tổng hợp các kiến
thức, kỹ năng và các thuộc tính cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí,... thực
hiện thành công một loại hoạt động nhất định, đạt kết quả mong muốn trong
những điều kiện cụ thể”.
1.1.2. Năng lực chuyên biệt môn hóa học.
Theo Chương trình giáo dục phổ thông 2018, ngoài phát triển năng lực cốt
lõi cho học sinh (gồm năng lực chung và năng lực chuyên môn) thì còn hình thành
và phát triển cho các em năng lực đặc thù môn học. Trong đó năng lực cốt lõi là
năng lực cơ bản, thiết yếu mà bất kỳ ai cũng cần phải có để sống, học tập và làm
việc hiệu quả. Còn năng khiếu là những năng lực đặc biệt về trí tuệ, văn nghệ, thể
thao, kỹ năng sống… nhờ tố chất sẵn có ở mỗi người.
Mục tiêu của hóa học phổ thông là hình thành và phát triển cho học sinh
năng lực hóa học; đồng thời cùng với các môn học, hoạt động giáo dục khác hình
thành, phát triển ở học sinh các phẩm chất chủ yếu và năng lực chung, đặc biệt là
thế giới quan khoa học; hứng thú học tập, nghiên cứu; tính trung thực; thái độ tôn
trọng các quy luật của thiên nhiên, ứng xử với thiên nhiên các yêu cầu của phát
triển bền vững.
Khi học sinh học hóa học, các em sẽ được tiếp thu kiến thức khoa học phổ
thông cơ bản về các đối tượng hóa học quan trọng trong tự nhiên và đời sống, tâp
trung vào hiểu biết các khái niệm cơ bản của hóa học, về chất và sự biến đổi giữa
các chất, công nghệ hóa học, hóa học môi trường và các ứng dụng của chúng trong
đời sống tự nhiên. Qua đó các em được hình thành và phát triển các năng lực
chuyên biệt của môn Hóa học gồm:
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học: Năng lực sử dụng biểu tượng hóa học;
Năng lực sử dụng thuật ngữ hóa học; Năng lực sử dụng danh pháp hóa học.
- Năng lực thực hành hóa học: Năng lực tiến hành thí nghiệm, sử dụng thí nghiệm
an toàn; Năng lực quan sát, mô tả, giải thích các hiện tượng thí nghiệm và rút ra
kết luận; Năng lực xử lý thông tin liên quan đến thí nghiệm.
- Năng lực tính toán hóa học: Tính toán theo khối lượng chất tham gia và tạo thành
sau phản ứng; Tính toán theo mol chất tham gia và tạo thành sau phản ứng; Tìm ra
