Lê Th Biên- THPT Chuyên Lê Quý Đônị
Đ tài M T CÁCH NHÌN TRONG QUAN NI M NGH THU T V CONề Ộ Ệ Ệ Ậ Ề
NG I TRONG VHTĐVNƯỜ
M C L CỤ Ụ
A. M C ĐÍCH S C N THI TỤ Ự Ầ Ế Trang
I. M c đích, s c n thi t c a đ tàiụ ự ầ ế ủ ề 2
B. PH M V TRI N KHAI TH C HI NẠ Ị Ể Ự Ệ 2
C. N I DUNGỘ3
I.Tình tr ng gi i pháp đã bi tạ ả ế 3
1. Th c tr ng nghiên c u và gi ng d yự ạ ứ ả ạ 4
2.Nh ng u đi m và h n ch khi d y Quan ni m ngh thu t v con ng iữ ư ể ạ ế ạ ệ ệ ậ ề ườ
theo ch ng trình sách giáo khoa hi n hànhươ ệ 8
II. N i dung c a gi i phápộ ủ ả 5
1. M c đích c a gi i phápụ ủ ả 9
2. Nh ng đi m khác bi t, tính m i c a gi i pháp so v i gi i pháp đã, đangữ ể ệ ớ ủ ả ớ ả
đc áp d ngượ ụ 10
III. Gi i phápả11
II. 1. S v n đng c a con ng i cá nhân trong Văn h c Trung đi VN ự ậ ộ ủ ườ ọ ạ 11
1.1 T th k X- XIVừ ế ỷ 11
1.2 T th k XV- XVIIừ ế ỷ 11
1.3 T TK XVIII đn n a đu TKXIX ừ ế ử ầ 14
1.4 N a cu i TKXIXử ố 19
IV Kh năng áp d ng c a gi i phápả ụ ủ ả 21
1. Các d ng đ quan ni m ngh thu t v con ng i g n v i t ng giai đo nạ ề ệ ệ ậ ề ườ ắ ớ ừ ạ
và t ng tác giừ ả 21
V. Hi u qu l i ích thu đcệ ả ợ ươ 33
1. 1. Khi ch a d y chuyên đư ạ ề 33
2. 2. Sau khi d y chuyên đạ ề 33
VI.Ph m vi, nh h ng c a gi i phápạ ả ưở ủ ả 34
VII. Ki n nghi, đ xu tế ề ấ 35
SKKN: M t cách nhìn trong quan ni m ngh thu t v con ng i trong VHTĐộ ệ ệ ậ ề ườ 1
Lê Th Biên- THPT Chuyên Lê Quý Đônị
PH N A: M C ĐÍCH S C N THI TẦ Ụ Ự Ầ Ế
I. M c đích, s c n thi t c a đ tàiụ ự ầ ế ủ ề
D y chuyên - h c chuyên đc xác đnh là nhi m v tr ng tâm, c b nạ ọ ượ ị ệ ụ ọ ơ ả
c a t t c các tr ng chuyên trên ph m vi c n c. Đ vi c d y và h c cácủ ấ ả ườ ạ ả ướ ể ệ ạ ọ
môn chuyên c a giáo viên và h c sinh đt hi u qu , ch t l ng thì m iủ ọ ạ ệ ả ấ ượ ỗ
tr ng, m i b môn, m i cá nhân giáo viên đu ph i xây d ng m t khungườ ỗ ộ ỗ ề ả ự ộ
ch ng trình chuyên đ nâng cao ch t l ng gi ng d yươ ể ấ ượ ả ạ . V i giáo viên d yớ ạ
Văn, ngoài vi c bám sát ch ng trình, d y ki n th c m t cách kĩ l ng và bàiệ ươ ạ ế ứ ộ ưỡ
b n, còn c n ph i xây d ng các h th ng chuyên đ v ki n th c, k năngả ầ ả ự ệ ố ề ề ế ứ ỹ
phù h p v i t ng giai đo n văn h c giúp h c sinh bi t c m th , bi t cách líợ ớ ừ ạ ọ ọ ế ả ụ ế
gi i, bình lu n các hi n t ng văn h c, đáp ng nh ng yêu c u khác nhauả ậ ệ ượ ọ ứ ữ ầ
c a t ng d ng đ.ủ ừ ạ ề
Quan ni m ngh thu t v con ng i là v n đ c b n, then ch t c a tácệ ệ ậ ề ườ ấ ề ơ ả ố ủ
ph m, ch u s chi ph i b i cá tính sáng t o c a nhà văn. ẩ ị ự ố ở ạ ủ H n n a, trongơ ữ
nh ng năm g n đây, đ thi h c sinh gi i qu c gia văn dù tr c ti p hay giánữ ầ ề ọ ỏ ố ự ế
ti p đu liên quan đn quan ni m ngh thu t v con ng i b i ế ề ế ệ ệ ậ ề ườ ở lí lu n vănậ
h c cho r ng: Đi t ng và n i dung c a văn h c chính là cu c s ng, conọ ằ ố ượ ộ ủ ọ ộ ố
ng i. Nhà văn chân chính, dù vi t v đi u gì và th hi n nh th nào trongườ ế ề ề ể ệ ư ế
tác ph m thì đi m xu t phát và đích đn cu i cùng cũng là cõi nhân sinh l nẩ ể ấ ế ố ớ
r ng ngoài kia. ộXét trong toàn b ti n trình văn h c dân t c, văn h c trung điộ ế ọ ộ ọ ạ
Vi t Nam có m t v trí đc bi t quan tr ng, b i su t hàng nghìn năm phátệ ộ ị ặ ệ ọ ở ố
tri n, văn h c trung đi đã ph n ánh đc đt n c Vi t, con ng i Vi t,ể ọ ạ ả ượ ấ ướ ệ ườ ệ
đng th i là ý th c c a ng i Vi t v t qu c, dân t c. Chính t văn h cồ ờ ứ ủ ườ ệ ề ổ ố ộ ừ ọ
trung đi, nh ng truy n th ng l n trong văn h c dân t c đã hình thành, phátạ ữ ề ố ớ ọ ộ
tri n và nh h ng r t rõ đn s v n đng c a văn h c hi n đi. ể ả ưở ấ ế ự ậ ộ ủ ọ ệ ạ
Song trên th c t chúng ta có r t nhi u chuyên đ quan ni m ngh thu t vự ế ấ ề ề ệ ệ ậ ề
con ng i trong văn h c hi n đi nh : Quan ni m ngh thu t v con ng i giaiườ ọ ệ ạ ư ệ ệ ậ ề ườ
đo n 1930-1945 g n v i các tác gi l n nh Nam Cao, Vũ Tr ng Ph ng hayạ ắ ớ ả ớ ư ọ ụ
quan ni m ngh thu t v con ng i sau 1975 g n v i Nguy n Minh Châu,ệ ệ ậ ề ườ ắ ớ ễ
Nguy n Kh i, Nguy n Huy Thi p...nh ng l i r t ít nói t i quan ni m nghễ ả ễ ệ ư ạ ấ ớ ệ ệ
thu t v con ng i trong văn h c trung đi, thi t nghĩậ ề ườ ọ ạ ế văn h c trung đi v i m tọ ạ ớ ộ
biên đ r ng c a l ch s s khi n quan ni m ngh thu t v con ng i c a giaiộ ộ ủ ị ử ẽ ế ệ ệ ậ ề ườ ủ
đo n văn h c này r t phong phú, đôi khi có nh ng bi n đng ph c t p c n cóạ ọ ấ ữ ế ộ ứ ạ ầ
s tìm hi u, lí gi i.ự ể ả
Nh ng lí do trên đã t o nên tính h p d n cho đ tài ữ ạ ấ ẫ ề M t cách nhìn trongộ
quan ni m ngh thu t v con ng i trong ti n trình văn h c trung điệ ệ ậ ề ườ ế ọ ạ . M tặ
khác, chúng tôi cũng cho r ng, đ tài này s giúp b sung m t m ng r t quanằ ề ẽ ổ ộ ả ấ
SKKN: M t cách nhìn trong quan ni m ngh thu t v con ng i trong VHTĐộ ệ ệ ậ ề ườ 2
Lê Th Biên- THPT Chuyên Lê Quý Đônị
tr ng trong vi c d y và b i d ng h c sinh gi i môn Văn trong nhà tr ngọ ệ ạ ồ ưỡ ọ ỏ ườ
nói chung và h c sinh chuyên Văn nói riêng.ọ
PH N B: PH M VI TRI N KHAI TH C HI NẦ Ạ Ể Ự Ệ
I. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ
- Các tác ph m thu c văn h c trung đi trong ch ng trình sách giáoẩ ộ ọ ạ ươ
khoa Ng văn l p10, 11ữ ớ
- Sách giáo khoa ch ng trình nâng cao và ch ng trình c b n Ngươ ươ ơ ả ữ
Văn 10,11
- H c sinh l p chuyên Văn, đi tuy n Văn l p 10, 11 đi tuy n HSGQGọ ớ ộ ể ớ ộ ể
II. Ph m vi nghiên c uạ ứ
- M c tiêu, n i dung ch ng trình chuyên Văn THPT, k ho ch ôn thiụ ộ ươ ế ạ
H c sinh gi iọ ỏ
- Các t li u Văn h c có trong sách giáo khoa và các t li u đã s u t mư ệ ọ ư ệ ư ầ
và tích lũy đc, ph c v hi u qu cho vi c th c hi n m c tiêu bài h c.ượ ụ ụ ệ ả ệ ự ệ ụ ọ
- H c sinh các l p chuyên văn l p 10,11 tr ng THPT chuyên ọ ớ ớ ườ Lê Quý
Đôn
- Tri n khai th c hi n t i các l p Chuyên văn, đi tuy n HSG t nh,ể ự ệ ạ ớ ộ ể ỉ
HSGQG năm h c 2016-2017, d ki n s ti p t c tri n khai trong năm h c 2017-ọ ự ế ẽ ế ụ ể ọ
2018 và nh ng năm ti p theoữ ế
III. M c đích nghiên c u:ụ ứ
Ti n hành nghiên c u đ tài này, chúng tôi nh m đt đn nh ng m c đích sauế ứ ề ằ ạ ế ữ ụ
đây:
1. V lý lu nề ậ
Nh n th c sâu s c, toàn di n h n quan ni m ngh thu t v con ng i và sậ ứ ắ ệ ơ ệ ệ ậ ề ườ ự
v n đng trong quan ni m ngh thu t v con ng i trong văn h c trung điậ ộ ệ ệ ậ ề ườ ọ ạ
Vi t Nam ệ
2. V th c ti nề ự ễ
V i đ tài này, giáo viên v n d ng quan ni m ngh thu t v con ng iớ ề ậ ụ ệ ệ ậ ề ườ
trong Văn h c trung đi Vi t Nam vào vi c h ng d n h c sinh tìm hi u cácọ ạ ệ ệ ướ ẫ ọ ể
d ng đ trong 4 giai đo n văn h c: X- XIV, XV- XVII, XVIII- n a đu TKXIX,ạ ề ạ ọ ử ầ
n a sau TKXIXử
SKKN: M t cách nhìn trong quan ni m ngh thu t v con ng i trong VHTĐộ ệ ệ ậ ề ườ 3
Lê Th Biên- THPT Chuyên Lê Quý Đônị
Đ tài góp ph n tích c c vào công tác gi ng d y môn Ng văn nhàề ầ ự ả ạ ữ ở
tr ng THPT hi n nay. ườ ệ
3. V thái đề ộ
T nh n th c đúng đn và lòng say mê, trân tr ng c a mình đi v i vănừ ậ ứ ắ ọ ủ ố ớ
h c trung đi Vi t Nam, giáo viên giúp h c sinh có m t cái nhìn s đánh giáọ ạ ệ ọ ộ ự
đúng v giá tr c a văn ch ng n c nhà. T đó, thêm yêu quý trân tr ngề ị ủ ươ ướ ừ ọ
nh ng di s n tinh th n qúy báu c a văn h c dân t c, góp ph n phát tri n năngữ ả ầ ủ ọ ộ ầ ể
l c, b i đp nhân cách ng i h c.ự ồ ắ ườ ọ
PH N C: N I DUNGẦ Ộ
I.Tình tr ng gi i pháp đã bi tạ ả ế
1. Th c tr ng nghiên c u và gi ng d y ự ạ ứ ả ạ
Có nhi u con đng đi vào tìm hi u tác ph m văn ch ng và m t trongề ườ ể ẩ ươ ộ
nh ng h ng khai thác đc chú ý nhi u trong b i c nh lí lu n văn h c hi nữ ướ ượ ề ố ả ậ ọ ệ
đi hi n nay là ti p c n d i góc đ thi pháp h c. ạ ệ ế ậ ướ ộ ọ Quan ni m ngh thu t vệ ệ ậ ề
con ng i ườ là m t trong nh ng ph m trù quan tr ng chi ph i sáng t o nghộ ữ ạ ọ ố ạ ệ
thu t c a ng i ngh sĩ, đc bi t là miêu t con ng i c a văn h cậ ủ ườ ệ ặ ệ ả ườ ủ ọ
Song quan ni m v con ng i là m t ph m trù thu c v lĩnh v c tri t h cệ ề ườ ộ ạ ộ ề ự ế ọ
và t t ng. Vi t Nam v n đ quan ni m v con ng i có c m t l ch sư ưở Ở ệ ấ ề ệ ề ườ ả ộ ị ử
thâm nh p, t ng tác, h n h p, giao thoa và khúc x khá s ng đng và cũngậ ươ ỗ ợ ạ ố ộ
khá ph c t p c a nhi u tôn giáo và tri t thuy t đn t m i chân tr i. ứ ạ ủ ề ế ế ế ừ ọ ờ
Trong lí lu n c a thi pháp h c hi n đi, v n đ quan ni m ngh thu t nóiậ ủ ọ ệ ạ ấ ề ệ ệ ậ
chung, quan ni m ngh thu t v con ng i nói riêng là m t trong nh ng kháiệ ệ ậ ề ườ ộ ữ
ni m lí lu n quan tr ng b c nh t. Trong bài ệ ậ ọ ậ ấ V n đ Quan ni m ngh thu tấ ề ệ ệ ậ
v con ng iề ườ , G.S Tr n Đình S cho r ng: “ầ ử ằ Có th xem quan ni m nghể ệ ệ
thu t là khái ni m lí lu n quan tr ng b c nh t trong m y th p niêm qua, có ýậ ệ ậ ọ ậ ấ ấ ậ
nghĩa tr v cho văn h c b n ch t nhân h cả ề ọ ả ấ ọ ”.
M h c hi n đi cũng kh ng đnh: “ỹ ọ ệ ạ ẳ ị Quan ni m con ng i là hình th cệ ườ ứ
đc thù nh t cho s ph n ánh ngh thu t, trong đó th hi n s tác đng quaặ ấ ự ả ệ ậ ể ệ ự ộ
l i c a ngh thu t v i các hình thái ý th c xã h i khácạ ủ ệ ậ ớ ứ ộ ”. V i ý nghĩa đc bi tớ ặ ệ
quan tr ng nh v y, vi c nghiên c u, tìm hi u quan ni m ngh thu t v conọ ư ậ ệ ứ ể ệ ệ ậ ề
ng i đóng vai trò r t l n trong vi c đánh giá t t ng ngh thu t c a nhàườ ấ ớ ệ ư ưở ệ ậ ủ
văn, giá tr n i dung c a tác ph m cũng nh nh ng đóng góp c a giai đo n,ị ộ ủ ẩ ư ữ ủ ạ
th i kì văn h c đi v i s phát tri n c a l ch s văn h c nói chung.ờ ọ ố ớ ự ể ủ ị ử ọ
Con ng i là trung tâm c a văn h c, là đi t ng ch y u mà các nhà văn,ườ ủ ọ ố ượ ủ ế
nhà th khao khát h ng đn. Quan ni m ngh thu t v con ng i là kháiơ ướ ế ệ ệ ậ ề ườ
ni m c b n nh m th hi n kh năng khám phá, sáng t o trong lĩnh v c miêuệ ơ ả ằ ể ệ ả ạ ự
t , th hi n con ng i c a ng i ngh sĩ nói riêng và th i đi văn h c nóiả ể ệ ườ ủ ườ ệ ờ ạ ọ
SKKN: M t cách nhìn trong quan ni m ngh thu t v con ng i trong VHTĐộ ệ ệ ậ ề ườ 4
Lê Th Biên- THPT Chuyên Lê Quý Đônị
chung. Giáo s Tr n Đình S cho r ng: "ư ầ ử ằ Quan ni m ngh thu t v con ng iệ ệ ậ ề ườ
là m t cách c t nghĩa, lí gi i t m hi u bi t, t m đánh giá, t m trí tu , t mộ ắ ả ầ ể ế ầ ầ ệ ầ
nhìn, t m c m c a nhà văn v con ng i đc th hi n trong tác ph m c aầ ả ủ ề ườ ượ ể ệ ẩ ủ
mình” . Nghĩa là, quan ni m ngh thu t v con ng i s đi vào phân tích, mệ ệ ậ ề ườ ẽ ổ
x đi t ng con ng i đc th hi n thành các nguyên t c, ph ng ti n,ẻ ố ượ ườ ượ ể ệ ắ ươ ệ
bi n pháp trong các tác ph m văn h c, t đó, th y đc giá tr và chi u sâuệ ẩ ọ ừ ấ ượ ị ề
tri t lí c a tác ph m.ế ủ ẩ
T đi n thu t ng văn h cừ ể ậ ữ ọ đnh nghĩa quan ni m ngh thu t v conị ệ ệ ậ ề
ng iườ là hình th c bên trong c a s chi m lĩnh đi s ng, là h quy chi u nứ ủ ự ế ờ ố ệ ế ẩ
chìm trong hình th c ngh thu t, nó g n v i các ph m trù ph ng pháp sángứ ệ ậ ắ ớ ạ ươ
tác, phong cách ngh thu t, làm thành th c đo c a hình th c văn h c và làệ ậ ướ ủ ứ ọ
c s c a t duy ngh thu tơ ở ủ ư ệ ậ .”
Nhìn chung, tuy khác nhau v cách di n đt nh ng nh ng khái ni m trênề ễ ạ ư ữ ệ
đu nói lên đc cái c t lõi c a v n đ quan ni m ngh thu t v con ng i.ề ượ ố ủ ấ ề ệ ệ ậ ề ườ
Chúng ta có th hi u quan ni m ngh thu t v con ng i m t cách khái quátể ể ệ ệ ậ ề ườ ộ
nh sau:ư Quan ni m ngh thu t v con ng i đc hi u là cách nhìn, cáchệ ệ ậ ề ườ ượ ể
c m, cách nghĩ, cách c t nghĩa lí gi i v con ng i c a nhà văn. Đó là quanả ắ ả ề ườ ủ
ni m mà nhà văn th hi n trong t ng tác ph m. Quan ni m y bao gi cũngệ ể ệ ừ ẩ ệ ấ ờ
g n li n v i cách c m th và bi u hi n ch quan sáng t o c a ch th , ngayắ ề ớ ả ụ ể ệ ủ ạ ủ ủ ể
c khi miêu t con ng i gi ng hay không gi ng so v i đi t ng.ả ả ườ ố ố ớ ố ượ
M c dù phong trào đi m i ph ng pháp d y h c Văn đã đc nóiặ ổ ớ ươ ạ ọ ượ
đn trong nhi u năm g n đây nh t là sau l n thay sách giáo khoa THPT tế ề ầ ấ ầ ừ
năm 2006 nh ng ch t l ng d y h c văn nói chung và d y h c tác ph m vănư ấ ượ ạ ọ ạ ọ ẩ
ch ng nói riêng v n ch a đc nâng lên th t rõ r t. Qua đi u tra kh o sátươ ẫ ư ượ ậ ệ ề ả
sách giáo khoa, sách giáo viên, các bài làm c a h c sinh, chúng tôi th y cóủ ọ ấ
nh ng bi u hi n sau.ữ ể ệ
1.1 V ch ng trình và sách giáo khoaề ươ
Xét trong toàn b ti n trình văn h c dân t c, văn h c trung đi Vi tộ ế ọ ộ ọ ạ ệ
Nam có m t v trí đc bi t quan tr ng, b i su t hàng nghìn năm phát tri n,ộ ị ặ ệ ọ ở ố ể
văn h c trung đi đã ph n ánh đc đt n c Vi t, con ng i Vi t, đngọ ạ ả ượ ấ ướ ệ ườ ệ ồ
th i là ý th c c a ng i Vi t v t qu c, dân t c. Chính t văn h c trung đi,ờ ứ ủ ườ ệ ề ổ ố ộ ừ ọ ạ
nh ng truy n th ng l n trong văn h c dân t c đã hình thành và phát tri n ữ ề ố ớ ọ ộ ể
a. Ch ng 1: (TK X - h t TK XIV)ặ ế
Năm 938, Ngô Quy n đánh tan quân Nam Hán trên sông B ch Đng, mề ạ ằ ở
ra m t k nguyên m i cho dân t c: đt n c đc l p, ch m d t h n 1000 nămộ ỉ ớ ộ ấ ướ ộ ậ ấ ứ ơ
phong ki n B c thu c, nhà n c phong ki n Vi t Nam hình thành và phátế ắ ộ ướ ế ệ
tri n. T đây b t đu m t giai đo n hào hùng v i nh ng chi n công vô cùngể ừ ắ ầ ộ ạ ớ ữ ế
hi n hách c a các tri u đi Đinh, Ti n Lê, Lí, Tr n. Văn h c vi t Vi t Namể ủ ề ạ ề ầ ọ ế ệ
hình thành, TK X có s xu t hi n c a văn h c vi t ch Hán và đn TK XIIIự ấ ệ ủ ọ ế ữ ế
đánh d u s ra đi c a văn h c vi t b ng ch Nôm. Bên c nh đó văn h c dânấ ự ờ ủ ọ ế ằ ữ ạ ọ
SKKN: M t cách nhìn trong quan ni m ngh thu t v con ng i trong VHTĐộ ệ ệ ậ ề ườ 5
