MỤC LỤC
PHẦN I: MỞ ĐẦU .................................................................................................. 1
1. Lý do chọn đề tài .............................................................................................. 1
2. Mục tiêu nghiên cứu ........................................................................................ 2
3. Nhiệm vụ nghiên cứu ....................................................................................... 2
4. Phạm vi nghiên cứu .......................................................................................... 2
5. Đối tượng nghiên cứu....................................................................................... 2
6. Giả thuyết khoa học ......................................................................................... 2
7. Phương pháp nghiên cứu ................................................................................ 2
7. 1. Nghiên cứu lý luận .................................................................................... 2
7. 2. Nghiên cứu thực tiễn ................................................................................. 2
8. Đóng góp mới của SKKN ................................................................................ 3
PHẦN II: NỘI DUNG ............................................................................................. 4
CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI .................. 4
1.1. Cơ sở lý luận ............................................................................................... 4
1.1.1. Tư tưởng dạy học tích cực .................................................................... 4
1.1.2. Một số phương pháp dạy học và kỹ thuật dạy học tích cực ứng dụng
vào đề tài .......................................................................................................... 4
1.1.3. Các kiến thức cần thiết để học ứng dụng định lý côsin trong tam giác
.......................................................................................................................... 5
1.1.4. Tiềm năng nội dung sách giáo khoa đối với việc khai thác ứng dụng
định lí côsin theo hướng dạy học tích cực ..................................................... 7
1.2. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 10
1.2.1. Khảo sát thực trạng dạy học của giáo viên ....................................... 10
1.2.2. Khảo sát đối với học sinh ................................................................... 13
CHƯƠNG 2: THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC CÁC TÌNH HUỐNG DẠY HỌC
ỨNG DỤNG ĐỊNH LÝ CÔSIN TRONG TAM GIÁC NHẰM HỖ TRỢ HỌC
SINH HOẠT ĐỘNG NHẬN THỨC THEO TƯ TƯỞNG DẠY HỌC TÍCH
CỰC ..................................................................................................................... 16
2.1. Một số định hướng khi thiết kế và tổ chức các tình huống áp dụng các
PPDH tích cực ................................................................................................. 16
2.2. Đề xuất một số giải pháp dạy học tích cực ứng dụng định lí côsin trong
tam giác ............................................................................................................ 16
2.2.1. Giải pháp 1: Dạy học ứng dụng định lí côsin theo tinh thần dạy học
phát hiện và giải quyết vấn đề ...................................................................... 16
2.2.2. Giải pháp 2: Dạy học ứng dụng định lí côsin theo tinh thần dạy học
hợp tác trong nhóm nhỏ ............................................................................... 18
2.2.3. Giải pháp 3: Dạy học ứng dụng định lí côsin theo tinh thần dạy học
khám phá ....................................................................................................... 18
2.2.4. Giải pháp 4: Dạy học ứng dụng định lí côsin theo cách tiếp cận mô
hình hóa toán học ......................................................................................... 19
2.3. Quy trình thiết kế các tình huống ứng dụng định lí côsin trong tam giác
và cách tổ chức dạy học tình huống .............................................................. 20
2.4. Tổ chức dạy học các tình huống cụ thể .................................................. 22
2.4.1. Các tình huống ứng dụng giải các bài toán về hệ thức lượng ......... 22
2.4.2. Các tình huống nhận dạng tam giác ................................................. 26
2.4.3. Các tình huống chứng minh các đẳng thức, bất đẳng thức liên quan
đến tính độ dài và góc trong tam giác .......................................................... 30
2.4.4. Các tình huống ứng dụng vào thực tiễn liên quan đến tính độ dài, đo
góc, tối ưu... ................................................................................................... 32
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM VÀ KHẢO SÁT TÍNH KHẢ THI,
CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI ............................................................................... 37
3.1. Thực nghiệm sư phạm ............................................................................. 37
3.1.1. Mục đích thực nghiệm ........................................................................ 37
3.1.2. Kế hoạch và tổ chức thực nghiệm ...................................................... 37
3.1.3. Nội dung thực nghiệm ........................................................................ 37
3.1.4. Đánh giá kết quả thực nghiệm qua bài kiểm tra ............................... 37
3.2. Khảo sát sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã đề xuất trong
đề tài ................................................................................................................. 41
3.2.1. Mục đích khảo sát ............................................................................... 41
3.2.2. Nội dung và phương pháp khảo sát ................................................... 41
3.2.3. Đối tượng khảo sát .............................................................................. 42
3.2.4. Kết quả khảo sát về sự cấp thiết và tính khả thi của các giải pháp đã
đề xuất ........................................................................................................... 42
PHẦN III: KẾT LUẬN ......................................................................................... 45
1. Ý nghĩa của đề tài ........................................................................................... 45
2. Phạm vi áp dụng ............................................................................................. 45
3. Hướng phát triển của đề tài .......................................................................... 45
4. Những kiến nghị, đề xuất .............................................................................. 45
TÀI LIỆU THAM KHẢO .................................................................................... 45
PHỤ LỤC ................................................................................................................. 1
PHỤ LỤC 1: PHIẾU KHẢO SÁT GV VÀ HS ................................................. 1
PHỤ LỤC 2: GIÁO ÁN ỨNG DỤNG ĐỊNH LÍ CÔSIN TRONG TAM GIÁC
THEO PPDH TÍCH CỰC ................................................................................... 5
PHỤ LỤC 3: ĐỀ KIỂM TRA THỰC NGHIỆM ............................................ 14
PHỤ LỤC 4: MỘT SỐ HÌNH ẢNH GIẢNG DẠY THỰC NGHIỆM TẠI LỚP
10A2 ..................................................................................................................... 16
PHỤ LỤC 5: CÂU HỎI KHẢO SÁT SỰ CẤP THIẾT VÀ KHẢ THI CỦA
SKKN QUA GOOGLE FORM ........................................................................ 18
1
PHẦN I: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nghị quyết số 29-NQ/TW của BCH ĐCSVN về đổi mới căn bản, toàn diện
giáo dục và đào tạo đã đặt ra yêu cầu cho nền giáo dục Việt Nam là: “Chuyển mạnh
quá trình giáo dục từ chủ yếu trang bị kiến thức sang phát triển toàn diện năng lực
và phẩm chất người học. Học đi đôi với hành; lý luận gắn với thực tiễn; giáo dục
nhà trường kết hợp với giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Đổi mới giáo dục đang
được toàn xã hội quan tâm. Đổi mới phương pháp dạy học trong CTGDPT 2018
theo hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức; tập
trung dạy cách học, cách nghĩ khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học cập nhật
và đổi mới tri thức, kỹ năng qua đó hình thành và phát triển năng lực, phẩm chất.
Giáo dục lấy người học làm trung tâm, lý luận phải gắn liền với thực tiễn, tri thức
và kỹ năng được củng cố, khắc sâu thông qua thực hành, vận dụng các kiến thức đã
học. Từ đó, góp phần bồi dưỡng năng lực tự học, tự nghiên cứu để phát hiện cách
giải quyết vấn đề, hoàn thiện tư duy.
Trước những đòi hỏi mang tính cấp thiết của ngành, thúc đẩy công cuộc đổi
mới PPDH trong tất cả các bậc học, ngành học từ thấp đến cao. Tạo cơ hội triển khai
một số mô hình dạy học tích cực trong quá trình khai thác tri thức phù hợp với đặc
điểm từng môn học, từng chủ đề kiến thức riêng. Làm sáng tỏ vai trò của tri thức
trong chương trình môn học cũng như trong thực tiễn, tác động đa phương tiện đến
người học trong quá trình rèn luyện tư duy, phát triển trí tuệ, thể chất, hình thành
phẩm chất, bồi dưỡng năng lực công dân, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện.
Qua đó, góp phần tạo cơ hội kết nối tri thức đã học với thực tiễn. PPDH có mối quan
hệ biện chứng với nội dung dạy học, việc sử dụng các PPDH đặc thù có vai trò quan
trọng trong dạy học bộ môn. SGK hiện nay nói chung cũng như hình học 10 nói riêng
được biên soạn, chỉnh lý theo hướng tinh giản, hiện đại, thiết thực, phù hợp với lứa
tuổi, trình độ và ngành nghề; tăng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn và có
nhiều chủ đề có thể vận dụng vào các kĩ thuật dạy học tích cực vào việc dạy và học.
Đã có nhiều tác giả nghiên cứu một số PPDH tích cực cụ thể như PPDH phát hiện và
giải quyết vấn đề, dạy học khám phá, dạy học hợp tác, dạy học theo quan điểm hoạt
động. Tuy nhiên, chưa có tác giả nào nghiên cứu tích hợp các tư tưởng then chốt của
PPDH tích cực vào một bài học cụ thể.
Nội dung định lý côsin có nhiều ứng dụng rộng rãi trong khoa học và trong thực
tiễn tuy rằng định lý côsin đã được nghiên cứu nhiều trong các công trình khoa học
trước nhưng các nghiên cứu trước đây chỉ mới tập trung vào những vấn đề lý luận
hoặc cụ thể hóa vấn đề dạy học khái niệm, định lý, quy tắc qua các chuyên mục khác
nhau. Chưa có đề tài nào nghiên cứu khai thác ứng dụng định lý côsin trong tam giác
theo hướng hiện thực hóa phương pháp dạy học tích cực cũng như cụ thể hóa các mô
hình dạy học tích cực vào việc dạy học ứng dụng định lý.
2
Vì tất cả những lý do trên chúng tôi đã chọn đề tài nghiên cứu là: “Thiết kế và
tổ chức các tình huống dạy học ứng dụng định lí côsin trong tam giác nhằm hỗ
trợ học sinh hoạt động nhận thức theo tư tưởng dạy học tích cực”.
2. Mục tiêu nghiên cứu
Đề tài hướng vào việc nghiên cứu cụ thể hóa các tư tưởng then chốt thể hiện trong
các phương pháp dạy học tích cực khi dạy học ứng dụng định lý côsin trong tam giác
nhằm nâng cao hiệu quả, chất lượng dạy học hình học 10 trung học phổ thông.
Việc nghiên cứu khai thác các ứng dụng của định lí này không chỉ hướng vào
cụ thể hóa quan điểm dạy học tích cực mà còn bước đầu làm sáng tỏ quan điểm tích
hợp trong dạy học toán.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu về lý luận tư tưởng dạy học tích cực .
- Nghiên cứu thực trạng của GV, HS trong việc dạy và học ứng dụng định lí
côsin theo tư tưởng dạy học tích cực.
- Nghiên cứu phát triển tri thức SGK qua khai thác các ứng dụng của định lí
côsin.
4. Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu đề xuất các tình huống nhằm hướng học sinh khối 10 vào các hoạt
động phát hiện, khắc sâu các ứng dụng của định lý côsin trong dạy học hình học 10
theo hướng cụ thể hóa các tư tưởng về dạy học tích cực.
5. Đối tượng nghiên cứu
- Nội dung các bài dạy lớp 10 SGK, SBT, SGV, sách chuyên đề KNTT .
- Học sinh lớp 10A2 trường THPT Quỳnh Lưu 3.
6. Giả thuyết khoa học
Có thể thiết kế và tổ chức các tình huống dạy học ứng dụng định lý côsin trong
tam giác nhằm hướng học sinh vào hoạt động nhận thức theo tư tưởng dạy học tích
cực đề góp phần nâng cao hiệu quả giáo dục toán học ở trường phổ thông trong giai
đoạn hiện nay.
7. Phương pháp nghiên cứu
7. 1. Nghiên cứu lý luận
- Nghiên cứu một số quan điểm triết học về nhận thức làm sáng tỏ những yếu tố
thúc đẩy hoạt động tích cực của HS trong quá trình tiếp nhận kiến thức Toán học.
- Nghiên cứu tiềm năng của định lý côsin đối với việc vận dụng vào nội bộ toán
cũng như vận dụng vào thực tiễn.
7. 2. Nghiên cứu thực tiễn
