1
I. TÊN CỞ SỞ ĐƯỢC YÊU CẦU CÔNG NHẬN SÁNG KIẾN
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NINH BÌNH
II. TÁC GIẢ
Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Hà
Chức danh: Giáo viên
Môn: Ngữ văn
Địa chỉ: Trường THPT Chuyên Lương Văn Tụy
III. TÊN SÁNG KIẾN
- Tên sáng kiến: Tích hợp kiến thức liên môn trong bài dạy Tình yêu và thù hận
- Lĩnh vực áp dụng: Ngữ Văn
NỘI DUNG SÁNG KIẾN
1. Giải pháp cũ thường làm
Trong chương trình Ngữ văn THPT, các bài đọc - hiểu về tác phẩm kịch
chiếm số lượng rất ít so với các tác phẩm thơ, truyện. Ở chương trình Ngữ văn
11 có hai trích đoạn kịch: Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài ( Trích Vũ Như Tô của
Nguyễn Huy Tưởng ) và Tình yêu và thù hận ( Trích Rô-mê-ô và Giu-li-ét của
Sếch-xpia ). Ở lớp 12 có thêm trích đoạn Hồn Trương Ba, da hàng thịt của Lưu
Quang Vũ. Bởi không dạy nhiều bài thuộc loại hình kịch nên tôi cũng như nhiều
anh chị em đồng nghiệp thường cảm thấy khó khăn hơn khi hướng dẫn học sinh
đọc - hiểu những văn bản kịch. Nhất là văn bản Tình yêu và thù hận ( Trích Rô-
mê-ô và Giu-li-ét của Sếch-xpia ) mới được đưa vào chương trình vài năm gần
đây.
Những năm đầu tiên soạn bài dạy này, tôi cũng còn rất lúng túng, chưa
biết tiếp cận, khái thác theo hướng nào. Dù đọc kĩ sách hướng dẫn dành cho giáo
viên nhưng cũng chưa thể thấm nhuần hết. Lúc ấy, với những thao tác quen
thuộc như khi tìm hiểu một văn bản văn xuôi nói chung, tôi tập trung vào việc
phân tích tính cách, tâm trạng nhân vật Rô-mê-ô và Giu-li-ét. Dạy xong bài, tôi
đã tự nhận thấy bài dạy của mình chưa có hứng thú, không truyền được cảm
hứng đến học sinh. Mang tâm lí dạy cho xong, cho nên cứ đến bài học này là cô
cảm thấy khó dạy và trò cảm thấy khó tiếp nhận . Là người giáo viên đứng trên
2
bục giảng, khi thiết kế được một giáo án hay, tiến hành hoạt động dạy và học
thành công luôn là một niềm vui, niềm mong ước. Ngược lại, một bài nào đó khi
soạn giảng chưa tìm được cái hay, cái đặc sắc, không thành công thì nó sẽ trở
thành niềm ám ảnh, trăn trở khôn nguôi. Không cho phép mình chấp nhận một
thực tại như thế, tôi muốn tìm ra giải pháp để khắc phục, phải đầu tư nghiên cứu
để có được một bài giảng sinh động, hấp dẫn.
2. Giải pháp mới cải tiến
Xác định Tình yêu và thù hận là một bài khó và dù không thành công ở
các lần dạy trước nhưng tôi vẫn chọn bài này trong một đợt thao giảng có tổ
chuyên môn dự giờ đánh giá. Với quyết tâm phải dạy cho thật hay, thật sự thành
công để sau này không phải lúng túng ngại ngần mỗi khi dạy đến văn bản này,
tôi đã tập trung rất nhiều thời gian tìm tòi, ngẫm nghĩ trong khi thiết kế giáo án.
Vì đây là một văn bản thuộc thể loại mà học sinh không được tiếp cận
nhiều trong chương trình, nên tôi nghĩ trước hết phải làm cho các em có những
hiểu biết nhất định về loại hình kịch, thể loại bi kịch. Từ đó hướng dẫn học sinh
bám sát vào đặc trưng của thể loại khi tìm hiểu chi tiết văn bản. Nói đến kịch là
nói đến những mâu thuẫn, xung đột. Những mâu thuẫn xung đột được chọn lọc,
dồn nén, qui tụ, lµm næi bËt trong qu¸ tr×nh xuÊt hiÖn, ph¸t triÓn vµ gi¶i quyÕt,…
qua tµi n¨ng h cÊu, s¸ng t¹o cña t¸c gi¶, t¹o thµnh xung ®ét kÞch, cô thÓ ho¸
b»ng c¸c hµnh ®éng kÞch do c¸c nh©n vËt kÞch thùc hiÖn trong mét cèt truyÖn
kÞch. Xung ®ét kÞch t¹o nªn tÝnh kÞch, g©y nªn sù hÊp dÉn chñ yÕu cña vë kÞch.
Trong kÞch, xung ®ét kÞch ®ãng vai trß quan träng nhÊt. Bởi những đặc trưng
của thể loại như thế cho nên đọc - hiểu một tác phẩm kịch trước hết phải tìm
hiểu mâu thuẫn, xung đột của vở kịch. Xung đột ấy được thể hiện như thế nào
trong đoạn trích, được đẩy tới cao trào, đỉnh điểm và được giải quyết như thế
nào? Qua đó ta có thế hiểu được đặc điểm tính cách, diễn biến tâm trạng của
nhân vật trong tác phẩm mà chủ yếu là trong trích đoạn. Sau khi phân tích kĩ
3
mâu thuẫn, xung đột mới khái quát lên được tư tưởng chủ đề, giá trị của tác
phẩm.
Đặc biệt trong quá trình soạn bài đọc hiểu văn bản này, chúng tôi luôn có
ý thức tích hợp kiến thức liên môn Ngữ văn, lịch sử, địa lý, văn hóa… Dạy học
tích hợp đối với một bài học cụ thể là một thử nghiệm nhằm đổi mới phương
pháp dạy học, vận dụng lí luận dạy học hiện đại vào thực tiễn dạy học bộ môn
Ngữ văn, điều này xuất phát từ yêu cầu và mục tiêu giáo dục, đào tạo của bộ
môn: Hình thành và phát triển năng lực cho học sinh một cách có hiệu quả hơn;
kích thích hứng thú học tập, rèn luyện tư duy sáng tạo... Sự hợp nhất, liên kết
giữa các phân môn, giữa các môn có liên quan tạo thành một thể thống nhất là
một xu hướng dạy học đáp ứng yêu cầu phát triển của thời đại, hình thành cho
học sinh thói quen tư duy tổng hợp, tư duy liên kết, thói quen nghiên cứu khoa
học trong liên kết đó, vận dụng vào thực tiễn ở những mức độ, bình diện khác
nhau, rèn luyện năng lực giải quyết những vấn đề phức hợp, góp phần gắn lí
thuyết với thực hành, kiến thức với thực tế cuộc sống, tư duy với hành động.
Trong quá trình soạn giảng, tôi luôn chú ý đến việc gợi mở để học sinh
suy nghĩ, phát hiện, khái quát vấn đề… Nhờ sự nỗ lực cố gắng, bài dạy đã có
những cải tiến rõ rệt và có hiệu quả hơn so với lúc trước nhiều.
HIỆU QUẢ GIẢNG DẠY
Sau việc đầu tư soạn giảng, cải tiến phương pháp giảng dạy, tôi nhận thấy
bài dạy của mình đã đạt được những kết quả sau:
- Học sinh hiểu bài, cảm thấy hứng thú thực sự với giờ học. Đặc biệt sau
khi học bài Tình yêu và thù hận, các em không chỉ nắm bắt được những nội
dung kiến thức cơ bản, hiểu sâu sắc giá trị nội dung và nghệ thuật của đoạn trích
cũng như của cả tác phẩm Rô-mê-ô và Giu-li-ét , mà các em còn biết được
những kiến thức về thể loại, biết cách tiếp cận, đọc - hiểu một văn bản văn học
thuộc loại hình kịch. Học sinh biết vận dụng sáng tạo những kiến thức đã học
vào thực tiễn cuộc sống, biết cách phân tích, đánh giá một kịch bản sân khấu,
điện ảnh...Mỗi bài học đều có mục đích cung cấp kiến thức và rèn luyện cho học
sinh những kĩ năng cần thiết.
4
- Trong bài kiểm tra, khi ra đề về trích đoạn này, đa số các em đều đạt yêu
cầu, có nhiều bài đạt điểm khá, giỏi, có những bài viết rất sáng tạo, giàu cảm xúc.
- Tổ chuyên môn dự giờ nhìn chung đều đánh giá cao chất lượng bài dạy.
ĐIỀU KIỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Đối tượng áp dụng là học sinh lớp 11, các em đã được trang bị nhiều kiến
thức về văn học; có khả năng tiếp nhận những vấn đề sâu sắc, có ý nghĩa về
cuộc sống, con người và nghệ thuật; có năng lực, kĩ năng đọc - hiểu các văn bản
văn chương.
PHỤ LỤC
* Hoạt động dạy học và tiến trình dạy học
TÌNH YÊU VÀ THÙ HẬN
( Trích Rô-mê-ô và Giu-li-ét )
Sếch- xpia
( Tiết 1 )
A.Mục tiêu bài học:
1. Giúp HS nắm được:
- Những nét chính về thời đại Phục hưng, tiểu sử, sự nghiệp của người
khổng lồ của thời đại Phục hưng Sếch-xpia.
- Nội dung tư tưởng tiến bộ của vở kịch Rô-mê-ô và Giu-li-ét và tài năng
của Sếch-xpia trong nghệ thuật kịch.
- Xung đột kịch trong trích đoạn Tình yêu và thù hận.
2. Rèn luyện kĩ năng đọc- hiểu văn bản thuộc thể loại kịch, có thể vận
dụng kĩ năng đó vào trong nhiều tình huống mà các em sẽ gặp sau này.
3. Giáo dục nhân cách cho HS, bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm trong sáng,
tốt lành.
4. HS biết tích hợp những kiến thức về Ngữ học, Lí luận văn học, Lịch
sử, văn hóa,…khi tìm hiểu một tác phẩm văn chương, kết hợp tri thức của nhiều
lĩnh vực khác nhau nhằm giải quyết những vấn đề mang tính phức hợp.
5
B. Phương pháp dạy học
GV tæ chøc giê d¹y theo sù kÕt hîp gi÷a c¸c ph¬ng ph¸p ®äc tái hiện,
nªu vÊn ®Ò, gîi t×m, đàm thoại, trao ®æi th¶o luËn nhãm, kÕt hîp víi diÔn gi¶ng
thuyết trình.
C. Thiết bị dạy học, học liệu
- SGK Ngữ văn 11, tập một
- SGV Ngữ văn 11, tập một
- Tư liệu tham khảo
- Thiết kế bài học
- Thiết kế giáo án điện tử bằng ứng dụng Powerpoint để giảng dạy cho
HS. Các tranh ảnh, vedioclip sẽ được chuyển thành file hình ảnh, âm thanh và
trình chiếu trên phần mềm điện tử.
D. Tiến trình dạy học:
- Ổn định tổ chức lớp
- Kiểm tra bài cũ: - Trình bày những hiểu biết khái quát của em về thể
loại bi kịch? Mâu thuẫn cơ bản của vở kịch Vũ Như Tô ( Nguyễn Huy Tưởng )
được thể hiện như thế nào trong trích đoạn Vĩnh biệt Cửu Trùng Đài?
- Bài mới:
Hoạt động của GV và HS Nội dung cần đạt
- Trên cơ sở HS đã chuẩn bị
bài ở nhà, có những hiểu biết
nhất định về lịch sử, văn hóa
thời kì Phục hưng, GV nêu câu
hỏi :
+ Em hãy giới thiệu những
nét khái quát về thời đại
Phục hưng?
- HS vận dụng kiến thức về
A.
Giới thiệu chung
I. Sếch-xpia và thời đại Phục hưng
Uy-li-am Sếch-xpia là nhà viết kịch thiên tài
của nước Anh và của nhân loại thời kì Phục
hưng.
1. Thời đại Phục hưng:
+ Xuất hiện vào khoảng thế kỉ XV- XVI ở
châu Âu, là giai đoạn đầu của thời kì quá độ từ
Trung cổ phong kiến sang thời cận đại tư bản
chủ nghĩa.
