1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT TÂN KỲ
*********
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:
VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT DẠY HỌC MỚI
ĐỂ TẠO HỨNG THÚ CHO HỌC SINH
KHI HỌC PHẦN VĂN HỌC DÂN GIAN VIỆT NAM
Lĩnh vực: Chuyên môn Ngữ văn
Đồng tác giả: -Nguyễn Thị Hòa
- Nguyễn Thị Phương Hà
Tổ bộ môn: Văn - Ngoại
Năm thực hiện: 2021-2022
Số điện thoại: 0945 753 202
TÂN KỲ, NĂM 2022
2
MỤC LỤC
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ...............................................................................................................................1
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI .........................................................................................................................1
II. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI .............................................................................................2
III. PHẠM VI, ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU............................................................................3
1. Phạm vi nghiên cứu ……………………………………………………………….………...………….3
2. Đối tượng nghiên cứu ……………………………………..………………...………..………………..3
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU ……………………………………………..……..………..3
PHẦN II. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU.............................................................................................4
I. CƠ SỞ CỦA ĐỀ TÀI ..............................................................................................................................4
1. Cơ sở lí luận ..................................................................................................................................................4
1.1. Yêu cầu về đổi mới phương pháp, kĩ thuật dạy học ........................................................4
1.1.1. Phương pháp dạy học tích cực ....................................................................................................4
1.1.2. Kĩ thuật dạy học tích cực ................................................................................................................6
1.2. Khái niệm, đặc trưng và mối quan hệ của VHDG với văn học viết ….....……….7
1.1.1. Khái niệm VHDG ................................................................................................................................7
1.2.2. Đặc trưng của VHDG.. ................................................................................................................8
1.2.3. Mối quan hệ giữa VHDG với văn học viết và nghệ thuật đương đại…….…......9
2. Cơ sở thực tiễn .........................................................................................................................................10
2.1. Thực trạng từ phía chương trình...............................................................................................10
2.2. Thực trạng từ phía giáo viên .......................................................................................................11
2.3. Thực trạng từ phía học sinh ........................................................................................................12
II. MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP, KĨ THUẬT MỚI TẠO HỨNG THÚ CHO
HS KHI HỌC PHẦN VHDG VIỆT NAM ……………………………………………....……13
1. Đóng vai ………………………………………………………………...………………………….………14
1.1. Nguyên tắc tổ chức hoạt động …………………………………………………...…..…….…..14
1.2. Quy trình thực hiện ...........................................................................................................................14
1.3. Một số tình huống đóng vai khi dạy học VHDG….........................................................15
1.3.1. Đóng vai trong quá trình diễn xướng dân gian .............................................................15
1.3.2. Hóa thân trong quá trình sáng tác tập thể ........................................................................15
1.3.3. Đóng vai các nhân vật văn học và tác giả VHDG .......................................................17
2. Liên hệ, mở rộng .....................................................................................................................................19
2.1. Nguyên tắc tổ chức hoạt động ....................................................................................................19
2.2. Một số cách liên hệ mở rộng khi dạy học phần VHDG .............................................19
2.2.1.Văn bản VHDG được học và các dị bản, các mô típ ...................................................20
2.2.2.VHDG và môi trường văn hóa, xã hội xưa và nay….....................................................21
3
2.2.3. VHDG và văn học viết ..................................................................................................................25
2.2.4. VHDG và nghệ thuật đương đại .............................................................................................26
3. Tổ chức trò chơi ......................................................................................................................................26
3.1. Một số nguyên tắc khi tổ chức trò chơi ...............................................................................27
3.2. Quy trình thực hiện ..........................................................................................................................27
3.3. Một số trò chơi ......................................................................................................................................28
3.3.1. Trò chơi cá nhân ...............................................................................................................................28
3.3.2. Trò chơi đội nhóm ............................................................................................................................30
4. Hoạt động ngoại khóa .........................................................................................................................31
4.1. Nguyên tắc tổ chức hoạt động ....................................................................................................32
4.2. Một số hình thức ngoại khóa ......................................................................................................32
4.2.1. Câu lạc bộ văn học dân gian .....................................................................................................32
4.2.2. Tổ chức tham quan trải nghiệm ………………….…….……………...………..…….….…..34
4.2.3. Sưu tầm VHDG địa phương .......................................................................................................35
5. Kiểm tra đánh giá .................................................................................................................................37
III. TRIỂN KHAI THỰC HIỆN ……………………………………….…….….……….………..37
1. Hình thành ý tưởng ……………………………………………….……………………..…………...37
2. Khảo sát thực tiễn ………………………………………….………………………….…………..…..37
3. Áp dụng thực nghiệm …………………………….…………………………………….……..……..47
4. Đúc rút kinh nghiệm ……………………………………………….…………………..…….………43
5. Đánh giá hiệu quả, điều chỉnh bổ sung ………………………….…………….….………...43
PHẦN III. KẾT LUẬN.............................................................................................................................43
I. ĐÓNG GÓP CỦA ĐỀ TÀI ………………………….…………………………………………….43
1. Tính mới ........................................................................................................................................................43
2. Tính khoa học ...........................................................................................................................................44
3. Tính hiệu quả ……………………………………………….....……………………….………………..44
3.1. Về mặt nhận thức ……………………………………………………………….………..…………44
3.2. Về mặt hành động …………………….…………………………………………….….…………...45
II. PHẠM VI ỨNG DỤNG ……………………………………….……………….…….…….……...46
III. KIẾN NGHỊ ..........................................................................................................................................46
1. Đối với các ban ngành cấp trên ....................................................................................................46
2. Đối với các tổ chức, đoàn thể, cá nhân trong và ngoài nhà trường ……….......46
3. Đối với giáo viên ......................................................................................................................................46
4. Đối với học sinh .......................................................................................................................................47
PHỤ LỤC ………………………………………………………………………………………………………….………
4
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
TT
Từ viết tắt
Từ đầy đủ
1
VHDG
Văn học dận gian
2
GV
Giáo viên
3
HS
Học sinh
4
THPT
Trung học phổ thông
5
GD & ĐT
Giáo dục và đào tạo
6
NXB
Nhà xuất bản
7
SGK
Sách giáo khoa
8
VB
Văn bản
5
PHẦN I. ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong bối cảnh ngành giáo dục đang tiến hành đổi mới một cách căn bản toàn
diện như hiện nay, yêu cầu đặt ra với mỗi GV là cần phải tích cực đổi mới phương
pháp, kĩ thuật dạy học nhằm phát huy tính tích cực, chủ động của HS trong mỗi giờ
học. Luât giáo dục năm 2019 đã nêu ra cụ thể những yêu cầu về nội dung, phương
pháp giáo dục đó là “giáo dục phải bảo đảm tính cơ bản, toàn diện, thiết thực, hiện
đại, có hệ thống và được cập nhật thường xuyên; coi trọng giáo dục tư tưởng, phẩm
chất đạo đức và ý thức công dân; kế thừa và phát huy truyền thống tốt đẹp, bản sắc
văn hóa dân tộc, tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại; phù hợp với sự phát triển về
thể chất, trí tuệ, tâm sinh lý lứa tuổi và khả năng của người họ” và “Phương pháp
giáo dục phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người
học; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, niềm
vui, hứng thú học tập cho HS”. Người GV của thời đại mới tất yếu phải biết trau dồi,
nâng cao năng lực của bản thân để không chỉ giỏi về kiến thức chuyên môn mà biết khơi
nguồn, thắp lửa tạo cảm hứng mãnh liệt cho người học.
Chương trình giáo dục phổ thông 2018 cũng đã khẳng định rõ mục tiêu chung
của bộ môn Ngữ văn là hình thành cho HS những phẩm chất tốt đẹp trong đó lòng
yêu nước được đặt lên hàng đầu, trong đó phải giúp HS có “ý thức về nguồn cội và
bản sắc dân tộc, góp phần giữ gìn, phát triển các giá trị văn hóa Việt Nam”. Trong
thời đại bùng nổ thông tin và hội nhập quốc tế, việc hình thành ở các em HS tinh
thần dân tộc, giúp các em hiểu rõ bản sắc dân tộc mình để dù hội nhập quốc tế, vươn
tầm thế giới cũng không quên đi cội rễ của mình là điều vô cùng quan trọng.
Và giá trị cốt lõi trong bản sắc dân tộc ở bộ môn Ngữ văn bắt nguồn từ bộ
phận VHDG. VHDG là khởi nguyên sức sống văn chương đất Việt, là dòng chảy vô
tận trong đời sống tinh thần con người Việt nam từ xa xưa cho đến nay. Biết bao
người con đất Việt đã lớn lên cùng với những câu hò điệu ví mà trở thành vĩ nhân
của nhân loại. Quãng thời gian về sống dưới núi Hồng sông Lam, cậu Chiêu Bảy
không trút được khối sầu nhưng có những đêm đi hát phường vải ở Trường Lưu để
rồi trở thành Nguyễn Du - đại thi hào dân tộc, người “hóa đất nước thành văn”;
không chịu bó tay trước cuộc đời, chàng trai trẻ Nguyễn Tất Thành đã ra đi tìm
đường cứu nước bởi “Tuổi ấu thơ Bác đã đi – Suốt chiều dài câu đò đưa – Tuổi ấu
thơ Bác đã sống – Suốt chiều rộng câu dân ca” để rồi đưa đất nước thoát khỏi vòng
xiềng xích nô lệ. Giây phút rời xa cuộc đời, tâm nguyện của Bác cũng là “Bác muốn
nghe một câu hò Huế hoặc muốn nghe câu hát dặm quê nhà. Bác muốn nghe một
đôi làn quan họ bởi bài ca đất nước sao quên” ...
Với những giá trị vĩnh cửu, VHDG đã giành được một vị trí danh dự trong
chương trình Ngữ văn các cấp. Ở chương trình phổ thông, dù chúng ta đã nhiều lần