1
MỤC LỤC
Nội dung
Trang
A. PHẦN MỞ ĐẦU
3
I. Lí do chọn đề tài
3
II. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4
B. NỘI DUNG
5
I. Cơ sở lí luận
5
II. Cơ sở thực tiễn
6
1. Sự cần thiết phải đưa tích hợp Liên môn và Giáo dục bảo vệ môi
trường trong trường học nói chung trong môn Địa lý nói riêng
6
2. Tình hình thực tế của việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục
bảo vệ môi trường trong hệ thống giáo dục quốc dân.
6
3. Thực trạng dạy tích hợp liên môn ở trường THPT
7
4. Các biện pháp tiến hành
8
III. MỘT SỐ KINH NGHIỆM ĐƯA TÍCH HỢP LIÊN MÔN VÀ
GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG VÀO GIẢNG DẠY MÔN
ĐỊA LÝ CẤP THPT
8
1. Giáo viên cần nắm chắc một số nguyên tắc cơ bản khi đưa Tích
hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy môn
Địa lý cấp THPT
8
2. Giáo viên cần có kiến thức cơ bản về các môn học có liên quan
và kiến thức về môi trường (ở địa phương, trong nước, trên thế
giới), các biện pháp bảo vệ môi trường.
9
3. Giáo viên cần chủ động đưa nội dung Tích hợp Liên môn và Giáo
dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy với những bài liên quan.
Nhưng cần có sự chọn lọc phù hợp.
11
4. Phương pháp đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường
vào môn Địa lý.
12
5. Một số kỹ thuật dạy học tích cực góp phần đưa Tích hợp liên môn
và Giáo dục bảo vệ môi trường vào môn Địa lý đạt hiệu quả cao.
16
IV. THIẾT KẾ MỘT SỐ BÀI GIẢNG CÓ SỬ DỤNG TÍCH
HỢP LIÊN MÔN VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
20
2
V. KẾT QUẢ THỰC HIỆN
42
1. Bảng số liệu cho thấy sự thay đổi trong vốn hiểu biết của một số
môn học có liên quan tới nội dung học môn Địa lý của học sinh sau
khi áp dụng đề tài trong năm học 2019 - 2020
42
2. Bảng số liệu cho thấy sự thay đổi trong nhận thức của học sinh về
vấn đề môi trường sau khi áp dụng đề tài trong năm học 2019 –
2020.
42
3. Hiệu quả của đề tài
43
4. Một số hình ảnh cụ thể
44
C. KẾT LUẬN, KIẾN NGHỊ
47
D. TÀI LIỆU THAM KHẢO
49
3
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
1. Thực trạng của vấn đề
Thế giới cùng với vòng xoay của nó đang ngày càng phát triển lên trình độ
cao hơn buộc con người cũng phải liên tục thay đổi để bắt kịp với xu thế của thời
đại. Việc đổi mới giáo dục, đổi mới việc dạy và học cũng không nằm ngoài xu thế
ấy nhưng câu hỏi được đặt ra là làm thế nào để đạt được hiệu quả cao? Một trong
những định hướng đổi mới của giáo dục là: dạy học theo hướng tích hợp, trong đó
Tích hợp liên môn và Tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường là hai nội dung được
áp dụng vào trong giảng dạy tất cả các phân môn trong hệ thống giáo dục Quốc
dân. Vậy vì sao lại phải tích hợp hai nội dung này vào quá trình giảng dạy các môn
học nói chung và môn Địa lý nói riêng?
Tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục đã trở thành xu thế trong
việc xác định nội dung dạy học ở nhà trường phổ thông và trong xây dựng chương
trình môn học ở nhiều nước trên thế giới. Mục tiêu chung xuyên suốt nhiều năm
trở lại đây của giáo dục là: dạy học theo định hướng phát triển năng lực của học
sinh. Dạy học tích hợp sẽ giúp phát triển các năng lực giải quyết những vấn đề
phức tạp và làm cho việc học tập trở nên có ý nghĩa. Việc dạy học Địa lí có sự tích
hợp với các bộ môn khác như Lịch sử ,Văn học, Vật lí, Hóa học, Giáo dục quốc
phòng, giáo dục công dân, có văn hóa có âm nhạc có hội họa, có tư tưởng, có giá
trị thẩm mỹ… làm cho mỗi bài học Địa lí mãi sống, mãi lung linh tỏa sáng, ngấm
vào tâm hồn mỗi học sinh. Các em không chỉ hiểu mà còn biết vận dụng kiến thức
vào thực tiễn đời sống.
Tại sao phải đưa nội dung tích hợp Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng
dạy môn Địa lý. Như chúng ta đã biết, Trái Đất của chúng ta là hành tinh duy nhất
có tồn tại sự sống, tuy nhiên, hiện nay môi trường sống của con người do nhiều
nguyên nhân khác nhau mà đang bị xuống cấp trầm trọng về cả môi trường tự
nhiên (ô nhiễm môi trường, cạn kiệt tài nguyên, sự xuống cấp của các thành phần
tự nhiên) cũng như môi trường xã hội (với sự xuống cấp, suy đồi trong đạo đức, lối
sống…). Việt Nam chúng ta lại lại một trong những nước đầu tiên chịu ảnh hưởng nặng
nề của vấn đề biến đổi khí hậu và từng ngày, từng giờ những hậu quả đó vẫn không
ngừng tiếp diễn. Nhận thức được tầm quan trọng đó của đề tài, là một giáo viên môn
Địa lý, tôi luôn trăn trở về điều này. Vì thế, trong Sáng kiến kinh nghiệm lần này tôi
mạnh dạn bày tỏ một số quan điểm, suy nghĩ của mình trong việc đưa Giáo dục bảo vệ
môi trường và Tích hợp liên môn vào trong giảng dạy Địa lý với sáng kiến: “Một số
kinh nghiệm đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng dạy
môn Địa lý cấp THPT”
2. Ý nghĩa của sáng kiến
Sáng kiến góp phần giúp các giáo viên có được định hướng cụ thể và một số
kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào giảng
4
dạy môn Địa lý sao cho có hiệu quả, được học sinh đón nhận và có tác động tích
cực đến môi trường ở địa phương nói riêng và môi trường sống của cộng đồng nói
chung. Đồng thời hình thành cho học sinh kỹ năng giải quyết các vấn đề trong
cuộc sống, vượt qua những tình huống, thách thức bất ngờ để hình hành năng lực
sống tự lập cho các em.
II. PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU:
1. Phạm vi nghiên cứu
Sáng kiến chủ yếu đề cập đến vấn đề chuyên môn trong giảng dạy môn Địa
lý cấp THPT với một số kinh nghiệm khi đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo
vệ môi trường khi giảng dạy môn học này.
- Đề xuất các biện pháp cải tiến cách làm và cách vận dụng tích hợp liên
môn trong dạy học để nâng cao chất lượng dạy học.
2. Đối tượng nghiên cứu:
+ Các giáo viên giảng dạy môn Địa lý cấp THPT và cả những giáo viên giảng dạy
các bộ môn khác trong hệ thống giáo dục quốc dân với mục tiêu là đưa Tích hợp
liên môn và Giáo dục bảo vệ môi trường vào trong việc giảng dạy các môn học.
+ Các em học sinh, góp phần giúp các em có thêm hiểu biết về các môn học khác
để các em có kỹ năng, hướng giải quyết đúng đắn các vấn đề thực tiễn trong cuộc
sống. Đồng thời, tăng cường thêm khả năng, sự hiểu biết, nhận thức về thực trạng
cũng như hướng giải quyết vấn đề môi trường của địa phương – nơi các em sinh
sống.
+ Khách thể nghiên cứu: Hoạt động học tập môn địa lý của học sinh cấp THPT.
5
B. PHẦN NỘI DUNG
I. CƠ SỞ LÝ LUẬN
Tích hợp trong Tiếng Anh có nghĩa là Integration- có nguồn gốc từ tiếng La
Tinh với nghĩa là xác lập lại cái chung, cái toàn thể, cái thống nhất trên cơ sở những
bộ phận riêng lẻ.
Theo "Từ điển giáo dục học" , Nhà xuất bản Từ điển Bách khoa 2001 quan
niệm tích hợp được trình bày như sau:
+ Tích hợp: Hành động liên kết các đối tượng nghiên cứu, giảng dạy, học tập
của cùng một lĩnh vực hoặc vài lĩnh vực khác nhau trong cùng một kế hoạch dạy
học.
+ Tích hợp các bộ môn: Quá trình xích gần và liên kết các ngành khoa học
lại với nhau.
+ Tích hợp dọc: Kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết hai hoặc nhiều môn
học thuộc cùng một lĩnh vực hoặc một số lĩnh vực gần nhau.
+ Tích hợp ngang: Kiểu tích hợp dựa trên cơ sở liên kết các đối tượng học
tập, nghiên cứu thuộc các lĩnh vực khoa học khác nhau.
- Quan niệm tích hợp theo Susan M Drake (2007) : Xây dựng chương trình
tích hợp dựa trên chuẩn, các môn học này được xây dựng theo 5 mức độ tích hợp :
+ Tích hợp trong một môn học: Tích hợp trong nội bộ môn học
+ Tích hợp đa môn: Có các chủ đề, các vấn đề chung giữa các môn học tuy
nhiên các môn vẫn nghiên cứu độc lập theo góc độ riêng biệt
+ Tích hợp liên môn: Các môn học được liên hợp với nhau và giữa chúng có
những chủ đề, vấn đề, chuẩn liên môn, những khái niệm lớn và những ý tưởng lớn
là chung
+ Tích hợp xuyên môn: Cách tiếp cận từ cuộc sống thực và sự phù hợp đối
với HS mà không xuất phát từ môn học với những khái niệm chung.
Ở Việt Nam hiện nay quan điểm dạy học tích hợp (Tích hợp liên môn và
Giáo dục bảo vệ môi trường) đã và đang được áp dụng ở tất cả các nhà trường
trong cả nước.
Giáo dục tích hợp trong từng môn học cũng có sự khác biệt. Với môn Địa lý
có rất nhiều quan điểm khác nhau về việc đưa Tích hợp liên môn và Giáo dục bảo
vệ môi trường vào giảng dạy. Có người cho rằng: mỗi một môn học có một đặc thù
riêng, một hệ thống kiến thức riêng. Làm sao lồng ghép nội dung kiến thức của
môn học này với nội dung kiến thức của môn học khác. Nhưng cũng có quan điểm
cho rằng: Người giáo viên cần phải có sự lồng ghép hài hòa, khéo léo để khi học
môn Địa lý học sinh không chỉ có hiểu biết về các môn học khác, hiểu biết về môi