Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học
1/17
UỶ BAN NHÂN DÂN QUẬN THANH XUÂN
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
“MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP TỔ CHỨC TRÒ CHƠI DÂN GIAN
TRONG CHƯƠNG TRÌNH THỂ DỤC TIỂU HỌC”
- Môn: Thể dục
- Cấp học: Tiểu học
- Tên tác giả: Lê Thị Huyền
- Đơn vị công tác: Trường tiểu học Hạ Đình
- Chức vụ: Giáo viên
Năm học: 2019 – 2020
Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học
2/17
PHẦN THỨ NHẤT: ĐẶT VẤN ĐỀ
I. LÝ DO ĐẶT VẤN ĐỀ
Cuộc sống đối với trẻ em không thể thiếu những trò chơi. Việc gia đình; nhà
trường định hướng cho các em tham gia những trò chơi lành mạnh, bổ ích góp phần
tích cực hình thành nhân cách, tâm hồn trẻ thơ. Vì thế giúp các em hiểu và tìm về
cội nguồn với những trò chơi dân gian là một việc làm cần thiết.
Trong kho tàng trò chơi dân gian của dân tộc ta, là sản phẩm mang tính chất
vận động và tinh thần xuất phát từ lao động sản xuất và nhu cầu vui chơi giải trí của
con người, có giá trị lịch sử, văn hóa, dân tộc và được lưu truyền bằng miệng,
truyền tay, được trình diễn, thi đấu. Thông qua các trò chơi dân gian, đã toát lên
tính tập thể, tính cộng đồng, tinh thần đoàn kết trong nhân dân nói chung, trong các
hoạt động thanh thiếu nhi nói riêng. Các trò chơi dân gian được lưu truyền tiêu biểu
như: Trò chơi nhảy dây, nhảy lò cò, chơi tàu bay, u mọi, cướp cờ, ô ăn quan …đã
thu hút được sự háo hức của trẻ em khi chơi, cùng sự quan tâm của người lớn. Các
trò chơi dân gian ở đây thường đơn giản, không cầu kỳ, tốn kém nên có thể dễ dàng
chơi mọi lúc, mọi nơi, dụng cụ dễ kiếm, dễ làm, chủ yếu lấy từ trong tự nhiên, thậm
chí chỉ là cái gậy, hòn đá, hòn bi chúng có thể nhặt trong vườn, dưới ruộng là có thể
lập được một trò chơi. Người chơi cũng rất đa dạng đối tượng thanh niên, học sinh,
hay trẻ em và cả người lớn trong những sinh hoạt lễ hội cộng đồng… ngoài việc vui
đùa, rèn luyện thân thể, còn thể hiện nỗi khát khao chiến thắng tiềm ẩn trong mỗi
đứa trẻ. Như trò chơi ô ăn quan, đặc tính của trò chơi rất đơn giản, chỉ là những hòn
sỏi được rải trên nền đất và khi chơi phải đếm từng hòn sỏi một nên nó là trò chơi
hiền lành, không đòi hỏi nhiều lắm vào trí tuệ, sức lực nhưng lại yêu cầu tính kiên
nhẫn ở người chơi. Trò chơi kéo co cũng thể hiện tinh thần thượng võ, rèn luyện thể
lực và sự nhanh nhẹn, khéo léo. Trò chơi dân gian cho trẻ em ở các vùng nông thôn
cái tên cũng giản đơn hơn, nôm na hơn như đánh đáo, đánh quay, đi cà kheo … Trò
chơi dân gian có nhiều thể loại phù hợp với các sở thích, cá tính khác nhau của
nhiều đối tượng người chơi như sôi nổi, điềm đạm hay trầm tĩnh. Mỗi trò lại có một
quy luật riêng, mang những sắc thái khác nhau khiến trẻ em chơi suốt ngày mà
không thấy chán.
Trong kho tàng di sản văn hóa của dân tộc, các trò chơi dân gian của các dân
tộc là những sản phẩm mang tính vận động đặc trưng và là biểu hiện tinh thần xuất
phát từ trong lao động sản xuất.
Trò chơi dân gian của các dân tộc được bảo tồn qua nhiều đời, được lưu giữ
và phát huy gắn liền với sự phát triển kinh tế xã hội của các dân tộc anh em. Góp
Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học
3/17
phần hình thành nên sự kiên cường, sự dẻo dai và ý thức vươn lên trong những hoàn
cảnh khó khăn, giành chiến thắng của mỗi con người, mỗi cộng đồng, trong những
hoàn cảnh khắc nghiệt, trong những điều kiện không thuận lợi. Cũng chính những
trò chơi dân gian này làm nên những bản sắc đặc trưng.
Việc khôi phục lại các lễ hội truyền thống, trong đó có các trò chơi dân gian
như kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, tung còn, đấu vật, đua voi, đua bò, đua ghe… được
quan tâm hơn. Bên cạnh đó, các phong trào tổ chức ngày hội văn hóa thể thao diễn
ra sôi nổi cũng góp phần không nhỏ vào việc bảo tồn các trò chơi dân gian. Nhưng
cần thiết hơn nữa là việc tổ chức thường xuyên tạo thành nếp sinh hoạt của người
dân. Để mọi người có thể tham gia cùng nhau thi tài, cũng là cơ hội để truyền dạy
cho thế hệ trẻ và gìn giữ được nét văn hóa tốt đẹp trong đời sống.
Các trò chơi dân gian các dân tộc như: nu na nu nống, thả đỉa ba ba, trồng nụ,
bịt mắt bắt dê, chơi u, chắt chuyền, ô ăn quan... kèm theo các câu đồng dao khuyến
khích sự khéo léo, vui đùa tập thể. Ngoài ra còn có các trò như: đánh khăng, trốn
tìm, cướp cờ, ống phóc, nhảy dây... thể hiện sự khéo léo, tính tập thể. Lớn dần lên
theo lứa tuổi lại có các trò chơi có tính chuyên môn hơn như: bắn nỏ, đẩy gậy, đi cà
kheo, thi bơi, vật, ném còn... Các trò dân gian có vai trò vô cùng quan trọng trong
sinh hoạt, góp phần giáo dục con người về tính tập thể, tinh thần kỷ luật, ý chí vươn
lên giành chiến thắng, rèn luyện thể chất, sức mạnh, dẻo dai, khôn khéo và sức chịu
đựng của con người, giúp con người ngày càng phát triển toàn diện về trí, đức,
thẩm, mỹ.
Nhưng với đời sống hiện nay, khi quá trình hội nhập và phát triển, sự ảnh
hưởng trực tiếp cũng như gián tiếp của nhiều trào lưu văn hóa mới, cùng với sự tác
động mạnh mẽ của cơ chế thị trường đã dẫn tới những sự thay đổi mang tính tiêu
cực của các trò chơi dân gian của các dân tộc. Đặc biệt, giá trị của các trò chơi đang
có nguy cơ mai một, biến mất hay biến tướng một cách bất thường. Thay thế vào đó
là các trò chơi mới được du nhập không phù hợp với văn hóa, thể chất của con
người Việt Nam. Chính vì thế mấy năm trở lại đây, ở một số địa phương việc bảo
tồn, lưu giữ và phát huy giá trị của các trò chơi văn hóa dân gian đã được quan tâm,
chú trọng.
Việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hoá truyền thống dân tộc nói chung,
trò chơi dân gian nói riêng cần được xác định là nhiệm vụ quan trọng của mọi cấp,
ngành và toàn xã hội. Thông qua các trò chơi có thể nâng cao thể chất, ý chí phấn
đấu của con người; giáo dục ý thức cộng đồng, bản sắc và truyền thống văn hoá dân
tộc cho các thế hệ. Đồng thời, từng bước nâng tầm các trò chơi dân gian các dân tộc
thiểu số trở thành các môn thể thao đại chúng.
Học sinh tiểu học là lứa tuổi mà không những được chăm sóc sức khỏe ,được
học tập mà phải cần được thỏa mản nhu cầu vui chơi, vui chơi là hoạt động chủ đạo
Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học
4/17
thông qua hoạt động trò chơi, học sinh được phát triển trí tuệ, thể chất, tình cảm
quan hệ xã hội, nhằm phát triển toàn diện nhân cách cho học sinh .
Để phát động phong trào thi đua “Xây dựng trường học thân thiện - Học sinh
tích cực. “Trong 2 mục tiêu, 5 yêu cầu và 5 nội dung của chỉ thị 40 có nội dung
:“Tổ chức các trò chơi dân gian và các hoạt động vui chơi giải trí tích cực khác phù
hợp với lứa tuổi của học sinh”.
Trở về với thời gian thập niên 70, 80 về trước. Những trò chơi như u tù, kéo
co, thả diều, đánh chuyền, nhảy dây …. Kí ức tuổi thơ còn đọng lại trong ta là sự
sảng khoái, hả hê khi thắng cuộc trò chơi kéo co, sung sướng khi thấy cánh diều bay
bổng của trò chơi thả diều, là sự ú tim hồi hộp của trò chơi trốn tìm. Có lẽ những kỉ
niệm thời thơ ấu gắn liền với những trò chơi hấp dẫn lôi cuốn của trẻ thơ. Tiếc rằng
những trò chơi hồn nhiên ấy, đang dần mai một, ngày càng bị lãng quên. Ngày nay
trước sự bùng nổ của công nghệ số, trong quá trình công nghiệp hóa - hiện đại hóa,
quá trình đô thị hóa và sự phát triển như vũ bão của công nghệ thông tin, những trò
chơi dân gian trở nên xa lạ đối với trẻ em. Thay vào đó, là những trò chơi điện tử
mang tính bạo lực, nguy hiểm. công tác giáo dục:
“Hãy ngăn chặn các trò chơi vô bổ, bằng việc phát huy và vận dụng tốt trò
chơi dân gian - một di sản văn hóa quý báu của dân tộc”.
Tuy nhiên trong thực tế việc chuyển tải các trò chơi dân gian cho học sinh
tiểu học còn gặp nhiều bất cập do những khó khăn như: không gian, thời gian chơi,
cách thức tổ chức trò chơi, chơi như thế nào để vừa vui tươi, lành mạnh vừa đảm
bảo an toàn cho học sinh. Trong khi học sinh hiện nay, nhất là học sinh ở các vùng,
miền nói chung chưa có điều kiện tiếp cận với trò chơi dân gian và bản thân nhiều
giáo viên cũng còn bỡ ngỡ trước các trò chơi dân gian. Để tổ chức được các trò chơi
dân gian có hiệu quả, lôi cuốn có tính giáo dục cao là một điều nan giải. Trước tình
hình đó, là một giáo viên bộ môn thể dục tôi luôn trăn trở đi tìm ra các giải pháp để
tổ chức trò chơi dân gian đạt hiệu quả nhằm thiết thực cụ thể hóa phong trào thi đua
“Xây dựng trường học thân thiện – học sinh tích cực”. Do đó tôi đi sâu vào nghiên
cứu đề tài: “ Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình
thể dục tiểu học ”
II. MỤC ĐÍCH NGHIÊN CỨU
Nhằm giúp cho học sinh trường tiểu học Hạ Đình nâng cao chất lượng giáo
dục thể chất và tạo hứng thú cho các em trong các giờ học thể dục, góp phần phát
triển con người theo hướng toàn diện.
Trang bị cho các em một số kiến thức và kĩ năng về trò chơi.
Giáo dục cho các em nề nếptập luyện TDTT, có ý thức giữ gìn vệ sinh và lối
sống lành mạnh, vui chơi giải trí có tính tổ chức kĩ luật, góp phần giáo dục đạo đức,
lối sống, hình thành nhân cách con người mới.
Một số phương pháp tổ chức trò chơi dân gian trong chương trình thể dục tiểu học
5/17
III. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
Tìm hiểu thực trạng tình hình thực tế ở các trường tiểu học trong thành phố.
Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh tiểu học là ham thích sự vui nhộn, thích
khám phá những điều mới lạ đặc biệt là các trò chơi. Các em muốn hòa mình vào
các trò chơi tìm sự thỏa mái thư giãn sau tiết học căng thẳng. Nhưng cũng mau
nhàm chán, nếu các trò chơi đơn điệu không hấp dẫn lôi cuốn.
Trong thực tế từ nhiều năm qua giờ giải lao học sinh chỉ hay chơi tự do chạy
nhảy đuổi nhau, có khi lại nghịch đất hoặc chơi trò chơi thường khô khan, gò ép,
lặp đi, lặp lại nhiều lần không theo chủ đề. Do đó việc phát huy tốt trò chơi dân gian
vào nhà trường còn hạn chế.
Khi xây dựng đề tài này tôi đã tìm hiểu khả năng nhận biết của 240 học sinh
lớp 5 trường tiểu học Hạ Đình qua khảo sát và đề ra một số tiêu chí của học sinh về
các trò chơi dân gian như sau: Tổng số học sinh: 240
Ham thích trò chơi dân gian 200/240. Hiểu biết về trò chơi dân gian 150 /240
Mạnh dạn tự tin khi tham gia hoạt động 170/240. Thể hiện tinh thần đoàn kết
190/240 . Biết tự tổ chức trò chơi 140/240 Sáng tạo trong khi chơi trò chơi 80/240.
IV. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
Một số yêu cầu để vận dụng tốt tổ chức trò chơi cho học sinh trường Tiểu học
Hạ Đình nói riêng và học sinh Tiểu học Thành Phố Hà Nội nói chung.