MỤC LỤC
Trang
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài...................................................................................................1
2. Tính lịch sử của sáng kiến kinh nghiệm................................................................2
3. Điểm mới và đóng góp của sáng kiến ...................................................................3
4. Phương pháp nghiên cứu và phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm ........................3
B. NỘI DUNG
1. Hiểu biết chung về hoạt động trải nghiệm sáng tạo ........................................4
1.1. Khái niệm …………………………………………………………………………………4
1.2. Quan điểm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong lĩnh vực giáo dục……… 4
1.3. Thực trạng của hoạt động trải nghiệm sáng tạo hiện nay…………………………5
1.4. Lợi thế của hoạt động trải nghiệm sáng tạo…………………………………………7
1.5. Nguồn lực tổ chức………………………………………………………………………..8
2. Một số cách thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo ..............................9
2.1. Tiết sinh hoạt tập thể đầu tuần…………………………………………………9
2.2. Tổ chức một tiết học trên lớp………………………………………………………….11
2.2.1. Đóng vai nhân vật…………………………………………………………………….11
2.2.2. Giao dự án học tập……………………………………………………………………13
2.2.3. Dạy học STEM………………………………………………………………………..14
2.3. Hình thức câu lạc bộ……………………………………………………………………17
2.4. Trải nghiệm thực tế……………………………………………………………………..20
2.5. Các hoạt động tri ân, thiện nguyện…………………………………………………..23
3. Kết quả khảo nghiệm ........................................................................................26
3.1. Sự thay đổi nhận thức về cách thức tổ chức dạy học của giáo viên………… …26
3.2. Sự chuyển biến về năng lực, phẩm chất của học sinh…………… ………………27
3.3. Thái độ của phụ huynh học sinh ………………………………………………………… 29
4. Một số ý kiến tham vấn.....................................................................................30
C. KẾT LUẬN
A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Hiện nay chương trình giáo dục định hướng phát triển năng lực đã trở thành
xu hướng giáo dục quốc tế. Nhiều nước trên thế giới đã có sự thay đổi mạnh mẽ
theo hướng chuyển từ dạy học truyền thụ kiến thức sang dạy học phát triển năng
lực người học. Ở nước ta, Đại hội XII của Đảng xác định: tiếp tục đổi mới mạnh
mẽ, đồng bộ các yếu tố cơ bản của giáo dục - đào tạo theo hướng coi trọng phát
triển phẩm chất, năng lực của người học; hoàn thiện hệ thống giáo dục quốc dân
theo hướng hệ thống giáo dục mở, học tập suốt đời và xây dựng xã hội học tập; đổi
mới căn bản công tác quản lý giáo dục- đào tạo, bảo đảm dân chủ, thống nhất; tăng
quyền tự chủ và trách nhiệm xã hội của các cơ sở giáo dục; coi trọng quản lý chất
lượng; phát triển đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục, đáp ứng yêu cầu đổi
mới; đổi mới chính sách, cơ chế tài chính, huy động sự tham gia đóng góp của toàn
xã hội, nâng cao hiệu quả đầu tư để phát triển giáo dục - đào tạo.
Đổi mới phương pháp dạy học cần phải đáp ứng mục tiêu giáo dục mới đó là
không chỉ nhằm trang bị kiến thức mà còn chú trọng đến vận dụng kiến thức kĩ
năng vào cuộc sống, đặc biệt quan tâm đến phát triển năng lực sáng tạo, năng lực
giải quyết vấn đề phù hợp với hoàn cảnh. Điều đó có nghĩa dạy học không chỉ đơn
thuần truyền đạt, cung cấp thông tin mà chủ yếu rèn luyện khả năng tìm kiếm và
chiếm lĩnh tri thức. Khi ở thời đại mà các hoạt động đang dần chuyển dịch sang
công nghệ số thì trong lĩnh vực giáo dục, việc đa dạng các nguồn thông tin, phong
phú các hình thức dạy học là một cách tiếp cận đúng hướng. Đổi mới chương trình
giáo dục, đổi mới phương pháp dạy học và đổi mới đánh giá là những phương diện
thể hiện sự quyết tâm cách tân, đem lại những thay đổi về hiệu quả giáo dục. Và ở
khía cạnh hoạt động, tất cả những đổi mới này đều được biểu hiện sinh động trong
mỗi giờ học qua hoạt động của người dạy và người học.
Trong sự chuyển đổi mạnh mẽ về tư duy giáo dục như thế, nhiều cách thức
tổ chức dạy học cũng được xây dựng nhằm đáp ứng yêu cầu mới về mục tiêu giáo
dục, trong đó có hình thức học tập trải nghiệm sáng tạo. Những năm gần đây,
nhiều cơ sở giáo dục đã tích cực, chủ động xây dựng mô hình học tập này, từ sự
chỉ đạo của lãnh đạo nhà trường, đến xây dựng kế hoạch của tổ nhóm chuyên môn,
tổ chức thực hiện của giáo viên. Phương pháp dạy học này rất đa dạng, phong phú
về cách thức tổ chức, mỗi trường, mỗi giáo viên tùy tình hình thực tế đã có nhiều
cách làm. Do vậy, sự chia sẻ những cách thức tổ chức dạy học hay là một cách để
nhân rộng thêm những thành công mới trong dạy học. Hơn nữa, tư duy dạy học
hiện đại không còn bó hẹp trong mỗi bài giảng, trong lớp học, trong khuôn viên
nhà trường mà dạy học trong không gian mở. Học sinh được tạo cơ hội để thể hiện
năng lực cá nhân, được trải nghiệm thực tiễn để rồi sau khi rời ghế nhà trường, học
sinh không chỉ là học được gì mà quan trọng là học sinh vận dụng kiến thức được
1
trang bị ở nhà trường vào thực tiễn như thế nào, làm được gì; ở nhà trường, học
sinh được hình thành, phát huy những năng lực, phẩm chất nào để khi ra cuộc sống
mới, các em có thể tự tin hòa nhập. Những mục tiêu này, phương pháp dạy học
truyền thống không đáp ứng được. Do vậy, mỗi một nhà trường, mỗi tổ nhóm
chuyên môn, mỗi giáo viên phải không ngừng sáng tạo, tìm ra các cách thức dạy
học mới để đáp ứng mực tiêu giáo dục hiện đại. Trong nhà trường, nếu như mục
đích chính của các môn học là hình thành và phát triển hệ thống tri thức khoa học,
năng lực nhận thức và hành động của học sinh; thì hoạt động trải nghiệm giúp học
sinh hình thành và phát triển những phẩm chất, tư duy, ý chí, tình cảm, giá trị, kỹ
năng sống và những năng lực vận dụng kiến thức đã học vào thực tiễn. Chính vì
vậy, có ý kiến cho rằng: hoạt động trải nghiệm là một trong những giải pháp để
giáo viên thoát được tình trạng “dạy chay” và học sinh không phải “thuộc vẹt”.
Các kiến thức được hình thành thông qua việc trải nghiệm sẽ được ghi nhớ rất lâu
và sâu, tránh tình trạng học sinh học không hiểu bản chất. Và đặc biệt, chính việc
dạy học thông qua trải nghiệm như vậy còn giúp cho học sinh phát triển được
nhiều năng lực khác nhau, trong đó có năng lực giải quyết vấn đề. Năng lực này
nếu được hình thành và rèn luyện từ sớm sẽ giúp ích rất nhiều cho các em trong
chính cuộc sống sau này.
Tuy nhiên, có một “hiệu ứng cộng hưởng” là khi hướng dẫn học sinh trải
nghiệm, cũng chính là cơ hội để giáo viên “kết nối” được kiến thức với đời sống.
Khi hướng dẫn học trò trải nghiệm cũng là khi thầy, cô giáo tự “cập nhật” cho giáo
án của chính mình. Với tiết học trải nghiệm, học sinh được thay đổi cảm xúc và
không gian học tập, được áp dụng kiến thức đã học vào thực tiễn cuộc sống, được
giao lưu học hỏi từ bạn bè, thầy cô, những tương tác trong quá trình trải nghiệm.
Học sinh được rèn luyện kỹ năng xử lý tình huống (những tình huống ngoài dự
kiến ban đầu trước khi trải nghiệm)… Với giáo viên hướng dẫn cũng thêm những
trải nghiệm mới, nhất là trong xử lý tình huống, thêm điều kiện gắn bó cùng học
sinh, có điều kiện phát hiện năng lực học sinh. Ý nghĩa đó chính là lý do chúng tôi
chọn đề tài “ Một số cách thức tổ chức hoạt động giáo dục trải nghiệm sáng tạo
cho học sinh tại trường THPT Phan Thúc Trực” để chia sẻ với đồng nghiệp.
2. Tính lịch sử của sáng kiến kinh nghiệm
Nghiên cứu về hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo thì đã có
nhiều bài viết trên các tạp chí của ngành giáo dục. Các bài viết đi sâu vào việc
phân tích các ưu điểm của cách thức tổ chức dạy học này, có bài còn nêu ra một số
kịch bản tổ chức. Tuy nhiên, các bài viết chỉ nêu lý thuyết chung về quan điểm, ưu
thế của hình thức tổ chức hoạt động này để khuyến khích, tư vấn các cơ sở giáo
dục và giáo viên khi triển khai nhưng không đi vào chi tiết kỹ thuật. Điều mà các
nhà trường, giáo viên đang cần là những giải pháp cụ thể, cách thức tổ chức cụ thể
để ai xem cũng có thể học theo, làm theo. Sáng kiến này sẽ đi vào khoảng trống
đó.
2
3. Điểm mới và đóng góp của sáng kiến
Bản sáng kiến này ít đề cập đến những lý thuyết chung chung về hoạt động
trải nghiệm sáng tạo, bởi điều này đồng nghiệp có thể tìm thấy ở nhiều nguồn
thông tin khác, nếu có, cũng chỉ là một số hiểu biết chung về hình thức này để có
cái nhìn toàn cục. Nội dung chính và cũng là đóng góp của sáng kiến là sự tổng
hợp những cách làm hiệu quả về một số cách thức tổ chức hoạt động giáo dục trải
nghiệm cho học sinh của nhà trường, từ xây dựng kế hoạch, đến kịch bản chung,
nguồn lực, cách triển khai cụ thể để mỗi đơn vị bạn, mỗi thầy cô khi đọc đều có thể
áp dụng triển khai ở trường mình, ở lớp mình dạy. Sáng kiến được viết như một
hình thức “cầm tay chỉ việc”, điều mà các giáo viên đang cần bởi hoạt động trải
nghiệm rất phong phú, thầy cô có thể sẽ lúng túng trong việc lựa chọn giải pháp
phù hợp. Chỉ cần mỗi một người đóng góp một ý tưởng thành công của mình, chia
sẻ cho đồng nghiệp cũng là hữu ích để cùng nhau thực hiện mục tiêu giáo dục của
mình.
4. Phương pháp nghiên cứu và phạm vi của sáng kiến kinh nghiệm
Bản sáng kiến này chủ yếu sử dụng phương pháp thống kê, phân tích, so
sánh các giải pháp giáo dục, từ đó, tư vấn, định hướng cho đội ngũ giáo viên chủ
nhiệm lớp, giáo viên bộ môn lựa chọn cách thức tổ chức dạy học phù hợp với nội
dung từng bài học hay các hoạt động giáo dục khác.
Những kinh nghiệm được nêu ra tại bản sáng kiến này đều có thể áp dụng tại các
cơ sở giáo dục phổ thông.
3
B. NỘI DUNG
1. Hiểu biết chung về hoạt động trải nghiệm sáng tạo
1.1. Khái niệm
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là hoạt động giáo dục, trong đó, dưới sự
hướng dẫn và tổ chức của nhà giáo dục, từng cá nhân học sinh được tham gia trực
tiếp vào các hoạt động thực tiễn khác nhau của đời sống gia đình, nhà trường cũng
như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của hoạt động, qua đó phát triển năng lực
thực tiễn, phẩm chất nhân cách và phát huy tiềm năng sáng tạo của cá nhân mình.
Trải nghiệm sáng tạo là hoạt động được coi trọng trong từng môn học. Hoạt động
trải nghiệm sáng tạo không gọi là môn học mà là hoạt động giáo dục. Môn học
được tạo nên bởi một hoặc một vài lĩnh vực khoa học nên nội dung của nó được
cấu trúc chặt chẽ còn hoạt động giáo dục sử dụng tích hợp kiến thức, kỹ năng của
nhiều lĩnh vực để thực hiện mục tiêu hoạt động của mình.
Chúng ta hình dung một chương trình giáo dục của bất kỳ quốc gia nào cũng
bao gồm nội dung dạy học (các môn học) và nội dung giáo dục (các hoạt động giáo
dục). Các môn học thực hiện giảng dạy những lĩnh vực có tính khoa học, chủ yếu
nhằm phát triển năng lực trí tuệ cho học sinh. Bên cạnh đó, chúng ta có hoạt động
giáo dục, là hoạt động nhằm phát triển những phẩm chất nhân cách, kỹ năng sống
hay là năng lực tâm lý xã hội giúp con người có thể thích nghi, thích ứng với xã
hội, làm chủ bản thân, biết sống tích cực và hạnh phúc... Đây là những mặt vô
cùng quan trọng để tạo nên cuộc sống có ý nghĩa của mỗi cá nhân. Chương trình
giáo dục phổ thông mới (2018) chính là đang tiếp cận tư duy giáo dục này.
1.2.Quan điểm về hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong lĩnh vực giáo dục
Chương trình giáo dục phổ thông (Ban hành kèm theo Thông tư số
32/2018/TT-BGDĐT ngày 26/12/2018 của Bộ Giáo dục và Đào tạo) quy định:
Hoạt động trải nghiệm (cấp tiểu học) và Hoạt động trải nghiệm, hướng nghiệp (cấp
trung học cơ sở và cấp trung học phổ thông) là hoạt động giáo dục bắt buộc được
thực hiện từ lớp 1 đến lớp 12, nhằm tạo cơ hội cho học sinh tiếp cận thực tế, thể
nghiệm các cảm xúc tích cực, khai thác những kinh nghiệm đã có và huy động
tổng hợp kiến thức, kỹ năng của các môn học để thực hiện những nhiệm vụ được
giao hoặc giải quyết những vấn đề của thực tiễn đời sống nhà trường, gia đình, xã
hội phù hợp với lứa tuổi; thông qua đó, chuyển hóa những kinh nghiệm đã trải qua
thành tri thức mới, hiểu biết mới, kỹ năng mới góp phần phát huy tiềm năng sáng
tạo và khả năng thích ứng với cuộc sống, môi trường và nghề nghiệp tương lai.
Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục thực tiễn được tiến
hành song song với hoạt động dạy học trong nhà trường phổ thông. Hoạt động trải
nghiệm sáng tạo là một bộ phận của quá trình giáo dục, được tổ chức ngoài giờ học
các môn văn hóa ở trên lớp và có mối quan hệ bổ sung, hỗ trợ cho hoạt động dạy
học. Thông qua các hoạt động thực hành, những việc làm cụ thể và các hành động
của học sinh, Hoạt động trải nghiệm sáng tạo là các hoạt động giáo dục có mục
4