1
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN
TRƯỜNG THPT NGHI LỘC 5
LĨNH VỰC QUẢN LÍ
Đề tài:
MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC
TƯ VẤN TÂM LÍ CHO HỌC SINH VÙNG NÔNG THÔN
MIỀN NÚI TẠI TRƯỜNG THPT NGHI LỘC 5
Nhóm thực hiện:
NGUYẾN ÁNH DƯƠNG – Chức vụ: Phó hiệu trưởng
Điện thoại: 0914082228, Email: duongnlv@gmail.com
NGUYỄN THỊ HỒNG MẬN - Chức vụ: Giáo viên
Điện thoại: 0942790819, Email: hongman83@gmail.com
Đơn vị: Trường THPT Nghi Lộc 5 – Nghệ An
Nghi Lộc, tháng 3 năm 2021
2
Phần I. ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lý do chọn đề tài
Bước sang thế kỷ thứ XXI, nền kinh tế Việt Nam tiếp tục có những bước đột
phá, tạo sự chuyển biến nhanh về mọi mặt trong đời sống của người Việt Nam.
Tuy nhiên, những biến động của nền kinh tế thị trường mở cửa cũng gây ra không
ít tác động tiêu cực đến đời sống tinh thần của nhiều người, đặc biệt là giới trẻ, mà
lực lượng đông nhất chính là học sinh trung học phổ thông. Đối diện với những
vấn đề phức tạp đó, rất nhiều em sẽ không biết nhìn nhận, giải quyết vấn đề như
thế nào cho hợp lý. Vì thế, khi vấp phải những vấn đề tâm lý phức tạp, các em khó
có thể vượt qua. Các em có rất nhiều khúc mắc trong tâm lý, tình cảm bức xúc của
lứa tuổi, vướng mắc trong học tập, hướng nghiệp…cần được quan tâm, chia sẻ.
Việc tư vấn đối với học sinh THPT quan trọng bao nhiêu thì tư vấn cho học
sinh vùng nông thôn miền núi lại càng cần thiết bấy nhiêu. Bởi các em không chỉ là
những học sinh ở độ tuổi vị thành niên với những diễn biến tâm lí thay đổi phức
tạp, mà cùng với đó là hiểu biết, hoàn cảnh sống, các mối quan hệ xã hội đặc thù
của vùng miền đã ảnh hưởng rất lớn đến học tập cũng như định hướng nghề nghiệp
của mỗi học sinh.
Trong những năm qua công tác tư vấn cho học sinh, đặc biệt là tư vấn tâm lí
học sinh tại trường THPT Nghi Lộc 5 cũng đã mang lại hiệu quả nhất định. Song
hiệu quả công tác này chưa diễn ra đồng bộ, đứng trước các tình huống phức tạp đa
số giáo viên chủ nhiệm còn lúng túng, thiếu kĩ năng cũng như sự linh hoạt.
Từ thực tế đó, chúng tôi nhận thấy việc tìm ra những biện pháp tư vấn đặc biệt là
tư vấn tâm lí học sinh vùng nông thôn, miền núi là điều vô cùng cần thiết. Với tư
cách là cán bộ quản lí, thành viên của tổ tư vấn đồng thời là một chủ nhiệm, chúng
tôi xin đề xuất đề tài nghiên cứu:
“Một số biện pháp nâng cao hiệu quả công tác tư vấn tâm lí cho học
sinh vùng nông thôn miền núi tại trường THPT Nghi Lộc 5”
2. Mục tiêu, ý nghĩa, tính mới của đề tài.
2.1. Mục tiêu
- Trên cơ sở tổng hợp các biện pháp đã thực hiện tại trường phổ thông, đề tài
nhằm hỗ trợ cho học sinh vùng nông thôn miền núi trong việc gặp phải những rào
cán khó khăn tâm lí. Từ đó nâng cao hiểu biết của học sinh, phụ huynh về việc học
cũng như định hướng nghề nghiệp trong tương lai.
- Bên cạnh đó, đề tài còn góp phần thay đổi chính quan niệm và thái độ của
thầy, cô giáo đối với trong việc góp phần phát triển công tác dạy học, hướng tới sự
3
phát triển toàn diện, bền vững của trường phổ thông cũng như phát huy phẩm chất
năng lực của học sinh.
2.2. Ý nghĩa
- Việc nghiên cứu đề tài có ý nghĩa giáo dục to lớn, đó không chỉ là góp
phần phát triển năng lực, phẩm chất học sinh mà đó còn đáp ứng yêu cầu giáo dục
toàn diện .
- Thực hiện tư vấn tâm lí cho học sinh vùng nông thôn miền núi góp phần
củng cố và phát triển phong trào nề nếp học tập nói riêng, hướng tới xây dựng môi
trường học tập đoàn kết, thân thiện, phát triển năng lực và phẩm chất của người
học nói chung.
2.3. Tính mới của đề tài
- Đề tài đã đề cập đến vấn đề cấp thiết hiện nay trong đời sống học đường,
đặc biệt đã đề xuất được một số biện pháp mang tính đặc thù dành riêng cho học
sinh vùng nông thôn miền núi.
- Đề tài thực hiện được việc đổi mới trong phương pháp quản lí nhằm hướng
tới phát triển năng lực phẩm chất cho học sinh.
3. Phương pháp nghiên cứu
3.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết: Tiến hành thu thập tài liệu qua
sách, báo, các văn bản liên quan đến đề tài. Trên cơ sở đó để phân tích, tổng hợp
và rút ra những vấn đề cần thiết của đề tài.
3.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi trực tiếp trao đổi làm việc với học sinh,
giáo viên bộ môn giảng dạy, gia đình học sinh và tiếp nhận các hoạt động của
đoàn trường THPT Nghi Lộc 5, nghành giáo dục, đoàn thanh niên cộng sản Hồ Chí
Minh huyện Nghi Lộc, các tổ chức đoàn thể trên địa bàn.
Chúng tôi sử dụng các phương pháp như: điều tra, khảo sát, quan sát sản phẩm,
tổng kết kinh nghiệm, trao đổi, lấy ý kiến góp ý của giáo viên chủ nhiệm của một
số lớp học, lấy ý kiến điều tra học sinh.…Đó là những cơ sở cho việc triển khai
cũng như khả năng ứng dụng của đề tài.
4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu là một số biện pháp nhằm nâng cao công tác tư vấn tâm
lí cho học sinh vùng nông thôn miền núi tại Trường THPT 5.
Khách thể nghiên cứu là học sinh trường THPT Nghi Lộc 5.
4
Phần II. NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
1.1. Lí thuyết cơ bản về hoạt động tư vấn.
1.1.1.Tư vấn và tư vấn tâm lí.
Khái niệm: Tư vấn là từ chỉ một hoạt động chuyên môn hoặc chỉ một nghề
nghiệp chuyên giúp người khác có thể ra quyết định và giải quyết vấn đề, nâng cao
năng lực sống cá nhân bằng phương pháp nghiệp vụ chuyên môn.
Tư vấn cho học sinh là phương pháp tác động mang tính định hướng giáo
dục tới những học sinh đang có những khó khăn tâm lý, tình cảm, những bức xúc
của lứa tuổi cần được giải đáp, những vướng mắc trong học tập, sinh hoạt, trong
hướng nghiệp, trong tìm kiếm việc làm cần được người am hiểu và có trách nhiệm
trợ giúp, tham vấn giải quyết để chọn được cách xử lý đúng, góp phần ổn định đời
sống tâm hồn, tình cảm và giúp học sinh thực hiện được nguyện vọng của mình.
Tư vấn tâm lí học đường bao gồm các hoạt động tư vấn, sẻ chia, hỗ trợ tâm
lí cũng như các vấn đề liên quan đến tâm lí, học tập, các mối quan hệ (bạn bè, gia
đình…) cho học sinh. Từ đó, giúp cho các em lấy lại cân bằng về mặt cảm xúc, tự
định hướng cho tương lai và đồng thời giúp phát hiện sớm hoặc can thiệp những
sai lệch trong cảm xúc, hành vi hay nhận thức của các em trong cuộc sống nói
chung và nhà trường nói riêng. Tư vấn tâm lí là quá trình nhà tư vấn vận dụng
những tri thức, phương pháp và kỹ thuật tâm lý học nhằm trợ giúp đối tượng được
tư vấn nhận ra chính mình, từ đó tự thay đổi hành vi, thái độ, tự tái lập lại thế cân
bằng tâm lí của bản thân ở trình độ cao hơn.
Việc tư vấn tâm lí cho học sinh trong trường phổ thông cũng giúp hỗ trợ học
sinh rèn luyện kỹ năng sống; tăng cường ý chí, niềm tin, bản lĩnh, thái độ ứng xử
phù hợp trong các mối quan hệ xã hội; rèn luyện sức khỏe thể chất và tinh thần,
góp phần xây dựng và hoàn thiện nhân cách.
1.1.2 . Nguyên tắc và phương pháp tư vấn
- Nguyên tắc tư vấn tâm lí cho học sinh
Theo điều 4 Thông tư 31/2017/TT-BGDĐT về hướng dẫn thực hiện công tác
tư vấn tâm lí cho học sinh trong trường phổ thông do Bộ trưởng Bộ Giáo dục và
Đào tạo ban hành (có hiệu lực từ ngày 02/02/2018), cụ thể như sau:
+ Đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các lực lượng trong nhà trường và sự
tham gia của cha mẹ hoặc người giám hộ hợp pháp của học sinh (gọi chung là cha
5
mẹ của học sinh) và các lực lượng ngoài nhà trường có liên quan trong các hoạt
động tư vấn tâm lí học sinh.
+ Đảm bảo quyền được tham gia, tự nguyện, tự chủ, tự quyết định của học
sinh và bảo mật thông tin trong các hoạt động tư vấn tâm lí theo quyết định của
pháp luật.
- Nội dung tư vấn: tư vấn tâm lý lứa tuổi, giới tính, hôn nhân, gia đình, sức
khỏe sinh sản, vị thành niên; tư vấn - giáo dục kỹ năng, biện pháp ứng xử văn hóa,
phòng chống bạo lực, xâm hại; tư vấn tăng cường khả năng ứng phó, giải quyết vấn
đề phát sinh trong mối quan hệ gia đình, thầy cô, bạn bè…; tư vấn kỹ năng, phương
pháp học tập hiệu quả, định hướng nghề nghiệp (tùy theo cấp học)…
- Phương pháp tư vấn
+ Tư vấn trực tiếp
Cách thức trị liệu và tư vấn phổ biến nhất là khi thân chủ và nhà tư vấn ngồi
trong cùng một phòng, do đó cả hai bên có thể nghe và nhìn nhau (với điều kiện là
họ không bị khuyết tật về nhìn hoặc nghe). Cách thức truyền thống này có nhiều
ưu điểm và tạo cơ hội cho những phản hồi tức thì, với cả ngôn ngữ nói và ngôn
ngữ cử chỉ. Đây là hình thức có tính truyền thống và luôn được các nhà tư vấn
khuyến khích, vì qua việc trao đổi trực tiếp, nhà tư vấn không chỉ nhận được các
thông tin bằng lời nói, mà còn đánh giá và nhận biết được các thông tin phi ngôn
ngữ ( cử chỉ, nét mặt…) mà đây lại là những thông tin có tính trung thực cao.
+ Tư vấn gián tiếp
Hình thức tư vấn thông qua trực tuyến - qua mạng nội bộ, trang thông tin
điện tử của nhà trường, email, mạng xã hội, điện thoại và các phương tiện thông
tin, truyền thông các hoạt động khác nhau...
1.2. Đặc điểm tâm sinh lí của học sinh trung học phổ thông.
Học sinh THPT bắt đầu từ 15 – 16 tuổi đến 17 – 18 tuổi. Đó là giai đoạn đầu của
tuổi thanh niên hay còn gọi là thời kỳ thanh niên mới lớn. Vị trí trung học phổ
thông – giai đoạn của cả một thời kỳ bồi dưỡng kiến thức văn hóa chung đã khiến
thanh niên phải nghĩ đến tiền đồ của mình, nghĩ đến việc chuẩn bị bước vào đời và
lo lựa chọn nghề nghiệp mai sau. Ở lứa tuổi này các em đã có sự trưởng thành về
tư tưởng, tâm lí, là thời kỳ tự xác định về mặt xã hội, tích cực tham gia vào cuộc
sống lao động, học tập để chuẩn bị cho tương lai. Đây chính là thời kỳ nhân cách
đang trưởng thành tiến tới ổn định.
Về thể chất: Ở các em đã có một cơ thể phát triển gần ngang bằng với cơ thể
trưởng thành, các chức năng sinh lí cũng đạt được độ phát triển cao. Cơ thể đã dần
được hoàn thiện. Thể lực của các em phát triển mạnh giúp cho việc thực hiện các
công việc nặng nhọc, các công việc có kỹ thuật tốt hơn. Sự phát triển của não, hệ