Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Lê Lợi Quảng Trị
Giáo viên: Nguyễn Cửu Hưng Trang 1
Ứng dụng một số chỉ số trong công tác tuyển chọn vận động viên nhằm
nâng cao chất lượng và thành tích môn Bơi lội ở trường THPT Lê Lợi.
PHẦN MỞ ĐẦU
I. Lý do chọn đề tài:
Trong những năm gần đây công tác TDTT ở nước ta đã có những bước phát
triển đáng kể: “Phong trào TDTT từng bước được mở rộng với nhiều hình thức,
nhiều môn thể thao dân tộc được khôi phục và phát triển, một số môn thể thao đạt
thành tích cao kết quả đáng khích lệ, cơ sở vật chất kỹ thuật TDTT ở một số địa
phương và ngành được chú ý đầu tư nâng cấp, xây dựng mới. Đạt được những tiến
bộ đó là do sự quan tâm của Đảng, nhà nước, của các đoàn thể, sự cố gắng của đội
ngũ cán bộ, huấn luyện viên, vận động viên và sự tham gia của nhân dân trong quá
trình thực hiện đường lối đổi mới của Đảng”.
Trong thời gian qua ngành giáo dục đã triển khai nhiều chủ trương, biện pháp
nhằm nâng cao hiệu quả công tác giáo dục thể chất, từng bước cải tiến chất lượng
dạy học môn thể dục ở các cấp. Giáo dục thể chất cho học sinh là một trong những
nhiệm vụ quan trọng nhằm bồi dưỡng sức khoẻ, tinh thần, trí thông minh thành một
con người mới hoàn thiện của nền giáo dục toàn diện, là tiền đề quan trọng trong
hoạt động học tập, sinh hoạt của học sinh. Thông qua đó rèn luyện cho học sinh về
đạo đức, ý thức tổ chức kỹ luật, tác phong và tinh thần tập thể nhằm đào tạo con
người vững vàng bước vào cuộc sống.
Hiện nay phong trào tập luyện thể dục thể thao nói chung và môn Bơi lội nói
riêng được phat triển phổ cập ở các tỉnh thành trong cả nước. Bộ môn này nằm
trong chương trình thi đấu Hội khỏe phù Đổng của các trường, thành phố, của Sở
Giáo dục – Đào tạo các tỉnh thành phố trực thuộc trung ương và của Bộ Giáo dục –
Đào tạo với nhiều nội dung và hình thức thi đấu: Thi đấu cá nhân, thi đấu đồng đội.
Ở Quảng Trị, bắt đầu từ năm học 2013 – 2011, Sở Giáo dục và Đào tạo đã đưa
môn Bơi lội vào trong kế hoạch công tác Văn – Thể - Mỹ và kỹ năng phòng chống
tai nạn đuối nước cho học sinh, chương trình thi đấu Hội thi Thể thao học đường và
Hội phỏe phù Đổng cấp tỉnh được tổ chức hằng năm thu hút tất cả các trường phổ
thông trong ngoài thành phố tham gia.
Trường trung học phổ thông Lê Lợi là một trong những trường đi tiên phong
trong các hoạt động và các hội thi do Sở Giáo dục – Đào tạo tổ chức. Trong quá
trình tham gia thi đấu các em học sinh cũng đạt được những kết quả nhất định.
Ngoài ra trong 2 năm tham gia thi đấu giải Bơi lội, trường đều đạt giải cao cụ thể:
năm học 2016 – 2017 đạt giải nhì toàn đoàn, năm học 2017 – 2018 đạt giải nhì bộ
môn bơi lội và giải nhì toàn đoàn.
Qua tìm hiểu, quan sát thực tế giảng dạy môn Bơi là môn tự chọn trong
chương trình, thực tiễn việc học tập của học sinh và giảng dạy của giáo viên
Nhìn vào chương trình giảng dạy thể dục cấp THPT môn Bơi lội là môn học
tự chọn trong chương trình, tuy nhiên bộ môn này được đưa vào thi đấu giải thể
thao học đường cũng như HKPĐ cấp tỉnh, HKPĐ toàn quốc, vì vậy việc đầu tư
công sức, trí tuệ của giáo viên trong việc tìm tòi những biện pháp huấn luyện nhằm
phát triển toàn diện cho học sinh về sức nhanh, sức mạnh, sức bền, sự khéo léo...
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Lê Lợi Quảng Trị
Giáo viên: Nguyễn Cửu Hưng Trang 2
Đồng thời ứng dụng các kết quả khoa học công nghệ trong công tác tuyển chọn vận
động viên nâng cao hiệu quả cho công tác đào tạo huấn luyện gặp nhiều khó khăn.
Trước những thực tiễn, yêu cầu ngày càng cao của ngành và của cả nước, thể dục
thể thao trường THPT Lê Lợi phải phát triển mạnh hơn nữa nhất là đối với môn Bơi
lội. Để phát triển tiềm năng vốn có của trường, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề
tài: “Ứng dụng một số chỉ số trong công tác tuyển chọn vận động viên nhằm
nâng cao chất lượng và thành tích môn Bơi lội ở trường THPT Lê Lợi”.
Kết quả nghiên cứu của đề tài góp phần tuyển chọn được những học sinh có
năng khiếu thể thao, đào tạo những vận động viên có thành tích cao cho sở GD-ĐT,
giảm kinh phí cho quá trình đào tạo vận động viên, chọn ra được những vận động
viên ưu tú.
II. Mục đích, phạm vi, đối tượng và phương pháp nghiên cứu:
II.1: Mục đích:
Trên cơ sở khoa học nghiện cứu ứng dụng một số chỉ số trong công tác tuyển
chọn vận động viên có năng khiếu bơi của trường THPT Lê lợi.
Tham gia các hội thi thể thao học đường và Hội khỏe Phù Đổng các cấp.
II.2: Đối tượng nghiên cứu:
Các chỉ số và bài tập bổ trợ nâng cao thành tích môn bơi lội.
II.3: Đối tượng khảo sát, thực nghiệm:
75 em học sinh khối 10, 11, 12 năm học 2017 – 2018 và 75 em học sinh khối
10,11,12 năm học 2018 – 2019.
II.4: Phương pháp nghiên cứu:
Phương pháp đọc, phân tich và tổng hợp tài liệu.
Phương pháp quan sát sư phạm
Phương pháp phỏng vấn
Phương pháp kiểm tra sư phạm
Phương pháp toán học thống kê
II.5: Phạm vi và kế hoạch nghiên cứu:
- Phạm vi: Môn Bơi lội.
- Kế hoạch: Từ tháng 9 năm 2018 đến tháng 4 năm 2019.
PHẦN NỘI DUNG
I. Cơ sở lý luận và thực tiển:
I.1. Cơ sở lý luận:
Hoạt động thể lực là một trong những yếu tố quan trọng trong thể dục thể
thao là nền tảng nâng cao khả năng thích ứng của cơ thể đối với lượng vận động, là
cơ sở để người tập nắm bắt kỹ thuật, chiến thuật hiệu quả cao, tạo tâm lý ổn định
hơn. Mỗi một môn thể thao muốn đạt thành tích cao bên cạnh rèn luyện kỹ thuật,
chiến thuật, ý chí …người tập còn phải rèn luyện những tố chất thể lực cần thiết cho
môn thể thao đó.
I.2: Đặc điểm tâm sinh lý
* Hệ thần kinh: Hệ thần kinh có vai trò quan trọng trong việc điều hòa và
thống nhất mọi hoạt động của các cơ quan tổ chức trong cơ thể. Hệ thần kinh cao
cấp hoạt động ổn định và đã được hoàn thiện, chức năng phân tích tổng hợp của hệ
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Lê Lợi Quảng Trị
Giáo viên: Nguyễn Cửu Hưng Trang 3
thần kinh đạt tới mức phát triển hoàn chỉnh, tính linh hoạt của hệ thần kinh cao,
hiểu biết được mở rộng, trí tuệ được nâng cao. Hoạt động của hệ thần kinh thể hiện
rõ nét hơn, có khát vọng đạt được kết quả trong mọi lĩnh vực. Tập luyện Bơi lội kết
hợp hài hòa giữa các nhân tố kích thích bên trong và bên ngoài đó tạo tiền đề cho
việc tập luyện có hiệu quả tối đa đối với người tập.
* Đối với hệ tim mạch: Máu chảy qua tim theo các động mạch, đi khắp cơ thể
cung cấp oxy và các chất dinh dưỡng tới các tế bào của cơ thể, thải các chất độc hại
cũng như vận chuyển các chất khác nhau từ cơ quan này đến cơ quan kia rồi lại trở
về tim tạo thành một hệ thống nhất.
Ở lứa tuổi này ảnh hưởng rõ rệt đến chức năng hô hấp, cơ quan hô hấp phát
triển hoàn thiện, hô hấp sâu hơn, kích thước tim cũng tăng lên. Mạch chậm hơn, hệ
tim mạch được điều hòa qua cơ chế thần kinh – thể dịch hoàn thiện hơn. Do vậy có
thể đáp ứng những đòi hỏi thể lực trong tập luyện TDTT.
* Hệ vận động: Chiều cao phát triển chậm hơn bề ngang, các xương chủ yếu
đã được cốt hóa, bộ xương đã vững chắc ít bị cong vẹo hơn do đó có thể tập luyện
các kỹ thuật khó, khả năng gắng sức cao. Hệ cơ phát triển mạnh mẽ đặc biệt là cơ
vân, sức mạnh cơ tăng lên đáng kể, ở lứa tuổi này sức mạnh cơ của nam tăng gấp 2
lần nữ. Các chức năng của lứa tuổi này hoàn thiện rất tốt cho việc tập luyện TDTT.
Các bài tập trong môn Bơi lội có khả năng làm trẻ hoá các khớp xương, các
đĩa sụn, cột sống, cải thiện về chiều cao, đảm bảo cung cấp và nuôi dưỡng chúng tốt
hơn, loại bỏ bớt lượng muối thừa trong chúng. Trong các giờ tập luyện, các bài tập
thể lực làm tăng khả năng cung cấp máu cho các cơ, tăng số lượng sợi cơ bằng con
đường tách dọc sợi cơ. Các sợi cơ riêng biệt sẽ trở nên to và chắc hơn, làm giảm
lượng mỡ thừa giữa các bó cơ.
* Hệ tiêu hoá: Tập luyện thường xuyên bằng các bài tập thể lực có cường độ
và thời gian thực hiện tương đối lớn làm tăng nhanh quá trình trao đổi chất và tiêu
hoá giúp cho đường ruột làm việc tốt hơn. Tốt nhất nên bắt đầu tập luyện sau khi ăn
khoảng 1-2 giờ lúc đó thức ăn bắt đầu được tiêu hoá ngấm vào máu đưa đến các cơ
quan của hệ tiêu hoá. Còn nếu tập luyện ngay sau khi ăn thì phần lớn máu sẽ đi vào
các cơ bắp và lúc đó các cơ quan của hệ tiêu hoá sẽ ở trong trạng thái không đủ
máu, thiếu chất dinh dưỡng.
* Tâm lý: Tâm lý và vận động tích cực có mối liên hệ mật thiết với nhau, có
liên quan tới các đặc điểm về tâm sinh lý của cơ thể. Có nhiều khảo sát khoa học
chứng minh rằng hoạt động thể dục thể thao có tác động lớn đến tâm lý của con
người thực tế đã cho thấy ở những đứa trẻ một tuổi có biểu hiện các hoạt động vận
động ở mức độ thấp thì sẽ có các chỉ số bất lợi ảnh hưởng đến sự phát triển tâm lý
sau này của trẻ. Trong điều kiện không có sự vận động thì não dường như không
nhận được những thông tin phản hồi do số lượng các tín hiệu thần kinh bị suy giảm.
Còn nếu thiếu hụt những kích thích về những xúc cảm cũng như các mối tương
quan xã hội thì nó trở thành nhân tố nguy hiểm sẽ gây rối loạn tâm lý như: Lo lắng
ảo giác, hoang tưởng, ăn không ngon…
Nếu được tập luyện lâu dài môn Bơi lội có thể ảnh hưởng lớn đến việc tạo
dựng nhân cách, nâng cao sức khoẻ, nâng cao khả năng chống lại bệnh tật, cải thiện
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Lê Lợi Quảng Trị
Giáo viên: Nguyễn Cửu Hưng Trang 4
về chiều cao và tạo dáng đẹp, khoẻ khoắn và tự tin. Dưới tác động của các bài tập
nói chung, con người trở nên năng động không chỉ trong thể thao mà cả các lĩnh
vực hoạt động khác. Con người trở nên năng động có ý chí hơn, duyên dáng, hấp
dẫn và cứng rắn hơn trước những tai hoạ, vui vẻ và hoà nhã với những người, sinh
vật, thiên nhiên xung quanh mình.
I.3. Cơ sở thực tiễn:
Giáo dục thể chất là một bộ phận của nền văn hóa xã hội, một di sản đáng giá
của loài người là sự tổng hòa những thành tựu xã hội trong sự nghiệp sáng tạo và sử
dụng những biện pháp chuyên môn để hoàn thiện thể chất con người, nâng cao sức
khỏe
Giáo dục thể chất là một bộ phận quan trọng trong hệ thống giáo dục con
người mới phát triển toàn diện. Đối với lứa tuổi học sinh phổ thông, đây là giai
đoạn chuẩn bị và cũng là giai đoạn thử thách về sức khoẻ, trí tuệ, tinh thần… nhằm
làm cho cơ thể phát triển các chức năng, bộ phận và các tố chất thể lực như: Nhanh,
Mạnh, Bền, Dẻo, Khéo léo. Chuẩn bị thể lực tốt giúp học sinh bước vào hoạt động
học tập với tư thế “sẵn sàng”.
Trong những năm vừa qua được sự quan tâm của Bộ Giáo Dục - Đào Tạo,
đặc biệt là sự quan tâm sâu sát của Sở Giáo Dục - Đào Tạo đã có những chuyển
biến đáng kể về vai trò ý nghĩa của môn thể dục trong công tác giáo dục thể chất ở
nhà trường phổ thông. Như ở bậc tiểu học học sinh đã học môn thể dục nhưng với
mức độ rèn luyện thể chất chưa cao. Lên đến bậc trung học cơ sở và trung học phổ
thông, học sinh bắt đầu tập luyện làm quen với những yêu cầu cao hơn về kỹ thuật
động tác cũng như đòi hỏi về thể lực.
Hàng năm nhiều hoạt động thể dục thể thao dành cho học sinh được tổ chức,
đặc biệt là Hội Khỏe Phù Đổng nhằm đánh gía công tác dạy - học trong nhà trường
và công tác tổ chức quản lí các hoạt động ngoại khóa trong trường học. Qua nhiều
năm tổ chức Hội Khỏe Phù Đổng cho thấy chất lượng chuyên môn và thành tích thi
đấu các môn thể thao của học sinh đều tiến bộ rõ rệt thành tích năm sau cao hơn
năm trước, điều đó chứng tỏ rằng công tác giáo dục thể chất học đường có ảnh
hưởng tích cực đến sự phát triển của học sinh, nhu cầu được tham gia luyện tập,
được vui chơi, được thi đấu là một hoạt động không thể thiếu được trong nhà
trường phổ thông hiện nay.
II. Thực trạng môn Bơi lội của trường hiện nay.
Trường trung học phổ thông Lê Lợi hiện tại có 35 lớp nên số lượng học sinh
rất đông, cơ sở vật chất phục vụ cho môn bơi lội chưa có, nhu cầu học bơi lội của
học sinh ngày càng phát triển vì vậy cá nhân mỗi Giáo viên có một kế hoạch giảng
dạy riêng. Riêng môn Bơi lội chưa đưa vào học chính khóa mà chỉ đưa vào phần
học tự chọn nên gặp rất nhiều khó khắn trong giảng dạy và tuyển chọn vận động
viên để tham gia thi đấu.
Khi tiến hành nghiên cứu ứng dụng một số chỉ số trong công tác tuyển chọn
vận động viên nhằm nâng cao chất lượng và thành tích môn Bơi lội để tìm ra các
bài tập nhằm nâng cao hiệu quả, chúng tôi đã đi sâu tìm hiểu các giờ học chính
khóa về môn thể dục của các giáo viên khác và ngoại khóa của học sinh tại các bể
Sáng kiến kinh nghiệm Trường THPT Lê Lợi Quảng Trị
Giáo viên: Nguyễn Cửu Hưng Trang 5
bơi có học sinh của trường tham gia, chúng tôi nhận thấy rằng: Học sinh nói chung
và nhất là học sinh nữ ngại tập bộ môn này, vì điều kiện và hoàn cảnh, cơ sở vật
chất thiếu, chưa chưa đáp ứng nhu cầu cho các trường . mức độ tiếp thu kỹ thuật
động tác chậm, không thể vận dụng phát huy trong học tập, nó sẽ tạo tâm lý không
tốt làm cho học sinh có thái độ, tinh thần tập luyện không cao, làm ảnh hưởng đến
tinh thần và kết quả học tập của học sinh, ảnh hưởng đến việc không đạt được mục
tiêu của người dạy lẫn người học. Đây là vấn đề cần thiết, có tính cấp bách cần phải
được giải quyết.
III. Phương pháp thực hiện.
III.1. Huấn luyện thể lực
Huấn luyện thể lực là một quá trình huấn luyện bằng các phương tiện thể dục
thể thao (chủ yếu là các bài tập thể lực) để tác động có chủ đích đến sự phát triển và
hoàn thiện về hình thái, chức năng, tố chất thể lực và sức khoẻ của vận động viên.
Trong huấn luyện thể thao thường lấy việc phát triển các tố chất thể lực làm nội
dung chủ yếu của huấn luyện thể lực cho các vận động viên. Do vậy, để rõ hơn khái
niệm về thể lực, ta có thể khái quát mức độ phát triển các tố chất thể lực gồm: Sức
nhanh, sức mạnh, sức bền, khéo léo và khả năng mềm dẻo … Các vận động viên
dưới tác động của lượng vận động trong tập luyện và thi đấu. Trong bộ môn Bơi lội
thường thì các sức nhanh, sức mạnh của chân và tay là ảnh hưởng lớn nhất đến
thành tích bơi, bên cạnh đó sức bền cũng không thể thiếu trong việc luyện tập của
vận động viên.
Sức nhanh: Là năng lực phản ứng của cơ thể đối với loại kích thích nhằm
hoàn thành một động tác hoặc di động một cự ly nào đó trong thời gian ngắn nhất.
Sức nhanh có 3 hình thức biểu hiện chủ yếu: thời gian tiềm phục của phản ứng vận
động, tốc độ từng cử động riêng lẻ, tần số động tác. Sự phát triển tố chất nhanh sớm
hơn sự phát triển tố chất mạnh, khi đánh giá tố chất nhanh, người ta thường xác
định tốc độ bơi ở cự li ngắn. Trong bộ môn Bơi lội sức nhanh ảnh hưởng rất lớn đến
thành tích bơi của vận động viên.
Sức mạnh: Là khả năng khắc phục lực cản bên ngoài hoặc bên trong bằng sự
nỗ lực của cơ bắp trong quá trình vận động, tố chất này cũng không kém phần quan
trọng như sức nhanh vì trong mọi hoạt động như đi, chạy, nhảy đều cần đến sức
mạnh.
Riêng đối với các em lứa tuổi 15,16 mặc dù giai đoạn này là thời điểm thuận
lợi nhất nhưng do sự phát triển chưa hoàn chỉnh, cơ thể đang là thời kỳ phát triển
mạnh đặc biệt là chiều cao nên phải sử dụng các bài tập như: khắc phục trọng lượng
cơ thể, khắc phục lực cản của môi trường.
Sức bền: Là khả năng của cơ thể khắc phục sự mệt mỏi trong hoạt động với
thời gian dài, cường độ nhất định và hiệu quả, trong huấn luyện thể thao nếu không
tạo ra mệt mỏi thì chức năng của cơ thể không thể nâng cao được. Do đó, trong
huấn luyện sức bền phải dùng nhiều cách để khắc phục mệt mỏi, kể cả phải dùng ý
chí để khắc phục mệt mỏi. Huấn luyện sức bền cho vận động viên nhằm khắc phục
sự mệt mỏi trong thi đấu. Đây là tố chất thể lực rất quan trọng, nó tạo nền tảng để
phát triển các tố chất thể lực khác.