1
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
1.1. Lý do lựa chọn đề tài
Năm học 2008 - 2009, Bộ giáo dục và Đào tạo ban hành Chỉ thị số 40/CT-
BGDĐT, phát động phong trào “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích
cực”. Phong trào đó cũng chính là chủ đề xuyên suốt trong các năm học cho đến
nay. Năm học 2019- 2020, Bộ giáo dục cũng phối hợp với Công đoàn Giáo dục
Việt Nam phát động phong trào “Xây dựng trường học hạnh phúc” và đang nhận
được sự hưởng ứng của toàn ngành giáo dục. Trường học hạnh phúc hướng tới
việc hình thành các giá trị cốt lõi là yêu thương, an toàn và tôn trọng. Trong đó,
mỗi thành viên từ cán bộ quản lý, giáo viên, học sinh được nói lên suy nghĩ, có
điều kiện đổi mới sáng tạo, phát huy hết các năng lực cá nhân. Và xây dựng trường
học, lớp học thân thiện, tích cực chính là cơ sở để hướng đến xây dựng trường, lớp
học hạnh phúc.
Tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân đã chú trọng xây dựng trường học hạnh
phúc với những lớp học hạnh phúc và bước đầu có những thành công trong đó có
sự đóng góp công sức, tâm trí của những giáo viên chủ nhiệm. Tuy nhiên, bên cạnh
những học sinh có lối sống tích cực, yêu trường, mến lớp vẫn còn một bộ phận các
em chưa thực sự cố gắng phấn đấu, rèn luyện, tu dưỡng. Hiện tượng học sinh chưa
tự giác, bạo lực học đường, trốn tiết bỏ học, chơi game,… không tìm được niềm
vui khi đến trường vẫn có dấu hiệu gia tăng. Là giáo viên chủ nhiệm, tôi luôn trăn
trở và tìm ra cách khắc phục.... Trong những năm qua khi tham gia công tác chủ
nhiệm, chúng tôi đã thu được những kết quả khả quan.
Chính vì những lý do trên nên chúng tôi mạnh dạn trình bày giải pháp: "Một
số giải pháp xây dựng lớp chủ nhiệm thân thiện, tích cực, góp phần xây dựng lớp
học hạnh phúc tại trường THPT Nguyễn Cảnh Chân".
1.2 Đối tượng và phạm vi áp dụng
- Đối tượng nghiên cứu: Giải pháp xây dựng lớp học thân thiện, tích cực
- Phạm vị áp dụng: Trường THPT Nguyễn Cảnh Chân, lớp chủ nhiệm Lớp 10A4
năm học 2019 - 2020, lớp 11a7 năm học 2019 – 2020.
2
B. NỘI DUNG
1. Cơ sở lí luận
1.1. Khái niệm lớp học thân thiện, tích cực
Trường học thân thiện là mô hình trường do Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc
(UNICEF) đề xướng từ những thập kỷ cuối của thế kỷ trước và đã được triển khai
có kết quả tốt ở nhiều nước trên thế giới. Ở Việt Nam, phối hợp với UNICEF, Bộ
đã làm thí điểm ở một số trường học và hiện tại được nhân rộng ra các trường
trong phạm vi cả nước
Theo từ điển tiếng Việt do GS Hoàng Phê chủ biên: “Thân thiện” là có tình
cảm tốt, đối xử tử tế, và thân thiết với nhau. Bản thân khái niệm “thân thiện” đã
hàm chứa sự bình đẳng, dân chủ về pháp lý và sự đùm bọc, cưu mang đầy tình
người về đạo lý; Còn “tích cực” là tỏ ra nhiệt tình, đem hết khả năng và tâm trí vào
công việc, học tập. Xây dựng trường học thân thiện, tích cực là xây dựng giữa cái
thân thiện với cái tích cực. “Thân thiện” bắt nguồn từ sứ mệnh của nhà trường và
thiên chức của nhà giáo đối với thế hệ trẻ và xã hội. “Trường học thân thiện” thể
hiện ở sự thân thiện với địa phương, “thân thiện” trong tập thể sư phạm với nhau;
giữa tập thể sư phạm với học sinh; Người giáo viên phải tận tâm trong giảng dạy,
công tâm trong quan hệ ứng xử, phải coi trọng việc giáo dục bình đẳng giới để các
học sinh nam, nữ biết quý trọng nhau, sống hòa đồng với nhau. “Trường học thân
thiện” phải đảm bảo cơ sở vật chất, gìn giữ môi trường xanh - sạch - đẹp - an toà
phù hợp với yêu cầu giáo dục và thỏa mãn tâm lý người thụ hưởng. Như vậy,
trường học thân thiện là trường học đảm bảo được sự an toàn, bình đẳng, tạo hứng
thú cho học sinh trong học tập, góp phần đảm bảo quyền được đi học và học hết
cấp của học sinh, nâng cao chất lượng giáo dục trên cơ sở tập trung mọi nỗ lực của
nhà trường vì người học, với các mối quan tâm thể hiện thái độ thân thiện và tinh
thần dân chủ.
Theo Chỉ thị 40/2008/CT-BGDĐT, 5 nội dung xây dựng trường học thân
thiện, học sinh tích cực gồm:
1. Xây dựng trường, lớp xanh, sạch, đẹp, an toàn.
2. Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của học sinh, giúp
các em tự tin trong học tập.
3. Rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh.
4. Tổ chức các hoạt động tập thể vui tươi, lành mạnh.
5. Tham gia tìm hiểu, chăm sóc và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hóa,
cách mạng ở địa phương.
Lớp học thân thiện là nền tảng vững chắc cho trường học thân thiện, học
sinh tích cực, là khơi nguồn cho mọi hoạt động của lớp, là sức mạnh của sự đoàn
3
kết, nhất trí.
Lớp học thân thiện, tích cực là lớp học có môi trường lớp học thân thiện, tôn
trọng, thương yêu và giúp đỡ lẫn nhau, đoàn kết, có tinh thần trách nhiệm,học sinh
biết cách giải quyết xung đột không bằng bạo lực.
Trong lớp học thân thiện, tích cực, vai trò của giáo viên là định hướng, dẫn
dắt, giải quyết tốt mối quan hệ trong lớp, xây dựng môi trường lớp học thân thiện,
lắng nghe và tôn trọng ý kiến học sinh; là tấm gương sáng cho học sinh noi theo.
Thông qua lời dặn dò, thư ngỏ, tin nhắn… Giáo viên sẽ gửi đến phụ huynh những
thông tin về những hoạt động của nhà trường và nhận những trao đổi, thắc mắc hay
chia sẻ của phụ huynh về những vấn đề của con em mình. Điều này giúp mỗi phụ
huynh luôn hiểu, chia sẻ với tinh thần hợp tác và ủng hộ giáo dục. Còn vai trò học
sinh là tự giác xây dựng và thực hiện nội quy; thương yêu, đoàn kết, giúp đỡ lẫn
nhau; có trách nhiệm với hành vi của mình; biết cách giải quyết các xung đột, có ý
thức hợp tác nhóm; biết chia sẻ, giúp đỡ bạn bè; biết thực hiện quyền và bổn phận
của mình.
Có thể nói, “lớp học thân thiện” là cơ sở để tạo nên sức mạnh cho tập thể, cá
nhân tích cực, hăng hái trong hoạt động học tập cũng như phong trào. Học sinh chỉ
thực sự cảm nhận “mỗi ngày đến trường là một ngày vui” nếu được học và sinh
hoạt trong một tập thể biết yêu thương, tôn trọng và hợp tác.
1.2. Những đặc điểm, biểu hiện của một lớp học thân thiện, tích cực
Lớp học thân thiện, tích cực thể hiện ở nhiều mặt trong đó phải kể đến mối
quan hệ thân thiện giữa thầy và trò, giữa trò và trò, giáo viên và các mối quan hệ
xoay quanh các vấn đề giáo dục. Cụ thể như sau:
Về phía giáo viên chủ nhiệm
- Tận tâm trong giảng dạy và giáo dục các em. Tích cực đổi mới phương
pháp dạy học.
- Công tâm trong quan hệ ứng xử, việc đánh giá ghi điểm cho học sinh phải
công bằng, khách quan, với lương tâm và thiên chức nhà giáo; Nên đánh giá sự tiến
bộ của mỗi học sinh so với bản thân và đối chiếu với yêu cầu chung; Đánh giá với
mục đích giúp đỡ học sinh phát triển tốt hơn. Tránh việc so sánh học sinh với nhau.
- Luôn nhìn nhận, khen ngợi bất cứ sự tiến bộ nào, dù là nhỏ nhất và của
những học sinh học chậm nhất.
- Giáo viên luôn gần gũi, thương yêu học sinh tạo mọi điều kiện để các em
ham thích đến trường.
- Luôn tạo không khí vui tươi trong giờ học, lồng ghép các trò chơi vào giờ
học để tạo sự hứng thú học tập cho các em.
4
- Tổ chức tốt tiết sinh hoạt tập thể trong tuần và các tiết giáo dục ngoài giờ
lên lớp, sinh hoạt theo chủ đề, chủ điểm để các em có cơ hội tham gia góp ý, tham
gia vào các hoạt động của lớp. Khuyến khích các em bộc lộ cảm xúc, ý nghĩ và tự
tin diễn đạt chúng bằng lời nói.
Về phía học sinh
- Yêu thương, tôn trọng và lễ phép với thầy cô, cán bộ công nhân viên nhà
trường.
- Chân thành, sẵn sàng giúp đỡ bạn bè trong học tập cũng như lúc vui chơi,
không chia bè phái trong lớp; không nên ghét bạn mà chan hòa yêu thương để tạo
thành tập thể gắn bó.
- Tích cực tham gia đóng góp vào các hoạt động của lớp để phát huy tính
năng động sáng tạo. Chẳng hạn như tự tạo ra môi trường học tập trong lớp theo sở
thích, tự trang trí lớp, tự làm cho lớp học sạch, đẹp.
- Trong những giờ sinh hoạt cần mạnh dạn, tự tin trình bày ý kiến, nguyện
vọng của bản thân để các bạn và cô có thể hiểu được tâm tư nguyện vọng của mình;
Thân thiện, gần gũi chia sẻ, giúp đỡ bạn bè những lúc khó khăn; Không làm cho
các bạn mặc cảm, tự ti về hoàn cảnh gia đình cũng như khiếm khuyết của bản thân;
Không đem những sai phạm cũng như lỗi lầm của bạn để ra trách móc chê cười.
- Giúp đỡ bạn không vì trách nhiệm do thầy cô giao mà vì sự đồng cảm và
xem như đó là niềm vui, là mong muốn; Tạo sự đồng cảm để bạn mình có thể lộ
những điều khó nói trước nhiều người và trước thầy cô giáo.
Yếu tố cốt lõi để xây dựng một tập thể lớp thân thiện, tích cực là yêu thương,
tôn trọng, an toàn.
Tóm lại, theo tôi, việc xây dựng một tập thể lớp học thân tiện, tích cực sẽ tạo
ra mối quan hệ thân thiện, cảm thông, kết gắn giữa giáo viên và học sinh trong quá
trình dạy và học. Các em có thể học từ một tập thể lớp tốt những bài học đạo đức
qua những tấm gương của giáo viên và các bạn trong lớp. Trong tập thể đó, học
sinh có cơ hội được chia sẻ, bàn bạc, được thể hiện những suy nghĩ, cảm xúc của
mình về các nguyên tắc đạo đức với sự khuyến khích, cảm thông và tôn trọng của
thầy cô và bạn bè. Vì thế, trong tập thể lớp đó, tôi không sử dụng các hình thức bạo
lực để phạt học sinh. Tôi đã giúp các em học cách giải quyết xung đột bằng hình
thức tích cực, thân thiện.
1.3. Ý nghĩa của việc xây dựng tập thể lớp thân thiện, tích cực
Khi đến trường, đến lớp, học sinh được sống trong môi trường thân thiện
giữa thầy, trò, bạn bè, cộng đồng, nhiều áp lực được giải tỏa khiến các em vui vẻ,
hứng thú, gắn bó với trường lớp, thực sự cảm nhận được mỗi ngày đến trường là
một ngày vui. Đó cũng chính là cơ sở đầu tiên để hướng đến xây dựng lớp học
5
hạnh phúc, trường học hạnh phúc. Được học tập trong một lớp học thân thiện, tích
cực, học sinh sẽ tiếp nhận được các giá trị sau:
- Về tâm lí tình cảm: Học sinh cảm thấy yêu trường, yêu lớp, thân thiện và
đoàn kết với bạn bè, mạnh dạn chia sẻ và bảy tỏ quan điểm, nguyện vọng với thầy
cô. Nhìn chung, được học tập trong một môi trường thân thiện, tích cực sẽ giúp các
em cởi bỏ bức tường ngăn cách với các thành viên trong lớp, tìm thầy niềm vui khi
đến trường và hạn chế được tình trạng học sinh bỏ học không lí do.
- Về thái độ học tập: Không khí thân thiện, tích cực, giàu yêu thương sẽ giúp
học sinh hứng thú tích cực, chủ động trong học tập. Giáo viên chủ nhiệm khi biết
xây dựng một lớp chủ nhiệm thân thiện tích cực nghĩa là đã hiểu được hành trình
chinh phục cảm hóa con người, biết đi từ “khai tâm” để dẫn đến “khai trí”. Vì thế,
kết quả học tập của học sinh sẽ ngày càng tốt lên mà không cần phải “đao to búa
lớn”
- Về kỹ năng: Từ các hoạt động do giáo viên chủ nhiệm tổ chức trong lớp
học, từ niềm hứng thú đến trường đã tạo cho học sinh một nguồn năng lượng tích
cực để các em có thể nhiệt tình tham gia các hoạt động văn hóa, thể thao, vui chơi
giải trí do nhà trường, đoàn thể và cộng đồng tổ chức tùy theo năng lực và sở thích
của mình.
Có thể nói, trường học, lớp học là ngôi nhà thứ hai của học sinh. Thời gian
các em học tập và gắn bó với thầy cô bạn bè là rất nhiều. Cũng như ngôi nhà hạnh
phúc, lớp học thân thiện sẽ tạo năng lượng tích cực giúp học sinh hào hứng để học
tập, hoạt động vui chơi.
1.4. Vai trò của người giáo viên chủ nhiệm trong việc xây dựng lớp học
thân thiện, tích cực
Giáo viên chủ nhiệm là một trong những giáo viên đang giảng dạy ở lớp có
đủ các tiêu chuẩn và điều kiện đứng ra làm chủ nhiệm lớp trong một năm học hoặc
trong tất cả các năm tiếp theo của cấp học. Giáo viên chủ nhiệm lớp thực hiện
nhiệm vụ quản lí lớp học và là nhân vật chủ chốt, là linh hồn của lớp, người tập
hợp tốt và xây dựng một tập thể học sinh vững mạnh. Giáo viên chủ nhiệm lớp có
vai trò, dìu dắt giáo dục học sinh phấn đấu trở thành con ngoan, trò giỏi, bạn tốt,
công dân mẫu mực.
Theo Điều lệ trường THCS, THPT và trường PT có nhiều cấp học, ban hành
kèm theo Thông tư sổ 12/2011/TT-BGDĐT ngày 28/3 /2011 của Bộ trưởng Bộ
Giáo dục và Đào tạo, giáo viên chủ nhiệm có những vai trò sau:
Giáo viên chủ nhiệm thay mặt hiệu trưởng quản lí một lớp học
Giáo viên chủ nhiệm lớp do hiệu trưởng phân công và thay mặt hiệu trưởng
để quản lí và tổ chức các hoạt động giáo dục học sinh ở một lớp học.