SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ÁP DỤNG DẠY – HỌC BẰNG
PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRA Ở
TIỂU HỌC
A. PHAÀN MÔÛ ÑAÀU
I/ LÝ DO CHỌN SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
Để hình thành nhân cách cho HS thì điều kiện cần thiết là phải phát triển trí tuệ &
trau dồi học vấn cho các em, trước tiên là các em học sinh Tiểu học. Việc trau dồi &
nâng cao học vấn cho HS cũng như việc phát triển trí tuệ được tiến hành bằng nhiều
cách, nhiều hình thức khác nhau như: nghe máy thu thanh, xem truyền hình, đọc sách
báo, tham quan … Song với tất cả các hình thức trên mà thiếu quá trình Dạy - Học thì sẽ
không thu được kết quả cao, nhất là đối với học sinh Tiểu học.
Đất nước ta đang trong thời kì công nghiệp hóa, hiện đại hóa, hội nhập với các
nước trong khu vực và trên thế giới. Để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của xã hội cùng
với sự phát triển của loài người, đòi hỏi người lao động phải đa năng. Vì vậy nhà trường
không chỉ thưc hiện chức năng truyền thụ, cung cấp kiến thức mà điều quan trọng hơn
là hình thành cho các em học sinh phương pháp tự học, khả năng vận dụng kiến thức
vào thực tế cuộc sống. Tức là phát triển ở học sinh khả năng, năng lực để các em trở
thành con người có khả năng hành động, có khả năng giải quyết vấn đề do cuộc sống đặt
ra.
Chính vì vậy .để giúp các em có những kiến thức vững chắc làm hành trang cho
các em bước vào đời thì nhà giáo dục nói chung và một giáo viên nói riêng cần phải có
những phương pháp cũng như các giải pháp sao cho phù hợp để học sinh có thể tiếp thu
tri thức một cách có hiệu quả cao ở tất cả các môn học.
Nghị quyết hội nghị lần thứ 2 Ban Chấp hành Trung Ương Đảng CSVN Khóa
VIII đã chỉ rõ: “Đổi mới mạnh mẽ phương pháp Giáo dục - Đào tạo, khắc phục lối
truyền thụ một chiều, rèn luyện thói quen, nếp sống, tư duy sáng tạo ở người học”.
Thực hiện chủ trương này trong những năm gần đây các nhà trường nói chung và
Trường Tiểu học nói riêng đã và đang triển khai mạnh mẽ đổi mới phương pháp Dạy -
Học.
Định hướng của Đổi mới phương pháp Dạy – Học là:
- Tăng cường tính chủ động nhận thức của người học, Giáo dục học sinh thành
những người có năng lực thực hành, có khả năng tư duy sáng tạo và giải quyết
vấn đề.
- Không phủ nhận phương pháp Dạy – Học truyền thống nhưng phải sử dụng
với tinh thần mới luôn kích thích tính chủ động học tập của học sinh.
- Bổ sung thêm một số phương pháp dạy học mới như: thảo luận nhóm, tổ chức
trò chơi, điều tra, bàn tay nặn bột, đóng vai, truyền đạt, …
- Đổi mới các thiết bị Dạy – Học, tận dụng không gian trong lớp học để xây
dựng góc bộ môn nhằm trưng bày các đồ dùng Dạy – Học, sản phẩm học tập
của học sinh…
- Đổi mới các hình thức kiểm tra, đánh giá.
Như vậy phương pháp Dạy - Học Điều tra là một trong những phương pháp Dạy
- Học mới. Phương pháp Dạy - Học Điều tra có thể nói là một phương pháp Dạy - Học
hay. Bản thân tôi rất tâm đắc với phương pháp Dạy - Học này. Nó là phương pháp Dạy
– Học rất phù hợp với tâm lí lứa tuổi học sinh Tiểu học. Nó giúp phát huy đầy đủ các
yếu tố cần thiết ở người học như tính chủ động tìm tòi, tích cực, sáng tạo…đặc biệt là
khả năng vận dụng tri thức đã học vào cuộc sống thực tế, khả năng giải quyết các tình
huống trong đời sống thực tiễn.
Tuy nhiên qua điều tra, tìm hiểu, tôi nhận thấy phương pháp Dạy - Học này ít
được giáo viên quan tâm và sử dụng, thậm chí có một số giáo viên hoàn toàn chưa biết
về phương pháp Dạy - Học này , hoặc có biết thì cũng còn rất lúng túng khi áp dụng.
Chính vì lẽ đó nhân dịp viết “Sáng kiến kinh nghiệm” lần này, tôi xin trình bày
một số ý kiến nhỏ của mình trong việc: “Ap dụng Dạy – Học bằng phương pháp điều
tra ở Tiểu học” thể hiện trên một số giáo án nhằm góp phần nâng cao chất lượng Dạy -
Học trong nhà trường Tiểu học. Rất mong sự góp ý của các đồng nghiệp.
II - Nhiệm vụ mục đích của sáng kiến.
Nhiệm vụ của sáng kiến này là giải quyết những nhiệm vụ sau:
- Trình bày một số khái niệm lieân quan: Phương pháp dạy học, những phương hướng
cụ thể về đổi mới phương pháp Dạy – Học ở Tiểu học, phöông phaùp daïy hoïc điều tra.
- Trình bày một số hiểu biết và ý kiến của cá nhân về cách sử dụng phương pháp Dạy -
Học điều tra ở Tiểu học nhằm giúp đỡ một số đồng nghiệp đang lúng túng.
- Thiết kế một số giáo án thể hiện “Áp dụng Dạy - Học bằng phương pháp điều tra ở
Tiểu học”.
III- Phạm vi nghiên cứu.
Học sinh , giáo viên các trường mình đã dạy như :
- Trường Tiểu học Hoằng Lưu - Hoằng Hóa- Thanh Hóa (từ năm: 1997 -2002)
- Trường Tiều học Hoằng Châu - Hoằng Hóa –Thanh Hóa (từ năm: 2002-2004)
- Trường Tiểu học Mỹ Sơn A –Ninh Sơn - Ninh Thuận (từ năm: 2005-2009)
- Trường Tiểu học Phước Mỹ 1 – TP. Phan Rang. Tháp Chàm- Ninh Thuận (từ năm:
2009 – nay)
- Và một số trường lân cận.
IV. Phương pháp nghiên cứu.
1. Phương pháp quan sát - trực quan:
Ở đây tôi tiến hành quan sát thông qua việc dự giờ ở các khối lớp, chủ yếu là các
khối 3, 4, 5 và bằng trực tiếp giảng dạy.
2. Phương pháp điều tra:
- Trò chuyện trao đổi với giáo viên và học sinh về việc Dạy - Học bằng phương pháp
Điều tra; những thuận lợi, khó khăn khi áp dụng Dạy - Học bằng phương pháp Điều tra.
- Đối tượng được điều tra là giáo viên và các học sinh lớp 3,4,5 ở các trường đã nêu
trên.
3.Phương pháp nghiên cứu lý luận:
Nghiên cứu các tài liệu đổi mới phương pháp dạy học, sách giáo khoa lớp 3,4,5 . CT
hiện hành; sách thiết kế bài dạy và một số tài liệu tham khảo khác .
4 .Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Tiến hành dạy thực nghiệm 2 tiết ở trường tiểu học Phước Mỹ I
- Tiết 1: Đạo đức ( lớp 3 ) - Bài: Biết ơn thương binh - liệt sỹ.
- Tiết 2 : Địa lý (lớp 4 ) - Bài: Người dân và hoạt động sản xuất ở Đồng bằng DHMT.
5.Phương pháp tổng kết kinh nghiệm:
Tích hợp nội dung, kết quả nghiên cứu thông qua các phương pháp nghiên cứu nói trên
để rút ra kinh nghiệm.
B. PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I
NHỮNG CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
I- Cơ sở lý luận.
1. Phương pháp dạy học:
Phương pháp nói chung là một khái niệm rất trừu tượng, vì nó không mô tả
những trạng thái, những tồn tại tính trong thế giới hiện thực mà chủ yếu mô tả phương
pháp vận động trong quá trình nhận thức và hoạt động của thực tiễn con người. Như vậy
phương pháp là cách thức, là con đường nhằm đạt được mục đích đề ra. Khái niệm
chung này vận dụng vào việc xác định khái niệm phương pháp dạy học.
Phương pháp dạy học là phương pháp được xây dựng và vận dụng vào một quá
trình cụ thể - quá trình Dạy - Học. Đây là quá trình được đặc trưng ở tính chất hai mặt;
nghĩa là bao gồm hai hoạt động - hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò; hai
hoạt động này tồn tại và được tiến hành trong mối quan hệ biện chứng: hoạt động dạy
đóng vai trò chủ đạo (tổ chức , điều khiển).Vì vậy phương pháp dạy học phải là tổng
hợp những cách thức làm việc của thầy và trò.Trong quá trình thực hiện những cách
thức đó, thầy phải giữ vai trò tích cực chủ động.
Vậy phương pháp dạy học là gì ?
Phương pháp dạy học là tổng hợp các cách thức, con đường hoạt động thống nhất
giữa giáo viên và học sinh trong quá trình Dạy - Học nhằm giải quyết các nhiệm vụ ,các
mục đích Dạy- Học .
2. Những phương hướng cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học Tiểu học:
- Giúp học sinh không những nắm vững kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo mà còn biết được
cách thức học tập, cách thức tự học, tạo điều kiện thuận lợi nhất cho học sinh tự thể
hiện, tranh luận, thảo luận hợp tác với nhau giúp các em tự phát hiện ra những tri
thức mới.
- Kích thích, khuyến khích học sinh vận dụng những điều được học vào thực tiễn vào
cuộc sống cộng đồng như giải quyết các hiện tượng , xây dựng và cải tạo cuộc sống
xung quanh theo chiều hướng tốt đẹp hơn.
- Tạo cơ hội cho học sinh tự nghiên cứu làm cho phương pháp học tập, tiếp cận với
phương pháp nghiên cứu khoa học như: Làm thực nghiệm, tham gia các công tác
khảo sát điều tra.
