UBNDTỈNH ĐỒNG NAI CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT
NAM
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
Đồng Nai, ngày 27 tháng 5 năm
2013
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
QUẢN LÝ DẠY THÊM, HỌC THÊM
TRONG GIÁO DỤC PHỔ THÔNG NGÀNH
GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TỈNH ĐỒNG NAI
Họ và tên: Phan Đình Chương
Chức vụ: Chánh Văn phòng
Đơn vị công tác : Sở Giáo dục và Đào tạo Đồng Nai
A. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
1. Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu, là một trong
những động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá
đất nước, là điều kiện để phát huy nguồn lực con người. Đây là trách nhiệm
của toàn Đảng, toàn dân, trong đó nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục là lực
lượng nòng cốt, có vai trò quan trọng.
2. Trong những năm qua sự nghiệp giáo dục và đào tạo tỉnh Đồng Nai đã
có những bước phát triển bền vững, chất lượng giáo dục đào tạo luôn luôn ổn
định nhiều mặt. Đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục ngày càng phát
triển, có phẩm chất đạo đức và ý thức chính trị, trình độ chuyên môn, nghiệp
vụ ngày càng được nâng cao. Đáp ứng được yêu cầu nâng cao dân trí, đào tạo
nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.
3. Để tăng cường quản lý Nhà nước về Giáo dục và Đào tạo, những năm
gần đây, Đảng và nhà nước ban hành nhiều chính sách rất quan trọng, trong
đó có luật giáo dục 2005 và luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật giáo
dục năm 2009, Thông tư số 17/2002/TT-BGDĐT ngày 16/5/2012 Ban hành
về qui định dạy thêm, học thêm. đã cụ thể hoá việc quản lý bằng pháp luật.
Việc thực hiện quản lý nhà nước về Giáo dục và Đào tạo bằng pháp luật, tăng
cường pháp chế xã hội chủ nghĩa, tạo ra hành lang pháp lý để cho các tổ chức
và cá nhân có thêm cơ hội để đầu tư và hưởng thụ giáo dục ngày một đầy đủ.
Từ Luật Giáo dục, các cơ quan hành chính nhà nước đã ban hành hệ thống văn
bản dưới luật để hướng dẫn các tổ chức cá nhân, người dạy và người học thực
hiện. Nhờ đó trong những năm gần đây lĩnh vực Giáo dục và Đào tạo có nhiều
chuyển biến tích cực, góp phần nâng cao dân trí, giáo dục công dân, xây dựng
nguồn nhân lực và bồi dưỡng nhân tài cho đất nước, đóng góp tích cực vào
công cuộc công nghiệp hoá hiện đại hoá đất nước.
4. Tuy nhiên, hiện nay, trong điều kiện phát triển đa dạng của các loại
hình và quy mô đào tạo, nhu cầu của người học cũng ngày một cao hơn, việc
quản lý ngày càng phức tạp. Đặc biệt, hiện tượng dạy thêm, học thêm ngoài
nhà trường ngày càng phức tạp. Ở nhiều nơi, hiện tượng này gây nhiều ý kiến
không đồng tình của học sinh, phụ huynh học sinh và của xã hội, đôi khi hiện
tượng này đã gây bức xúc trong dư luận, ảnh hưởng không tốt đến uy tín
người thầy, làm xói mòn truyền thống tôn sư trọng đạo của dân tộc ta vốn có
từ ngàn xưa.
5. Sự cần thiết đặt ra, phải làm thế nào để quản lý tốt việc dạy thêm, học
thêm, phát huy mặt tích cực, các ưu điểm của nó và đồng thời khắc phục mặt
trái, ngăn chặn có hiệu quả việc ép học sinh đi học để thu tiền mà không đem
lại hiệu quả nâng cao chất lượng học tập của học sinh.
Trong phạm vi công tác quản lý nhà nước về giáo dục, tôi xin chọn chủ đề
“Quản lý dạy thêm học thêm trong giáo dục phổ thông ngành Giáo dục và Đào
tạo tỉnh Đồng Nai” với mong muốn góp phần giải quyết các bức xúc xã hội và
nâng cao chất lượng giáo dục.
B. NỘI DUNG ĐỀ TÀI
Phần thứ nhất
THỰC TRẠNG VỀ DẠY THÊM, HỌC THÊM TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH
ĐỒNG NAI
Từ năm 1988, trong ngành Giáo dục và Đào tạo có xuất hiện một hiện
tượng mà trước đó chưa có biểu hiện đầy đủ như vậy, đó là một số giáo viên
phổ thông mà chủ yếu là cấp THPT tổ chức những lớp học tại nhà riêng, có
nhiều học sinh đến học, thời điểm này là khởi đầu, thực tế cũng không khác
việc dạy kèm truyền thống từ khi có nghề dạy học là có dạy kèm học sinh yếu,
đây là một trong các hình thức làm thêm để tăng thu nhập, khắc phục tình
trạng khó khăn của các giáo viên. Hiện tượng này ngày càng phát triển ở tất cả
các cấp học từ tiểu học, trung học cơ sở đến trung học phổ thông. Tuy nhiên,
hồi mới đầu, thầy, Cô giáo chỉ chủ yếu là kèm cặp cho học sinh, qua đó các
phụ huynh bồi dưỡng cho thầy, Cô làm thêm giờ này một ít thù lao do tuỳ tâm
từng người, chưa có quy định cụ thể và học sinh đi học lúc ấy là tự giác và
không hề có sự bắt buộc nào hết. Nhưng càng sau này, hiện tượng trên càng
phổ biến, các lớp học ngày càng có quy mô lớn hơn và được tổ chức chặt chẽ,
có lịch và thời khoá biểu cụ thể. Các phòng học được bố trí ngăn nắp hơn, có
đủ bàn ghế, có quy cách có ánh sáng, âm thanh phù hợp, và đặc biệt là được
bố trí phòng riêng độc lập với sinh hoạt của gia đình. Học sinh đến học được
ghi danh, có thể là học sinh do chính giáo viên dạy trên lớp được phân công,
có thể là học sinh của lớp khác trong trường hoặc học sinh của trường khác
trong khu vực. Đặc biệt học phí được quy định rõ ràng, mức học phí phụ
thuộc vào thời gian học, bộ môn dạy và rất phụ thuộc vào trình độ của giáo
viên. Các lớp học này phổ biến đặt ở ngoài nhà trường, có thể ngay tại nhà
giáo viên dạy, thuê địa điểm ngoài nhà trường, cá biệt một nhóm giáo viên tự
tổ chức và thuê địa điểm tập trung để dạy.
Trong số đó không ít giáo viên đã bằng mọi cách yêu cầu hầu như tất cả
học sinh mình dạy trên lớp đến học, đối tượng học thêm cả học sinh giỏi cũng
như học sinh học yếu đều được dạy thêm như nhau, lúc này hiện tượng dạy
thêm tràn lan xuất hiện. Hiện tượng này bắt đầu phổ biến và gây bức xúc dư
luận từ những năm cuối 1990 và từ năm 2000 trở đi, đặc biệt phức tạp từ 2005
đến nay. Cũng từ thời điểm này quan hệ giữa giáo viên và học sinh bị việc dạy
thêm có thu tiền chi phối. Một bộ phận không nhỏ giáo viên đã có thu nhập
ngoài lương cao hơn lương nhà nước trả “chân ngoài dài hơn chân trong” đã
trở thành khá phổ biến, không ít giáo viên đã lấy mục tiêu dạy thêm làm động
cơ vào nghề.
Phần thứ hai
XÁC ĐỊNH MỤC TIÊU XỬ LÝ TÌNH HUỐNG
Như vậy rõ ràng, hiện tượng dạy thêm học thêm là vấn đề xã hội, chúng
ta cần phân tích và tìm ra bản chất của sự việc, các mặt tích cực của nó để
nhận dạng, đồng thời phải xác định đúng các mặt tiêu cực, nguyên nhân để
tìm giải pháp khắc phục.
Hiện nay, dư luận xã hội có nhiều phản ứng khác nhau, xin đưa ra đây
một số trường hợp:
1. Dạy thêm, học thêm thực chất là việc giáo viên bổ trợ kiến thức cho
học sinh, giúp các em học khá hơn, bởi thế, bản chất của dạy thêm, học thêm
không phải là xấu. Tuy nhiên, ở đâu đó, những biểu hiện không lành mạnh của
dạy thêm, học thêm đã làm dư luận không ngớt phàn nàn, thậm chí có cái nhìn
không mấy thiện cảm với thầy, cô giáo. Đặc điểm, phương thức của tiêu cực
trong dạy thêm, học thêm đã được ngành giáo dục và đào tạo mổ xẻ không ít,
vấn đề nan giải là phải tìm ra liều thuốc hiệu nghiệm để đặc trị "căn bệnh" khó
chữa này.
Sự xuất hiện ngày càng nhiều những nhóm, lớp phụ đạo học sinh yếu
kém đã giúp cho mặt bằng chất lượng học tập ở các lớp đồng đều và tiến bộ
hơn. Những bài giảng ngoài giờ, thậm chí ở ngay tại nhà học sinh khó khăn,
có hoàn cảnh đặc biệt của các thầy, cô giáo đã giúp cho không ít học sinh bớt
đi nguy cơ phải nghỉ học vì không theo kịp bạn bè, thêm phần vững tâm khi
tới lớp. Tuy nhiên, phải thừa nhận rằng, những biểu hiện tiêu cực của dạy
thêm, học thêm vẫn tồn tại, dù không phổ biến, song lại gây nhiều bức xúc.
Điều đã và đang bị dư luận lên án gay gắt khiến dạy thêm, học thêm
biến tướng tràn lan là tình trạng giáo viên dạy trên lớp thì lơ là, "để dành" kiến
thức, nhưng dạy thêm lại hăng hái; hoặc xuất hiện sự khác biệt trong kết quả
làm bài kiểm tra giữa những em có học thêm với những em không đi học
thêm. Thực tế ấy khiến không ít học sinh không muốn cũng phải đi học thêm,
gây áp lực cho gia đình và cả học sinh.
2. Như chúng ta đã biết, hiện nay, việc dạy, học thêm đã và đang trở
thành một trong những vấn đề xã hội nóng bỏng, được dư luận hết sức quan
tâm. Đa số ý kiến đều lên tiếng phê bình những mặt trái, mặt tiêu cực của việc
dạy và học thêm như: học quá tải, giáo viên lợi dụng việc dạy thêm, học thêm
để kiếm tiền, và vì tiền đã xảy ra nhiều chuyện trái với lương tâm, đạo đức của
người giáo viên ... Thế nhưng, nếu nhìn nhận một cách khách quan hơn, liệu
việc dạy thêm, học thêm có thật sự là vấn nạn mà xã hội đã và đang kịch liệt
lên án?
Học tập là một quá trình phấn đấu và rèn luyện không ngừng, "Học, học
nữa, học mãi", một bài học nếu dạy một lần trên lớp chính khoá, nhiều học
sinh có thể chưa thấm nhuần, chưa tiếp thu hết ngay được. Nếu kiểm tra sẽ có
ngay các tỷ lệ phần trăm số học sinh nắm vững hoặc chưa nắm vững bài học,
tỷ lệ ấy dao động tuỳ thuộc vào năng lực, trình độ, tư duy, phẩm chất trí tuệ
của từng học sinh. Một tập thể lớp học sẽ có sự phân loại từng nhóm khác
nhau, và đó là điều tất yếu.
Những đồng tiền giáo viên có được từ việc dạy thêm là thu nhập chính
đáng từ công sức trí tuệ, tâm huyết của mình. Vậy thì dạy thêm, học thêm có
gì là xấu, có gì là "ghê gớm" mà một số người phải nặng lời lên án nó như bấy
lâu nay? Xã hội đừng bao giờ nhìn nhận cực đoan rằng, giáo viên bày trò dạy
thêm, học thêm để kiếm tiền từ học sinh. Nếu chỉ suy nghĩ theo hướng này thì
thật oan cho nhà giáo.
Theo tôi, để hạn chế những tiêu cực của việc dạy thêm, học thêm, trước
hết, phải khẳng định rằng, đây là một nhu cầu của xã hội. Có cung ắt có cầu
theo quy luật của cuộc sống, vì vậy, không nên cấm đoán, không nên chỉ nói
một chiều với những mặt trái của vấn đề. Yêu cầu đặt ra ở đây là gia đình và
nhà trường cần có sự phối hợp hài hoà, có phương pháp định hướng quản lí
cho phù hợp, để dạy thêm, học thêm có thể phát huy được những mặt tích cực
góp phần nâng cao kiến thức giúp học sinh nắm chắc kiến thức khoa học, kiến
thức phổ thông.
Ngành giáo dục cần có cơ chế, quy chế cụ thể nhằm tăng cường quản lí
theo hướng quy định rõ số buổi mà từng môn học được phép tổ chức dạy thêm
tại trường. Ban giám hiệu nhà trường nên định rõ số buổi mà từng môn học
phải quản lí theo chương trình giáo án đăng kí dạy thêm của giáo viên. Tuyệt
đối không dạy trước chương trình đào tạo chính khoá, việc dạy thêm chỉ nhằm
mục tiêu phụ đạo bài giảng chính khoá mang tính hệ thống, giảng thêm cho
học sinh chậm hiểu hoặc nâng cao kiến thức bồi dưỡng thêm cho học sinh
giỏi... Ngành giáo dục cần có quy định mức tối thiểu, tối đa việc thu tiền học
trên nguyên tắc trả tiền công cho giáo viên như người lao động làm thêm giờ
theo quy định trong Bộ luật Lao động hiện hành.
Mỗi học sinh có thể lựa chọn giáo viên phụ đạo cho mình, phải tuân thủ
nguyên tắc dạy thêm, học thêm là sự tự nguyện giữa thầy và trò, nó cũng như
một sự thoả thuận dân sự, thầy lao động được phụ huynh trả công, trò có nhu
cầu tiếp thêm kiến thức. Những mặt trái của việc dạy và học thêm như thầy
ràng buộc bắt buộc học sinh phải đi học thêm cần phải loại bỏ, ai vi phạm sẽ
bị xử lí nghiêm khắc. Học ở nhà thầy hoặc mời thầy về giảng thêm tại nhà trò
phải coi là chuyện bình thường, nhà nước không nên cấm đoán, ngăn cản.
Hiện tượng này cũng giống như bệnh nhân mời thầy thuốc đến chữa trị tại gia,
thay vì đến bệnh viện.