Sáng kiến – kinh nghiệm: sử dụng di tích cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường
THCS
1
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG CÁC DI TÍCH CÁCH MẠNG TỈNH
ĐĂK LĂK TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Sáng kiến – kinh nghiệm: sử dụng di tích cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường
THCS
2
I. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chon đề tài
Trong hệ thống các môn học ở trường Trung Học Cơ Sở (THCS), dạy
học lịch sử có ưu thế và ý nghĩa quan trọng trong việc góp phần đào tạo
thế hệ trẻ theo mục tiêu giáo dục, của ngành, của Đảng.
Để nâng cao chất lượng bộ môn, khắc phục tình trạng giảm sút chất
lượng môn học. Đặc biệt là trong những năm gần đây qua các kỳ thi tốt
nghiệp, đại học chất lượng môn lịch sử là một trong những bộ môn có
điểm rất thấp. Vậy nên việc cải tiến, đổi mới nội dung, phương pháp dạy
học bộ môn Lịch Sử đối với cấp THCS nói riêng và các cấp học khác nói
chung là rất cần thiết và mang tính cấp bách.
Ở trường THCS Phan Đình Phùng phần lớn các em học sinh và đa
phần các gia đình xem đây chỉ là một bộ môn học phụ, đứng sau các bộ
môn Ngữ Văn, Toán, Vât Lý, Hóa Học...Nên các em chưa thực sự giành
thời gian nhiều cho bộ môn. Nguyên nhân xuất phát chủ yếu là từ quan
điểm của các bậc phụ huynh cũng như các em học sinh đã có từ trước.
Đặc biệt là trong dạy học bộ môn Lịch Sử hiện nay của chúng ta vẫn còn
khan hiếm đồ dùng trực quan, các em lĩnh hội kiến thức mới ở mức độ tư
duy trừu tượng, tính trực quan sinh động còn hạn chế, chưa tạo được sức
hấp dẫn, lôi cuốn các em, dẫn đến sự mệt mỏi chán nản, bài học lịch sử
giễ thành bài giáo huấn chính trị, các em sẽ bị thụ động trong qúa trình
chiếm lĩnh kiến thức mới.
Một trong những phương tiện dạy học bộ môn lịch sử có hiệu quả là
các di tích lịch sử nói chung và di tích cách mạng nói riêng. Di tích cách
mạng không chỉ là một loại tài liệu lịch sử vật chất quý hiếm, một bằng
chứng khoa học trung thực về quá khứ mà còn là phương tiện dạy học có
hiệu quả. Như vậy sử dụng di tích lịch sử nói chung và di tích cách mạng
nói riêng trong dạy học lịch sử ở trường THCS góp phần nâng cao chất
lượng bộ môn, đáp ứng mục tiêu giáo dục, đồng thời còn góp phần quan
trọng vào công tác giữ gìn, tôn tạo những di sản quí giá, một yêu cầu cấp
thiết hiện nay.
Trong tình thực tế ở trường THCS Nói chung và trường THCS Phan
Đình Phùng, Krông búk nói riêng, điều kiện để đưa học sinh đi ngoại
khóa là rất khó, mặc dù nó rất có ý nghĩa, nhưng phần vì điều kiện thời
gian, phần vì điều kiện phương tiện, phần vì ý thức của các em khi tham
gia... Vì thế để tránh được những ràng buộc nói trên, đồng thời để thế hệ
Sáng kiến – kinh nghiệm: sử dụng di tích cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường
THCS
3
trẻ không lãng quyên đi những kho tàng văn hóa quí báu do chính cha
ông ta đã làm nên trong lịch sử trên địa phương mình, nên tôi đã nghiên
cứu và viết đề tài này mong được góp phần nhỏ vào việc đổi mới phương
giảng dạy của bộ môn lịch sử ở trường THCS.
Với những lý do cấp thiết nói trên, thiết nghĩ việc chọn đề tài “ sử
dụng di tích lịch sử cách mạng tỉnh Đăk Lăk trong dạy học lịch sử dân
tộc ở trường THCS” là một đề tài có ý nghĩa quan trọng trong tình hình
hiện nay.
2. Đối tượng phạm vi nghiên cứu.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là quá trình sử dụng di tích cách
mạng trong dạy học lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương ở trường THCS
– cụ thể là các lớp 9 trường THCS Phan Đình Phùng.
Những di tích lịch sử được tôi chọn lọc để sử dụng trong dạy học lịch
sử, là những di tích lịch sử tiêu biểu, quan trọng đã được thẩm định và
đặc biệt là có liên quan đến các sự kiện trong chương trình lịch sử lớp 9
trường THCS.
3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu.
Sáng kiến được viết nhằm bổ sung và nâng cao cơ sở lý luận, cơ sở
thực tiễn của việc sử dụng các di tích lịch sử, để nhằm nâng cao chất
lượng dạy học lịch sử dân tộc, lịch sử địa phương ở trường THCS.
Để thực hiện vấn đề đã đặt ra ở trên, đề tài xác định, sẽ tiến hành và
hoàn thành các nhiệm vụ sau:
- Sưu tầm, tìm tòi và giới thiệu hệ thống các di tích có mặt trên địa bàn
tỉnh Đăk Lăk .
- Xác định những nguyên tắc, đề xuất các hình thức, phương pháp sử
dụng di tích cách mạng trong dạy học bài lịch sử nội khóa ở trường
THCS và hoạt động ngoại khóa (nếu có).
4. Cơ sở, phương pháp nghiên cứu.
Cơ sở phương pháp luận của đề tài là lý luận chủ nghĩa Mác - Lê in,
tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng về công tác giáo dục,
nghiên cứu giáo dục, nghiên cứu lịch sử, văn hóa...
Phương pháp nghiên cứu cụ thể của đề tài chủ yếu là vận dụng các
phương pháp nghiên cứu bộ môn: đọc, phân tích các tài liệu về lý luận
dạy học bộ môn, tâm lý, giáo dục học và các tài liệu lịch sử, văn hóa,
khảo cổ học có liên quan...
Sáng kiến – kinh nghiệm: sử dụng di tích cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường
THCS
4
5. Đóng góp của đề tài.
Đề tài sẽ góp phần:
Góp phần đổi mới phương pháp dạy học lịch sử theo hướng tối ưu,
tích cực các hoạt động nhận thức của học sinh THCS .
Chứng minh tính cần thiết và tính khả thi của việc sử dụng các di tích
cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường THCS . Nêu các hình thức,
biện pháp, phương pháp sử dụng có hiệu quả các di tích cách mạng trong
dạy bài lịch sử, nhằm nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử trong tình hình
hiện nay.
Khẳng định vị trí, ý nghĩa quan trọng của di tích lịch sử nói chung, di
tích cách mạng nói riêng với đời sống cộng đồng, đặc biệt trong việc
thực hiện các nhiệm vụ cách mạng hiện nay ...
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIẾN CỦA VIỆC SỬ DỤNG DI
TÍCH CÁCH MẠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC CƠ SỞ
1. Cơ sở lý luận.
Lịch sử là bản thân của hiện thực khách quan, hiện thực khách quan
này có thể nhận thưc được. Lịch sử loài người bắt đầu tư khi con người
xuất hiện, trải qua hàng triệu năm đấu tranh vì sự sinh tồn và phát triển,
từ khi xuất hiện con người tối cổ đến ngày nay, lịch sử đã để lại những
dấu vết, những minh chứng cho quá khứ có thật của mình. Một trong
những dấu vết quan trọng đó là di tích lịch sử, di tích cách mạng.
Di tích bao gồm những hiện vật, vật chất như nhà cửa, thành quách, y
phục, công cụ lao động...Như trong quá trình của lịch sử con người đã
sáng tạo ra những sản phẩm văn hóa đặc trưng cho thời đại mình hoặc
người đời sau tạo dựng nên nhằm tưởng niệm những gì đã qua. Những
sản phẩm của lịch sử đó còn lưu lại đến nay cũng được coi là di tích lịch
sử, mang tính chất bằng chứng của lịch sử: “ bằng chứng là những dấu
vết của dĩ vãng còn để lại, nhằm mục đích bảo tồn quá khứ hoặc chỉ dẫn
cho hậu thế về những việc xẩy ra trong quá khứ”. Bằng chứng của di tích
lịch sử có nhiều loại, như lăng tẩm, tượng đài, đình chùa, bia ký...được
xây dựng để kỷ niệm những biến cố, sự kiện, nhân vật lịch sử.
Là những dấu vết của lịch sử còn lưu lại đến ngày nay, di tích lịch sử
nói chung và di tích cách mạng nói riêng phản ánh những hoạt động, đời
sống kinh tế, xã hội, văn hóa của con người qua các thời đại : “ bất cứ
thời đại nào với trình độ phát triển mọi mặt của nó đều được phản ánh
khá rõ trong các di tích lịch sử. Vì vậy, di tích lịch sử nói chung và di
Sáng kiến – kinh nghiệm: sử dụng di tích cách mạng trong dạy học lịch sử ở trường
THCS
5
tích cách mạng nói riêng là những tấm gương soi của lịch sử đương
thời”. Tuy nhiên di tích lịch sử có thể do người đương thời để lại, cũng
có thể do người đời sau xây dựng, nhằm tưởng niệm lưu giữ những sự
kiện lịch sử, nhân vật lịch sử.
Di tích lich sử, di tích cách mạng là nơi lưu niệm, tưởng nhớ các nhân
vật lịch sử, các anh hùng dân tộc trong những cuộc kháng chiến chống
xâm lược, chống thiên tai, các danh nhân văn hóa ...Đó là những đền thờ,
đình thờ, miếu thờ, nhà tưởng niệm, bia mộ ...như đình Lạc Giao (số 45
Phan Bội Châu – Ban Mệ Thuột), Nhà Đày Ban Mê Thuột ( số 18 Tán
Thuật – Ban Mê Thuột), biệt điện Bảo Đại (số 4 đường Nguyễn Du –
Ban Mê Thuột), ngục Đăk Mil ( thị trấn Đắk Mil)...
Như vậy để xác định một di tích lịch sử là nó phải có thực từ trước và
nó được lưu giữ đến ngày nay, bao giờ cũng gắn liền, phản ánh, ghi
nhận, minh chứng một sự kiện, nhân vật lịch sử, đặc biệt là những sự
kiện lịch sử lớn, quan trọng. Có thể phân loại di tích thành những loại
sau:
- Các di tích khảo cổ học ghi nhận cuộc sống mọi mặt của một cộng
đồng từ thuở xa xưa, hay là nơi diễn ra những sự kiện quan trọng trong
cuộc đấu tranh xã hội và sản xuất của con người. Các di tích khảo cổ học
được phát hiện, khai quật, nghiên cứu dưới lòng đất, trong hang động,
dưới đáy biển...Nó thường phản ánh những thời kỳ lịch sử xa xưa thời
tiền sử và sơ sử của lịch sử. Ví dụ: các nhà khảo cổ học nước ta đã tìm
thấy các dấu tích của người tối cổ trên đất nước ta như là: trong lòng
đất có chứa than, xương động vật, răng của người tối cổ...ở Lạng Sơn,
Thanh Hóa, Đồng Nai...(Đại cương lịch sử việt nam tập 1-Nhà xuất bản
giáo dục)
- Các di tích lịch sử là những sản phẩm lao động sáng tạo của con
người, sản phẩm của nền văn hóa, văn minh trong các thời kỳ lịch sử.
Trong di tích lịch sử có nhiều loại di tích phản ánh cuộc đấu tranh cách
mạng của dân tộc ta dưới sự lành đạo của Đảng cộng sản Việt Nam từ
năm 1930 đến nay, trải qua nhiều thời kỳ lịch sử khác nhau và đã để lại
những dấu vết lịch sử thì đó gọi là các di tích cách mạng. Ví dụ: các di
tích cách mạng Tân Trào, Địa Đạo Củ Chi, đèo Phượng Hoàng (quốc lộ
26-M’Drak)...Vậy di tích cách mạng cũng là di tích lịch sử phản ánh các
sự kiện lịch sử của các thời kỳ lịch sử đấu tranh cách mạng của dân tộc.
- Các di tích kiến trúc nghệ thuật: bao gồm các di tích phản ánh các
thành tựu kiến trúc, nghệ thuật trong các thời kỳ lịch sử của dân tộc, các
