Đ bài: So sánh hình t ng ng i đàn bà hàng chài trong tác ph m "Chi c thuy n ượ ườ ế
ngoài xa" và bà c T trong "V nh t"
Bài làm
Kim Lân đã đ cho bà c T xu t hi n gi a tác ph m, th nh ng bà c T đã tr thành ế ư
nhân v t trung tâm c a tác ph m. Khi miêu t bà c T , ngòi bút Kim Lân chân th c trong
t ng hình nh và t ng chi ti t. Bà c T hi n lên là m t bà m có s ph n b t h nh vì ế
ch ng bà ch t s m, đa con gái út cũng m t s m, bà ch còn l i m t đa con trai duy nh t ế
làm ngh kéo xe bò và anh ta là ng i d h i. Chính vì v y, hai m con s ng trong m t ườ ơ
căn nhà t i tàn, rúm ró xóm ng c và ng i con trai đang có nguy c v . N i đau ư ườ ơ ế
kh , t i nh c su t đi đè n ng lên thân ph n đã t o nên tính cách c a bà. Chân dung nhân
v t bà c T đc tác gi gi i thi u d n d n. B t đu là "ti ng ng i húng h ng ho", ượ ế ườ
r i m t bà lão v i cái dáng "l ng kh ng" t đu ngõ "v a đi v a l m b m tính toán gì
trong mi ng". Tính t "l ng kh ng" r t dân dã và giàu ch t t o hình giúp ng i đc hình ườ
dung ra cái dáng g y gò, xiêu v o c a bà m già b i gánh n ng cu c đi, b i cái đói
nghèo. Và chính cái nghèo khó cũng làm trên khuôn m t bà hi n lên m t nét "b ng beo u
ám". Qua miêu t ngo i hình bà c T , mà chúng ta th y đc, đó là ng i m có cu c ượ ườ
đi kh c c, b t h nh.
Kim Lân r t khéo léo d n d t đ ng i đc cùng suy nghĩ, cùng hòa vào nh ng nét tâm ườ
tr ng bu n vui c a bà c T . Tác gi đt bà c T vào m t hoàn c nh hoàn toàn b t ng .
Gi a nh ng ngày đói kém kh ng khi p năm 1945 "ng i ch t nh ng r " và "không khí ế ườ ế ư
v n lên mùi m th i c a rác r i và mùi gây c a xác ng i", r i th ti ng "gào lên t ng ưở ườ ế
h i thê thi t" c a nh ng con qu đu trên "m y cây g o ngoài bãi ch ", thì đa con trai ế
c a bà c b ng d ng "nh t" đc v trong m t l n kéo xe thóc bò c a liên đoàn lên t nh ư ượ
và d n v nhà gi i thi u v i m mình. Chính nh ng đi u đó đã tác đng r t m nh khi n ế
cho bà c T xu t hi n nhi u nét tâm tr ng đan xen. Nh ng nét tâm tr ng c a bà th hi n
hai th i đi m chi u hôm tr c và sáng hôm sau r t khác nhau, nh ng nh ng tâm tr ng ướ ư
c a bà đu là s nhìn nh n và suy ng m v chuy n l y v c a Tràng.
bà c , gánh hàng Chi u hôm tr c, bà c T mang m t tâm tr ng ng c nhiên khi t ngoài ướ
ngõ đi vào, th y thái đ khác th ng c a Tràng "reo lên nh m t đa tr " và "l t đt ườ ư
ch y ra đón mình" thì bà lão theo con vào trong nhà v i tâm tr ng "ph p ph ng". Đó là
bi u hi n c a s lo l ng, c a s h i h p b i bà không bi t có s gì s đi mình trong ế
nhà. Khi đn gi a sân, nhìn th y ng i đàn bà thì bà c ng c nhiên "đng s ng l i" - m tế ườ
bi u hi n n a c a s ng c nhiên và đó là "s ng c nhiên h n". Đi u đó ch ng t s ng c ơ
nhiên trong bà càng lúc càng nhi u, s ng c nhiên sau l n h n s ng c nhiên tr c. Tác ơ ướ
gi đã dùng ngôn ng đc tho i n i tâm đ di n t tâm tr ng băn khoăn, th c m c c a bà
c lúc này. Hàng lo t câu h i đt ra trong đu óc già nua c a bà: "Quái, sao l i có ng i ườ
đàn bà nào trong y nh ? Ng i đàn bà nào l i đng ngay đu gi ng th ng con mình ườ ườ
th kia ? Sao l i chào mình b ng u ? Không ph i con cái Đc mà. Ai th nh ?" M t lo tế ế
các câu h i y chính là s l c tìm trong trí óc c a mình đ tìm câu tr l i cho th a đáng.
Nh ng bà c v n ch a tìm th y câu tr l i, vì th mà bà đ l i cho c p m t c a mình,ư ư ế
không tin vào m t mình "bà lão h p háy c p m t cho đ nhoèn vì t d ng bà lão th y m t ư
mình nhoèn ra thì ph i". Bà lão "nhìn kĩ ng i đàn bà l n n a, v n ch a nh n ra ng i ườ ư ườ
nào" nên bà quay sang dò h i con trai v i s ng c nhiên không hi u c a chính mình. Khi
ng i đàn bà trông th y bà c v , c t ti ng chào "U đã v ", thì k c ti ng chào y -ườ ế ế
m t l i chào thân m t cũng không làm bà hi u ra. Bà v n băn khoăn, phân vân đoán đnh
và m t câu h i n a đt ra: "Ô hay, th là th nào nh ?" r i bà lão "băn khoăn ng i xu ng ế ế
gi ng". Mãi đn khi Tràng v a gi i thi u, v a gi i thích "đây là nhà tôi" r i "chúng tôiườ ế
ph i duyên ph i ki p v i nhau... Ch ng qua nó cũng là cái s c " thì bà lão m i b t đu ế
hi u ra. Khi hi u ra thì bà lão "cúi đu nín l ng". Cái t th "cúi đu nín l ng" c a bà c ư ế
T hàm ch a bi t bao suy nghĩ, tâm s , n i ni m và nh ng tâm s , n i ni m y khó có ế
th nói thành l i. D ng nh qua t th đó, ng i đc d n d n nh n ra n i tâm phong ườ ư ư ế ườ
phú bên trong cái v t ng ch ng nh già nua, l m c m c a bà. Trong bà cùng m t lúc ưở ư
xu t hi n c con ng i lí trí và con ng i tình c m. Con ng i lí trí không ch giúp bà ườ ườ ườ
hi u ra là con trai bà đã có v mà nó còn giúp cho bà hi u ra nh ng khó khăn, đói nghèo
mà Tràng ph i ch u đng; r i l i giúp bà hi u ra chính s ph n b t h nh c a đi bà khi n ế
cho con bà s ng trong hoàn c nh tr trêu nh v y. Còn con ng i tình c m c a bà t ra ư ườ
r t "xót th ng cho s ki p đa con mình". S ai oán, s xót th ng đó v a h ng t i ươ ế ươ ướ
chính mình, v a h ng t i con bà, v a th hi n n i đau c a b n thân, v a mang tình ướ
th ng t i ng i con trai. B i v y cho nên bao c m xúc c a bà lão v a t i nghi p, l iươ ườ
v a nhân h u bi t bao !. ế
C m xúc trong bà càng lúc càng c th h u hình: "Chao ôi, ng i ta d ng v g ch ng ườ
cho con là lúc trong nhà ăn nên làm n i, nh ng mong sinh con đ cái n m t sau này. Còn
mình thì...". Đc câu văn này, chúng ta có c m giác nh trái tim ng i m kh n kh đang ư ườ
rung lên đau đn, xót xa. C m xúc c a ng i m hàm ch a s so sánh gi a ng i ta v i ườ ườ
con mình trong hoàn c nh d ng v g ch ng cho con. L i so sánh y làm n i b t không
ph i ch s thi u th n, khó khăn trong gia đình bà mà d ng nh còn hàm ch a s trách ế ườ ư
móc c a bà v i chính b n thân. M t s ai oán cho b n thân bà ! Đó cũng chính là s bi u
hi n c a s day d t trong lòng bà. Nh ng t t c đu là bi u hi n c a lòng nhân ái à lòng ư
th ng con r t tha thi t.ươ ế
C m xúc xót th ng còn đc th hi n qua s lo l ng c a bà h ng t i các con: "Bi t ươ ượ ướ ế
r ng chúng nó có nuôi n i nhau s ng qua đc c n đói khát này không". V a t i ph n ượ ơ
mình, v a th ng con khi n cho "trong k m t kèm nhèm c a bà r xu ng hai dòng n c ươ ế ướ
m t". Bà lão kìm nén xúc đng, c nu t nh ng gi t n c m t m n đng vào cõi lòng v n ướ
đã ch t ch a đy đau kh c a m t đi t i c c. Nh ng gi t n c m t v n c l ng l r ra ướ
t đôi m t đc m c a ng i m già t i nghi p. Đo n văn không ch là nh ng câu tr n ườ
thu t đn thu n mà m i câu văn đu r ng r c c m xúc xót th ng c a tác gi . ơ ư ươ
Di n bi n câu chuy n đã lên t i đnh đi m. Cái s c s o, tinh t trong ngh thu t miêu t ế ế
tâm lí nhân v t c a Kim Lân đc th hi n khá đm nét. C ba nhân v t đu có chung ượ
m t tâm tr ng căng th ng. Tràng và ng i "v nh t" ch đi ng i m già nua lên ti ng. ườ ườ ế
Bà c T hi u ra câu chuy n thì s đau bu n c a bà khi n cho bà lão "kh th dài" vì bà ế
mu n gi u đi n i bu n kh và s lo l ng c a chính mình. Bà lão t m th i b t ra kh i tâm
tr ng tri n miên c a c m xúc suy t đ h ng v ng i v nh t, đ "đăm đăm nhìn ư ướ ườ
ng i đàn bà" khi th "cúi m t xu ng, tay vân vê tà áo đã rách b t". Bà lão không ch nhìnườ
ng i con dâu b ng th giác mà còn h ng t i con dâu b ng c t m lòng. Vì th bà lãoườ ướ ế
nghĩ: "Ng i ta có g p b c khó khăn, đói kh này, ng i ta m i l y đn con mình. Màườ ướ ườ ế
con mình m i có v đc...". Trong suy nghĩ đó c a ng i m h ng t i hai đi t ng ượ ườ ướ ượ
"ng i ta" và "con mình". "Ng i ta" tr thành ng i mang n và "con mình" là ng iườ ườ ườ ơ ườ
ch u n. Đi u đó đã ch ng t ng i m già không h coi th ng, khinh b ng i v nh t, ơ ườ ườ ườ
mà còn c m thông, trân tr ng, m c dù đó là ng i đàn bà rách r i, nghèo đói và không ườ ướ
gia đình. T tâm tình dành cho ng i v nh t, bà lão l i nghĩ v b n ph n ng i làm m , ườ ườ
đ ti p t c day d t "ch ng lo l ng đc cho con...". Bà đã phó thác, trông ch s ph n ế ượ
vào s may r i: "May ra mà qua kh i đc cái tao đo n này thì th ng con bà cũng có v , ượ
nó yên b nó, ch ng may ra ông gi i b t ch t cũng ph i ch u ch bi t làm th nào mà lo ế ế ế
cho h t đc". Hoàn c nh th t bi đáp kh n cùng ! M c dù lo l ng, m c dù đau bu nế ượ
nh ng d ng nh ng i m đã ch p nh n "nàng dâu m i" t lúc nào. Sau khi "kh d ngư ườ ư ườ
h ng m t ti ng", bà lão "nh nhàng" nói v i "nàng dâu m i": " , thôi thì các con ph i ế
duyên ph i ki p v i nhau, u cũng m ng lòng...". M t s ch p nh n t nguy n c a ng i ế ườ
m trong tâm tr ng vui m ng. Hai ti ng "m ng lòng" mà bà lão nói v i các con th t ch t ế
phác, chân tình bi t bao ! L i nói m c m c y đã đem l i s xúc đng và yên tâm choế
ng i v nh t đáng th ng kia. S ch p nh n c a bà c T khi n anh Tràng "th đánhườ ươ ế
phào m t cái, ng c nh h n đi".
Bà m nghèo kh , nhân h u đã th u hi u c nh ng và tâm tr ng c a ng i ph n xa l ườ
b ng d ng tr thành "con dâu" c a mình. Ngôn ng đc tho i n i tâm đo n này m t ư
l n n a di n t tinh t tâm tr ng ph c t p c a nhân v t bà c T . C m xúc nh nh ng ế ư
đt sóng c cu n lên trong lòng ng i m , khi n ng i đc xót xa. Chao ôi, ng i m ườ ế ườ ườ
th t t i nghi p !. Tình th ng con, ý th c trách nhi m c a ng i m khi n cho bà ph i lo ươ ườ ế
c i v cho con b ng t t c kh năng, d u ch là l i nói...ướ
Khi đã nh n "nàng dâu m i" thì bà c T ti p t c tâm s , t t n d n dò các con mình: ế
"Nhà ta thì nghèo con . V ch ng chúng mày li u mà b o nhau làm ăn. R i ra may mà
ông gi i cho khá... Bi t th nào h con, ai giàu ba h , ai khó ba đi ? Có ra thì r i con cái ế ế
chúng mày v sau". Trong l i tâm s c a bà, có l i thú nh n r t chân th t là "nhà ta thì
nghèo". T cái lí do y thì bà m đã nh c nh các con "V ch ng chúng mày li u mà b o
nhau làm ăn". Tuy nh c nh v y, bà còn đng viên các con mình b ng m t câu nói r t
quen thu c trong dân gian: "Ai giàu ba h , ai khó ba đi ?". L i đng viên đó th hi n
ni m l c quan c a ng i m nghèo trong hoàn c nh kh n cùng. H n n a, bà lão còn gieo ườ ơ
cho các con ni m tin vào t ng lai. Qu là m t l i đng viên đáng quý, giúp cho các con ươ
bà có th v t qua giai đo n khó khăn này. Tâm tr ng c a bà c T l n l n bu n vui, lo ượ
l ng. Trong lòng bà c v n luôn ám nh b i cái nghèo, cái kh khi n cho bà lão "đăm đăm ế
nhìn ra ngoài. Bóng t i trùm l y hai con m t. Ngoài xa dòng sông sáng tr ng u n khúc
trong cánh đng t i. Mùi đng r m nh ng nhà có ng i ch t theo gió tho ng vào khét ườ ế
l t. Bà lão th nh ra m t h i dài". Trong lòng bà còn ám nh b i c s b t h nh v thân ơ
ph n c a bà. B i v y, trong kí c c a bà lão "nghĩ đn ông lão, nghĩ đn đa con gái út. ế ế
Bà lão nghĩ đn cu c đi c c kh dài d ng d c c a mình". T t c đã hi n v nh m tế ư
cu n phim dài b t t n, nh m t t n bi k ch c a cu c đi bà. T nh ng c m xúc đó, tâm ư
tr ng lo l ng l i m t l n n a hi n v trong bà, bà lo cho các con: "V ch ng chúng nó l y
nhau, cu c đi chúng nó li u có h n b m tr c kia không?...". M c dù lo l ng nh ng bà ơ ướ ư
v n c g ng g n gũi v i ng i con dâu b ng l i m i thân m t: "Con ng i xu ng đây. ườ
Ng i xu ng đây cho đ m i chân". L i m i y đã rút ng n kho ng cách gi a ng i m ườ
và "con dâu" và cũng đã an i ng i "v nh t" ít nhi u. L i m i c a ng i m th hi n ườ ườ
tình th ng, s ch p nh n "nàng dâu m i" c a bà. N i b t h n c v n là t m lòngươ ơ
th ng xót c a bà c T v i ng i con dâu m i: "Bà lão nhìn ng i đàn bà, lòng đyươ ườ ườ
th ng xót. Nó bây gi đã là con dâu trong nhà r i". Bà lão ti p t c tâm s v i ng i vươ ế ườ
nh t b ng nh ng l i thân m t: "K có ra làm đc dăm ba mâm thì ph i đy, nh ng nhà ượ ư
mình nghèo, cũng ch ai ng i ta ch p nh t chi cái lúc này. C t làm sao chúng mày hòa ườ
thu n là u m ng r i. Năm nay thì đói to đy. Chúng mày l y nhau lúc này, u th ng ươ
quá...". Trong l i nói c a bà c ch ng t bà là ng i r t hi u đi và hi u ng i. Bà hi u ườ ườ
r ng khi c i xin cho con thì ph i có vài ba mâm c tr c trình t tiên, ông bà, sau m i ướ ướ
làng, m i xóm. Bà cũng hi u đc lòng ng i, hi u đc s bao dung c a m i ng i, h ượ ườ ượ ườ
s thông c m cho c nh nghèo c a bà mà không ch p nh t, tính toán. Bà cũng hi u ra đo
lí t o nên g n k t v ch ng chính là s hòa thu n. Nói đn đây thì bà c "ngh n l i ế ế
không nói đc n a, n c m t c ch y xu ng ròng ròng". Nh ng gi t n c m t c a bàượ ướ ướ