S THAY Đ I VAI TRÒ C A TH VI N TR NG H C T I VI T NAM Ư ƯỜ
Trong l ch s t n t i c a mình, th vi n tr ng h c t lâu đã kh ng đ nh ư ườ
đ c ch đ ng c a mình trong vi c gi ng d y và h c t p c a giáo viênượ
và h c sinh trong các tr ng ph thông. Ng i ta th y r ng th vi n ườ ườ ư
tr ng h c có tác đ ng tích c c trong nhi u ho t đ ng khác nhau c aườ
nhà tr ng, bao g m đi m s và kh năng h c t p đ c l p và t m r ngườ
ki n th c.ế
Các ch ng trình th vi n hi u qu m nh m s d n đ n k t qu h c t pươ ư ế ế
t t h n b t k đi u ki n kinh t h i hay trình đ dân trí c a ng i l n t i c ng ơ ế ườ
đ ng đó. S h p tác, ph i k t h p gi a giáo viên giáo viên th vi n nh h ng ế ư ưở
s ng còn đ n vi c h c t p c a h c sinh, đ c bi t là v m t chu n b giáo án môn h c, ế
vi c b sung tài li u c a th vi n, vi c cung c p các c h i phát tri n ngh nghi p ư ơ
cho giáo viên.
Nhi u nghiên c u đã ch ra r ng:
M t môi tr ng phong phú v tài li u in ch t l ng s d n t i vi c h c sinh ườ ượ
chăm đ c h n m t cách t giác, vi c này s d n t i k t qu kh quan h n ơ ế ơ
v vi c đ c hi u, s phát tri n v t v ng c a h c sinh, vi c đánh v n cũng
nh kh năng ng pháp và k năng vi t;ư ế
S l ng tài li u m n t th vi n có liên quan m t thi t đ n kh năng đ c. ượ ượ ư ế ế
Vi c l ng ghép ch ng trình gi ng d y v ki n th c thông tin vào ch ng trình ươ ế ươ
h c c a h c sinh s giúp c i thi n kh năng c a h c sinh c v k năng tìm
ki m thông tin cũng nh k t qu h c t p;ế ư ế
Khi th vi n tr ng h c h p tác v i th vi n công c ng v các m t nh h p tácư ườ ư ư
b sung, h p tác cung c p d ch v tham kh o s d n t i nh ng k t qu đáng ế
kh quan h n n a. ơ
Các th vi n tr ng h c th t o ra s thay đ i tích c c đ i v i s t tin c aư ườ
h c sinh, kh năng h c t p đ c l p tinh th n trách nhi m v vi c h c c a
b n thân.
M t nghiên c u Anh vào năm 2002 v l i ích c a vi c s d ng th vi n tr ng ư ườ
h c đã ch 8 lĩnh v c then ch t mà th vi n có th đóng góp vào vi c h c t p và gi ng ư
d y, đó là: hình thành môi tr ng h c t p ki u m i; cung c p nh ng kinh nghi m h c ườ
t p đa d ng; h tr vi c phát tri n k năng m t cách có h th ng; cung c p đi m truy
c p t i nhi u ngu n thông tin khác nhau; khuy n khích và h tr vi c h c t p; t o c ế ơ
h i ti p c n ch ng trình h c m t cách bình đ ng; nâng cao s t tin và kh năng h c ế ươ
t p đ c l p c a h c sinh; và cung c p d ch v h ng nghi p. ướ
S thay đ i vai trò c a th vi n tr ng h c trong môi tr ng h c t p ki u ư ườ ườ
m i
Trong các l p h c ki u truy n th ng hi n đang r t ph bi n t i Vi t ế Nam, giáo
viên đ c xem là ng i cung c p thông tin, ki n th c ch đ c truy n theo 1 chi u tượ ườ ế ượ
giáo viên t i h c sinh. Trái l i, ph ng pháp gi ng d y m i mang tính h p tác chú ươ
tr ng vào vi c chia s tri th c chia s c vi c ra quy t đ nh. Giáo viên tri th c, ế
k năng ph ng pháp truy n đ t nh ng h cũng đánh giá cao nh ng đóng góp c a ươ ư
h c sinh. Các kinh nghi m nhân, ki n th c có s n, n n t ng văn hoá đa d ng ế
h c sinh mang t i l p h c s đ c s d ng nh m t n n t ng cho vi c truy n th , ượ ư
h ng d n. Ph ng pháp gi ng d y mang tính h p tác này yêu c u giáo viên ph i chiaướ ươ
s quy n v i h c sinh, cho phép h c sinh ti ng nói trong vi c xác đ nh m c tiêu ế
quy t đ nh các ho t đ ng trong gi h c. Giáo viên s đ a ra các g i ý đ khuy nế ư ế
khích h c sinh t tìm hi u v n đ , ra các bài t p m đ h c sinh t tìm ki m thông tin ế
v các ch đ đó làm bài t p, đ a ra ý ki n / đáp án / ph ng pháp gi i quy t v n ư ế ươ ế
đ riêng c a b n thân. H c sinh không ch ghi nh thông tin h còn đ c phép t ượ
làm vi c s d ng thông tin m t mình ho c v i b n h c. Cách nhìn nh n, ti p c n ế
phong phú, đa d ng đ u vào c n thi t c a m i l p h c. H c sinh đ c phép ế ượ
nh ng l a ch n và ra quy t đ nh trong gi h c. Tr ng tâm c a nh ng l p h c ki u này ế
là các l a ch n, các câu tr l i khác nhau thay vì m t đáp án duy nh t. V c b n, h c ơ
sinh ph i ng i đ ng sáng t o trong quá trình h c t p, m i nhân v i nh ng v n ườ
đ ý t ng khác nhau s làm phong phú s quan tâm cũng nh gi i pháp cho các ưở ư
v n đ đ t ra.
Đ th thích ng cung c p các ngu n t li u d ch v th vi n phù h p ư ư
v i ph ng pháp d y h c l y h c sinh làm trung tâm k trên, hi n nay trên th ươ ế
gi i, th vi n tr ng h c đang có xu h ng thay đ i trong cách th c đào t o ng i s ư ườ ướ ườ
d ng th vi n h c sinh giáo viên, trong đó chuy n t k năng nghe nhìn, k năng ư
th vi n i chung, vi c l a ch n tài li u, các k năng đ c l p, các tài li u đ u vàoư
sang xu h ng chú tr ng vào các lo i tài li u đa ph ng ti n, truy n thông, ki nướ ươ ế
th c thông tin các đ t câu h i, phân tích nhu c u ng i h c, h p tác l ng ghép ườ
các n i dung gi ng d y ki n th c thông tin vào ch ng trình h c, s đa d ng hoá các ế ươ
kh năng c a ng i h c đ đáp ng các nhu c u c th , đ c đáo c a t ng h c sinh. ườ
Các ch ng trình đào t o ng i dùng tin đang chuy n sang chú tr ng h n vào h c sinhươ ườ ơ
nhu c u c a h thay chú tr ng vào các ngu n tài li u th vi n các cách làm ư
đ c thù c a nó.
Nh ng công vi c cán b th vi n tr ng h c ph i làm hi n nay t i các n c ư ườ ướ
phát tri n v n bao g m nh ng vi c h đã t ng làm trong hàng th k qua, n ế
bao g m thêm nhi u vi c khác n a, ch y u liên quan đ n công ngh thông tin nh ế ế ư
qu n cung c p các thi t b công ngh thông tin, qu n tr trang web, k thu t viên ế
máy tính, t ch c vi c phát tri n ngh nghi p cho giáo viên trong tr ng không ườ
đ c b trí thêm th i gian nhân viên. S thay đ i này ph n ánh nhu c u ngày càngượ
l n c a c ng đ ng tr ng h c đ i v i th i gian, k năng nhi t huy t c a cán b ườ ế
th vi n.ư
Quan h c a giáo viên th vi n v i giáo viên và d ch v dành cho giáo viên ư
Đ th thay đ i cách d y h c trong giáo viên h c sinh, cán b th vi n ư
c n ph i tác đ ng vào giáo viên đó chính nhân t thúc đ y s thay đ i c a h c
sinh. Làm đ c đi u này c n ph i có s ph i h p gi a giáo viên th vi n và giáo viênượ ư
gi ng d y. Vi c này s giúp c i thi n quá trình h c t p c a h c sinh ch t l ng ượ
đ u ra.
Đi m đ u tiên c n xác đ nh k t qu c a ch ng trình gi ng d y, trình đ ế ươ
ki n th c hi n có c a h c sinh, xác đ nh khi nào c n can thi p vào n i dung vế
m t th vi n trong ch ng trình h c. Đ i v i t ng môn h c ho c bài h c c th , giáo ư ươ
viên th vi n th tìm hi u v n i dung bài h c/môn h c cung c p các danh m cư
tài li u phù h p cho môn h c đó. Danh m c này th bao g m c tài li u in t i
th vi n và các tài li u mi n phí trên m ng.ư
Giáo viên th vi n cũng th ph i h p v i giáo viên đ thi t k bài gi ng ư ế ế
l ng ghép n i dung v ki n th c thông tin (k năng phân tích nhu c u thông tin, tìm ế
ki m, đánh giá, s d ng thông tin h p lý) o t ng môn h c, bài h c c th . d :ế
n u h c sinh đ c giao làm m t bài lu n v sao H a, cùng v i n i dung gi ng d y kế ượ
năng vi t bài lu n, giáo viên th vi n có th yêu c u ph i h p l ng ghép n i dung tìmế ư
ki m thông tin v hành tinh này trong các ngu n tin khác nhau, ví d trong t đi n báchế
khoa, các sách tham kh o v v t lý, các trang web. Các bu i h c s đ c gi ng d y ượ
ph i h p gi a giáo viên giáo viên th vi n, trong đó giáo viên th gi ng d y v ư
k năng vi t bài lu n, k năng phân tích ch đ còn giáo viên th vi n th gi ngế ư
d y v k năng phân tích nhu c u tin, k năng tìm ki m thông tin trên nhi u ngu n ế
khác nhau, đánh giá thông tin s d ng thông tin phù h p. Qua đó, giáo viên s
thêm hi u bi t v các ngu n thông tin trong th vi n, cách tra c u c s d li u, trong ế ư ơ
khi đó, giáo viên th vi n cũng h c h i đ c v k năng vi t bài lu n t giáo viên.ư ượ ế
Nh v y, c giáo viên giáo viên th vi n cùng h ng l i t s h p tác này so v iư ư ưở
vi c ch gi ng d y m t cách riêng r các n i dung v k năng vi t bài lu n và k năng ế
tìm ki m và đánh giá thông tin.ế
Kinh nghi m nhi u n c cho th y n u giáo viên đã t ng s d ng th vi n ướ ế ư
các d ch v th vi n thì h s xu h ng s d ng th vi n nhi u h n đ ph c v ư ướ ư ơ
cho công tác gi ng d y c a mình. Tr ng h p giáo viên ít s d ng th vi n th ườ ư
do h còn ch a nh n th c đ c vai trò mà th vi n th đóng góp cho vi c gi ng ư ượ ư
d y c a giáo viên. m t trong các cách gi i quy t v n đ này giáo viên c n ph i ế
đ c gi i thi u v th vi n các ngu n tài li u, d ch v có th cung c p choượ ư
giáo viên đ ph c v công tác gi ng d y c a mình, qua đó làm cho ch t l ng đ u ra ượ
c a h c sinh đ c nâng cao. ượ
Cán b th vi n có th t ch c m t ch ng trình gi ng d y v ki n th c thông tin ư ươ ế
cho giáo sinh giáo viên đ cung c p cho h nh ng k năng v xác đ nh, truy c p,
đánh giá s d ng thông tin. Giáo viên c n đ c đào t o v cách s d ng th vi n ượ ư
l ng ghép các bu i h c v ki n th c thông tin cách s d ng th vi n vào gi ế ư
gi ng, vào các bài t p c a h c sinh, các ho t đ ng ngo i khóa các ho t đ ng khác.
Các đ c ng gi ng d y m u trong đó l ng ghép các ho t đ ng s d ng thông tin th ươ ư
vi n th đ c ph i h p v i giáo viên đ xây d ng chia s v i các giáo viên ượ
khác. Qua đó cán b th vi n th chia s v nh ng đóng góp c a th vi n tr ng ư ư ườ
h c trong vi c nâng cao ch t l ng s hi u qu c a bài gi ng các ho t đ ng ượ
khác c a tr ng. M t khác, l i ích c a vi c ph i h p v i th vi n cũng s đ c đ ườ ư ượ
cao.
M t đi u n a có th làm đ c i thi n ch t l ng s d ng th vi n đó là đ m b o ượ ư
r ng t t c các tr ng h c ph i đ c b trí m t cán b th vi n chuyên trách và đ c ườ ượ ư ượ
đào t o bài b n v th vi n. Hi n t i, tuy t đ i đa s các tr ng h c t i Vi t ư ườ Nam
không v trí cán b th vi n chuyên trách th ng v trí này đ c giao cho các ư ườ ượ
giáo viên kiêm nhi m, không chuyên môn th vi n đ m trách. M t cán b th vi n ư ư
chuyên trách s có đ th i gian đ đóng góp vai trò tích c c ch đ ng h n trong vi c ơ
qu ng vi c s d ng th vi n trong vi c gi ng d y, các ho t đ ng ngo i khóa, các ư
bài t p c a h c sinh cũng nh đ giáo viên h c sinh gi i trí. M t cán b th vi n ư ư
chuyên trách cũng s giúp c i thi n ki n th c thông tin c a giáo viên và h c sinh. ế
Đ làm đ c vi c này, th vi n cũng c n đ c b sung tài li u m t cách đ y đ , ượ ư ượ
phù h p v i nhu c u gi ng d y, h c t p gi i trí c a giáo viên h c sinh. Thêm
vào đó, cán b th vi n cũng ph i tìm cách đ giáo viên tham gia vào vi c đánh giá kho ư
t li u c a th vi n xem phù h p hay không cũng nh tìm cách đ giáo viên giúpư ư ư
đ trong vi c l a ch n tài li u m i cho phù h p v i tr ng. Nh ng cách h p tác này ườ
th giúp gi m thi u nh ng nh n th c ch a phù h p v kho tài li u th vi n, d ch ư ư
v th vi n cũng nh các trang thi t b th vi n. ư ư ế ư
Quan h c a giáo viên th vi n v i h c sinh và d ch v dành cho h c sinh ư
l y u t quan tr ng nh t tác đ ng đ n vai trò c a th vi n tr ng h c cán ế ế ư ườ
b th vi n tr ng h c trong vi c nâng cao ch t l ng đ u ra c a h c sinh là s bùng ư ườ ượ
n thông tin, đ c bi t các ngu n thông tin đi n t đã di n ra trong nh ng năm g n
đây. V i l ng thông tin kh ng l hi n h u trên Internet, v i s l c h u nhanh chóng ượ
c a thông tin, và ch t l ng còn ch a đ c ki m đ nh c a thông tin, vai trò c a cán b ượ ư ượ
th vi n tr ng h c ngày càng tr nên quan tr ng h n bao gi h t. Th vi n khôngư ườ ơ ế ư
ch đ n thu n n i cung c p các ngu n tài li u cho h c sinh ngày nay th vi n, ơ ơ ư
cùng v i các c quan khác, quan tâm đ n vi c t o ra c ng đ ng nh ng ng i k ơ ế ườ
năng h c t p su t đ i, trong đó, các k năng xác đ nh, s d ng và đánh giá thông tin
m t ph n quan tr ng. k năng thông tin chính m t ph n then ch t trong các d ch
v th vi n. Theo B n ghi nh v v n đ H c t p su t đ i c a U ban châu Âu thì ư
“m i ng i c n ph i đ c trang b các k năng h c h i, thích ng v i s thay đ i ườ ượ
hi u đ c quá trình luân chuy n c a dòng thông tin”. Vi t Nam, đi u này càng quan ượ
tr ng h n b i l giáo d c ti u h c trung h c c s b t bu c cho t t c tr em ơ ơ
trong đ tu i đ n tr ng, và nhi u em sau khi hoàn thành b c ti u h c ho c trung h c ế ườ
c s không theo h c c p cao h n n a, vì v y đi u c n thi t là ph i trang b cho cácơ ơ ế
em nh ng k năng c n thi t này đ các em th áp d ng chúng trong cu c s ng sau ế
này. Trong m t h i c n nh ng ng i lao đ ng nhi u k năng đ th hoà ườ
nh p t t vào môi tr ng thay đ i nhanh chóng, bao g m c th gi i k thu t s , tr ng ườ ế
tâm c a vi c d y h c ph i cung c p cho h c sinh nh ng k năng cho phép m i
nhân có th s d ng vào vi c h c t p su t đ i ch không ch trong nh ng năm ng i
trên gh nhà tr ng.ế ườ
Ngoài vai trò đào t o ki n th c thông tin cho h c sinh, th vi n còn th đóng ế ư
góp tích c c vào vi c h c t p c a h c sinh thông qua các ho t đ ng và d ch v nh t ư
ch c các ho t đ ng nh các gi k chuy n, m i các di n gi đ n nói chuy n v các ư
ch đ liên quan đ n ch đ h c t p c a h c sinh, m i các tác gi văn h c đ n giao ế
l u. Cán b th vi n tr ng h c cũng th cung c p d ch v tham kh o cho h cư ư ườ
sinh đ h tr cho h c sinh làm bài t p, d nh h ng d n cách tìm ki m các tài ư ướ ế
li u tham kh o cho m t bài t p c th c a h c sinh, hay cung c p danh m c các tài
li u tham kh o cho m t môn h c.
Th vi n tr ng h c cũng có th v n đ ng cha m , gia đình c a h c sinh tham giaư ườ
vào các ho t đ ng c a mình. Ví d : h i nh ng ng i b n c a th vi n, trong đó s có ườ ư
nh ng ng i tình nguy n tham gia vào vi c s a ch a, b sung tài li u, t ch c các gi ườ
k chuy n, làm các thi t b h tr gi ng d y, vv. T t c nh ng ho t đ ng này s giúp ế
cho th vi n tr ng h c c i thi n hình nh và vai trò c a mình trong con m t c a h cư ườ
sinh, giáo viên và nh ng nhóm liên quan.
K t lu nế
Ngày nay s phát tri n c a m t qu c gia ph thu c ch y u vào năng l c k ế
năng c a ngu n nhân l c. Các th vi n tr ng h c có ngu n tài li u trang thi t b ư ườ ế
t t đi đôi v i đ i n cán b chuyên nghi p s h tr đ c l c trong vi c nâng cao
nh n th c v m c tiêu c b n c a đ t n c trong vi c xây d ng phát tri n nh ng ơ ướ
th h công dân t ng laitri th c, sáng t o, đ c l p và năng đ ng, nh ng ng i sế ươ ườ
làm ch t ng lai s hóa trong th k 21. Nh ng con ng i đó s giúp cho Vi t ươ ế ườ Nam
nâng cao tính c nh tranh trong n n kinh t tri th c toàn c u đ m b o cho s tăng ế
tr ng và thành công b n v ng c a c dân t c.ưở