BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC QUY NHƠN
------ ------
VŨ THỊ NGÂN, HUỲNH THỊ LAN PHƯƠNG,
NGUYỄN THỊ LAN, NGUYỄN THỊ VƯƠNG HOÀN,
LÊ THỊ CẨM NHUNG, NGUYỄN PHI HÙNG, VÕ VIỄN,
NGUYỄN TIẾN TRUNG, NGUYỄN NGỌC TRÍ
HÓA HỌC ĐẠI CƯƠNG
TÀI LIỆU BỒI DƯỠNG GIÁO VIÊN
DẠY MÔN KHOA HỌC TỰ NHIÊN Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ
Bình Định, 2020
MỤC LỤC
Trang
A. MỤC TIÊU HỌC PHẦN
1.Về kiến thức
2. Về kĩ năng
3. Về thái độ
B. NỘI DUNG CHUYÊN ĐỀ ................................................................................ 1
CHƯƠNG 1. VẬT CHẤT VÀ TRẠNG THÁI CỦA VẬT CHẤT ................. 1
1.1. Vật chất là gì? ............................................................................................. 1
1.2. Các trạng thái của vật chất .......................................................................... 1
1.3. Sự chuyển đổi giữa các trạng thái ............................................................... 3
1.4. Chất tinh khiết ............................................................................................. 5
1.5. Hỗn hợp, dung dịch, dung môi ................................................................... 5
1.6. Các phương pháp tách chất đơn giản .......................................................... 6
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................... 7
TÀI LIỆU THAM KHẢO ................................................................................. 7
CHƯƠNG 2. NGUYÊN TỬ VÀ HỆ THỐNG TUẦN HOÀN CÁC NGUYÊN
TỐ HÓA HỌC ..................................................................................................... 8
2.1. Cấu tạo nguyên tử và các mô hình cấu tạo nguyên tử ................................ 8
2.2. Nguyên tố và đồng vị ................................................................................ 10
2.3. Cấu tạo lớp vỏ electron ............................................................................. 12
2.5. Bảng tuần hoàn các nguyên tố hóa học .................................................... 14
2.6. Định luật tuần hoàn các nguyên tố hóa học .............................................. 17
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 21
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 21
CHƯƠNG 3. LIÊN KẾT HÓA HỌC .............................................................. 22
3.1. Đơn chất, hợp chất, công thức hóa học .................................................... 22
3.2. Khái niệm và phân loại liên kết hóa học .................................................. 22
3.3. Liên kết cộng hóa trị, hợp chất cộng hóa trị và phân tử ........................... 23
3.4. Liên kết ion và hợp chất ion ..................................................................... 25
3.5. Hóa trị ....................................................................................................... 26
3.6. Công thức Lewis ....................................................................................... 26
3.7. Thuyết VSEPR và hình học phân tử ......................................................... 28
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 30
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 31
CHƯƠNG 4. CÁC ĐỊNH LUẬT CƠ BẢN ..................................................... 32
4.1. Định luật bảo toàn khối lượng: ................................................................. 32
4.2. Định luật thành phần không đổi................................................................ 34
4.3. Định luật tỉ lệ bội ...................................................................................... 34
4.4. Định luật tỉ lệ thể tích ............................................................................... 35
4.5. Mol, định luật Avogadro, phương trình trạng thái khí lý tưởng ............... 35
4.6. Tỉ khối của chất khí .................................................................................. 37
4.7. Định luật đương lượng .............................................................................. 39
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 40
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 41
CHƯƠNG 5. PHẢN ỨNG HÓA HỌC ............................................................ 42
5.1. Biến đổi vật lí và biến đổi hóa học ........................................................... 42
5.2. Phản ứng hóa học ...................................................................................... 42
5.3. Phương trình hóa học ................................................................................ 43
5.4. Phân loại các phản ứng hóa học ............................................................... 44
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 48
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 49
CHƯƠNG 6. NHIỆT HÓA HỌC VÀ CÂN BẰNG HÓA HỌC ................... 50
6.1. Các khái niệm cơ bản trong nhiệt động lực hóa học – Định luật bảo toàn
năng lượng ....................................................................................................... 50
6.2. Hiệu ứng nhiệt của phản ứng hóa học ...................................................... 52
6.3. Phương pháp xác định hiệu ứng nhiệt của phản ứng hóa học .................. 54
6.4. Phân loại phản ứng tỏa nhiệt, thu nhiệt và ứng dụng ............................... 57
6.5. Cân bằng hóa học, nguyên lí Le Chatelier và ứng dụng ........................... 58
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 61
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 62
CHƯƠNG 7. DUNG DỊCH VÀ HỆ KEO ....................................................... 63
7.1. Dung dịch, các loại nồng độ dung dịch .................................................... 63
7.2. Phản ứng trong dung dịch ......................................................................... 67
7.3. Hệ keo ....................................................................................................... 69
7.4. Hệ phân tán thô, chất hoạt động bề mặt, dung dịch cao phân tử .............. 72
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 77
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 78
CHƯƠNG 8. ĐỘNG HÓA HỌC VÀ XÚC TÁC ........................................... 79
8.1. Tốc độ phản ứng ....................................................................................... 79
8.2. Định luật tác dụng khối lượng .................................................................. 79
8.3. Giới thiệu một số loại phản ứng ............................................................... 81
8.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến tốc độ phản ứng ............................................. 84
8.5. Xúc tác ...................................................................................................... 87
CÂU HỎI VÀ BÀI TẬP .................................................................................. 91
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................... 93
A. MỤC TIÊU HỌC PHẦN
1.Về kiến thức
- Trình bày, giải thích được các kiến thức về cấu tạo chất như cấu tạo nguyên tử, phân
tử và liên kết hoá học; về các quá trình hóa học như phản ứng hóa học, nhiệt hóa học, động
hóa học. Vận dụng để giải thích một số vấn đề liên quan đến thực tiễn trong đời sống và
sản xuất.
- Sử dụng được các kiến thức hoá học cơ sở để hiểu rõ bản chất, quy luật của các vấn
đề trong hoá vô cơ, hóa hữu cơ, hóa môi trường và các học phần sinh học, vật lý trong
chương trình môn Khoa học tự nhiên (KHTN), nhằm góp phần phát triển năng lực nhận
thức KHTN của người học.
2. Về kĩ năng
- Sử dụng được học liệu đa phương tiện trong dạy học các nội dung liên quan (ví dụ
vẽ được công thức phân tử và biểu diễn cấu trúc hình học của phân tử).
- Mô tả được các hiện tượng hoá học bằng ngôn ngữ, thuật ngữ hoá học. Giải được
các bài toán hoá học đơn giản theo phương trình hóa học.
- Thực hiện hoặc sử dụng được học liệu đa phương tiện trong dạy học các nội dung
liên quan như quan sát video hoặc mô tả được các thí nghiệm: biến đổi trạng thái, nhiệt hoà
tan, cân bằng hoá học, tốc độ phản ứng, để khắc sâu các nội dung kiến thức lí thuyết đồng
thời xây dựng các kĩ năng cần có khi thực hành thao tác các thí nghiệm, thực hành hoá học.
3. Về thái độ
- Nhận thức được vai trò của hóa học trong mạch phát triển kiến thức khoa học tự
nhiên: vật chất - nguyên tử - phân tử; vật chất - đơn chất - hợp chất - liên kết hoá học; cấu
tạo vật chất - phản ứng hóa học – nhiệt hóa học – động hóa học, …