LIÊN HIỆP CÁC HỘI KHOA HỌC VÀ KỸ THUẬT VIỆT NAM
Hà Nội, tháng 11/2020
GIỚI THIỆU CHUNG
CHUYỂN ĐỔI SỐ - XU HƯỚNG TẤT YẾU CHO CÁC DOANH NGHIỆP VẬN HÀNH TRONG BỐI
CẢNH HIỆN TẠI VÀ TƯƠNG LAI
Chuyển đổi số (Digital Transformation) là việc ứng dụng công nghệ số vào tất cả các khía
cạnh của doanh nghiệp nhằm thay đổi toàn diện cách thức mà một doanh nghiệp hoạt
động, tăng hiệu quả hợp tác, tối ưu hóa hiệu suất làm việc và mang lại giá trị cho khách
hàng. Ở cấp độ cao nhất, chuyển đổi số giúp doanh nghiệp tạo ra sản phẩm, dịch vụ mới,
hay phát triển mô hình kinh doanh mới để đáp ứng các nhu cầu thay đổi của thị trường.
Chuyển đổi số là một thuật ngữ mới về quản trị và những khái niệm xoay quanh nó vẫn đang
tiếp tục được phát triển, định hình, vì vậy nó là một thuật ngữ dễ gây nhầm lẫn và bối rối
không chỉ trong cộng đồng doanh nghiệp mà cả giới công nghệ, chính trị gia và các nhà
học thuật.
Một cách giúp làm rõ hơn cách hiểu về chuyển đổi số là sử dụng phương pháp loại trừ, hay
xác định những “cái” không phải là chuyển đổi số hoặc dựa vào việc phân biệt giữa ba khái
niệm: số hóa (digitization), tăng cường ứng dụng công nghệ số (digitalization) và chuyển đổi
số (digital transformation).
Số hóa (digitzation): đơn giản là việc chuyển đổi thông tin, dữ liệu trong tổ chức từ dạng an-
alog (tương tự) sang dạng phiên bản số (điện tử).
Tăng cường ứng dụng công nghệ số (digitalization): diễn ra sau khi thực hiện bước số hóa và
liên quan đến việc tổ chức khai thác, tận dụng quá trình số hóa để cải thiện, hoàn thiện các
quy trình kinh doanh, hoạt động.
Chuyển đổi số (digital transformation): là việc ứng dụng công nghệ số, khai thác quá trình số
hóa để đổi mới toàn diện về phương thức vận hành, sản phẩm, dịch vụ, mối quan hệ giữa
doanh nghiệp và đối tác, khách hàng, chuỗi giá trị ngành, v.v
PHÂN BIỆT DIGITIZATION - DIGITALIZATION - DIGITAL TRANSFORMATION
Việc ứng dụng ngày càng tăng các công
nghệ số vào tất cả các hoạt động
Sử dụng quá trình số hóa để hoàn thiện và
chuyển đổi các hoạt động kinh doanh
Chuyển đổi thông tin tương tự (analog) thành
định dạng số phục vụ cho hệ thống máy tính.
Hình 1: Ba cấp độ Chuyển đổi số
2
NHỮNG LẦM TƯỞNG THƯỜNG GẶP VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ
Quan điểm về chuyển đổi số không chỉ khác nhau giữa các ngành mà còn ngay bên trong
nội bộ doanh nghiệp, mỗi bộ phận chức năng cũng thường có góc nhìn khác nhau về
chuyển đổi số.
Lãnh đạo các cấp và ở các bộ phận khác nhau trong doanh nghiệp cần nhận thức rõ:
-Chuyển đổi số không chỉ là vấn đề số hóa, tin học hóa
-Chuyển đổi số không phải là dự án mua sắm, đầu tư công nghệ tiếp theo cho tổ chức.
Những ví dụ điển hình về nỗ lực của doanh nghiệp/tổ chức tiến hành số hóa và tăng cường
ứng dụng công nghệ số mà chưa được xem là chuyển đổi số bao gồm:
-Khách sạn cho phép khách đặt phòng qua trang web của khách sạn
-Ngân hàng cung cấp dịch vụ e-banking cho phép khách hàng thực hiện các giao dịch
ở nhà thay vì phải đến trực tiếp tại chi nhánh ngân hàng
-Doanh nghiệp gửi email giới thiệu về sản phẩm/dịch vụ tới khách hàng thay vì gửi tờ rơi
quảng cáo đến nhà khách hàng
Những ví dụ điển hình về chuyển đổi số đối với doanh nghiệp:
-Doanh nghiệp sử dụng phần mềm eOffice để thay đổi hoàn toàn phương thức tuyển
dụng, quản lý, đánh giá, đãi ngộ nhân sự theo hướng tăng cường hợp tác giữa các bộ
phận và dựa vào dữ liệu
-Doanh nghiệp chuyển từ việc bán phần mềm doanh nghiệp theo kiểu license sang mô
hình thuê bao, phần mềm được cung cấp và cập nhật trực tiếp trên đám mây thay vì cử
nhân viên đến cài đặt, hỗ trợ
-Doanh nghiệp tạo ra cộng đồng người dùng thân thiết, mời họ tham gia đóng góp ý kiến
về sản phẩm, dịch vụ và thưởng điểm khách hàng thân thiết cho họ
-Doanh nghiệp ứng dụng big data, phân tích dữ liệu, thu thập khách hàng từ nhiều nguồn/
kênh khác nhau và đưa ra các đề xuất sản phẩm/dịch vụ đáp ứng kỳ vọng tức thời của
từng nhóm khách hàng
CÁC CÁCH TIẾP CẬN CHỦ ĐẠO VỀ CHUYỂN ĐỔI SỐ DOANH NGHIỆP
Hiện nay trên thế giới nói chung đang tồn tại những cách tiếp cận khác nhau về chuyển đổi
số, không có cách tiếp cận nào được xem là phổ quát nhất mà từng cách tiếp cận sẽ phù
hợp hơn với một ngành hay bối cảnh nào đó:
1. Cách tiếp cận tập trung vào công nghệ hay phần “số”
Đây là một cách tiếp cận khá phổ biến và thường được các “vendor”, các công ty bán giải
pháp tuyên truyền, định hướng cho khách hàng như một phần trong hoạt động bán hàng
của họ.
Theo cách tiếp cận này doanh nghiệp thường được khuyến nghị đầu tư vào những công
nghệ hiện đại, tiên tiến nhất để nâng cao năng suất, tạo ra các nhà máy thông minh nơi các
chủ doanh nghiệp chỉ cần “nhấn nút” là toàn bộ thông tin sản xuất, bán hàng, kho vận, v.v.
sẽ hiện lên màn hình (dashboard). Hoặc đơn giản hơn là doanh nghiệp cần thực hiện số hóa
mọi khâu vận hành, thay thế con người bằng “máy tính”, mọi quyết định dựa trên dữ liệu.
Các đối tác công nghệ cũng có thể khuyến nghị doanh nghiệp đầu tư vào hạ tầng dữ liệu
tổng thể cho doanh nghiệp, thu thập dữ liệu cho doanh nghiệp từ nhiều nguồn hoặc hoạt
động khác nhau như dữ liệu sản xuất, kinh doanh, kho vận, khách hàng, v.v. và ứng dụng
các công nghệ tiên tiến như học máy, business intelligence để hỗ trợ hiệu quả các quyết
định kinh doanh.
3
Cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với các doanh nghiệp sản xuất, hướng tới công nghiệp
4.0, nơi chi phí lao động rẻ không phải là lợi thế mà tính kết nối của hệ thống máy móc, khả
năng thông minh và dự báo của toàn bộ hệ thống nhờ thu thập và phân tích dữ liệu thông
qua SCADA, MES,…mới là lợi thế.
Những người ủng hộ cách tiếp cận này trong tổ chức thường là bộ phận công nghệ thông
tin, xưởng sản xuất, hoặc thậm chí bộ phận mua hàng.
2. Cách tiếp cận tập trung vào khách hàng, người dùng
Một cách tiếp cận được xem là hiện đại hơn về chuyển đổi số và có tính ứng dụng với mọi
loại hình doanh nghiệp là quan điểm lấy khách hàng là trung tâm (customer centricity), theo
đó khách hành là yếu tố khiến doanh nghiệp phải chuyển đổi và các nỗ lực chuyển đổi
nhằm nâng cao trải nghiệm khách hàng hoặc tạo ra tuyên bố giá trị mới đáp ứng những kỳ
vọng mới của khách hàng.
Cách tiếp cận này cũng bắt nguồn từ những xu hướng mới của nền kinh tế, theo đó các
doanh nghiệp chuyển từ việc bán sản phẩm sang bán dịch vụ (servitization), chuyển trọng
tâm từ sản phẩm sang khách hàng. Tạo ra trải nghiệm tốt hơn, khiến khách hàng hạnh phúc
hơn là yếu tố tạo ra sự khác biệt cho doanh nghiệp.
Những doanh nghiệp lựa chọn cách tiếp cận này sẽ ứng dụng công nghệ số nhằm thấu
hiểu, gắn kết, tương tác và đáp ứng từng nhóm khách hàng một cách tức thời. Khách hàng
được mời cung cấp phản hồi sớm cho doanh nghiệp ngay từ giai đoạn đầu của việc phát
triển sản phẩm mới.
Cách tiếp cận chuyển đổi số xoay quanh khách hàng là khá phổ biến ở các ngành dịch
vụ, tài chính ngân hàng, bất động sản, bán lẻ, y tế, giáo dục, và kể cả các ngành sản xuất.
Nhiều xu hướng trong lĩnh vực bán lẻ đang nổi lên hiện nay như D2C (direct to customer),
O2O, omnichannel, customer 360 chính là minh chứng ủng hộ cho cách tiếp cận chuyển đổi
số tập trung vào khách hàng.
3. Cách tiếp cận tập trung vào “sáng kiến chuyển đổi”
Theo cách này, doanh nghiệp không cố gắng thực thi chuyển đổi số ở cấp độ toàn doanh
nghiệp mà tập trung nguồn lực vào một số sáng kiến chủ chốt, nhằm tăng thêm giá trị số cho
hệ thống hoặc các hoạt động hiện tại. Ví dụ doanh nghiệp có thể chỉ tập trung vào khâu
quản lý tồn kho để giảm chi phí lưu kho, khớp nhu cầu lưu kho với nhu cầu từ thị trường, hay
chỉ tập trung vào việc xây dựng hệ thống CRM nhằm nắm bắt và đáp ứng kịp thời những kỳ
vọng của khách hàng, tạo ra trải nghiệm tốt trên toàn bộ hành trình của khách hàng.
Sử dụng cách tiếp cận này, doanh nghiệp có thể rút ra những bài học quý giá sau từng dự
án chuyển đổi số, giúp tổ chức thích nghi dần với các hoạt động chuyển đổi số trước khi thực
thi chuyển đổi số ở quy mô lớn hơn trong doanh nghiệp.
4
5
PHẦN 1:
MÔ HÌNH & CÁC QUAN ĐIỂM TỔNG THỂ VỀ
CHUYỂN ĐỔI SỐ