Sỏi túi mật
Sỏi túi mật là những tinh thể rắn được tạo thành từ dịch mật bên trong túi
mật.
Túi mật là một cấu trúc dạng túi nhỏ nằm ở 1/4 trên bên phải của
bụng. Túi mật nằm phía dưới gan, ngay phía dưới bờ sườn trước ở bên
phải cơ thể.
Túi mật là một phần của hệ thống mật, trong đó bao gồm cả gan và
tụy.
Hệ thống mật có nhiều chức năng khác nhau, trong đó có chức năng
sản xuất ra mật và các enzyme tiêu hóa.
Mật là dịch được gan sản xuất ra để giúp tiêu hóa các chất béo.
Nó có chứa một số chất khác nhau, trong đó bao gồm cholesterol và
bilirubin, là một sản phẩm thải ra từ những tế bào máu bình thường bị
phân hủy ở gan.
Mật được dự trữ bên trong túi mật để sử dụng khi cần thiết.
Khi chúng ta ăn những thức ăn có chất béo cao hoặc nồng độ
cholesterol cao, túi mật sẽ co bóp và phóng thích mật vào trong ruột
non qua một ống nhỏ được gọi là ống mật chủ. Sau đó, mật sẽ hỗ trợ
cho quá trình tiêu hóa thức ăn.
Có hai loại sỏi túi mật: 1) Sỏi cholesterol và 2) Sỏi sắc tố.
Trong hai loại thì sỏi cholesterol là loại sỏi được gặp nhiều hơn ở Hoa
Kỳ, chiếm xấp xỉ 80% trong tất cả các loại sỏi mật. Chúng được tạo
thành khi có quá nhiều cholesterol trong mật (Ngày nay, do mức sống
tăng cao nên lượng chất béo được tiêu thụ trong mỗi bữa ăn của
người dân cũng tăng nên sỏi cholesterol cũng chiếm tỷ lệ ngày càng
nhiều hơn ở VN -Y học NET).
Sỏi sắc tố hình thành khi dư thừa lượng bilirubin trong dịch mật.
Sỏi túi mật có thể có nhiều kích thước khác nhau, chúng có thể nhỏ như hạt
cát cho đến lớn như một trái banh golf.
Mặc dù những trường hợp có nhiều sỏi nhỏ bên trong túi mật hay gặp
hơn, nhưng các bác sĩ cũng có thể gặp những bệnh nhân chỉ có 1 viên
sỏi lớn duy nhất bên trong túi mật hoặc có thể là nhiều viên sỏi có
kích thước to nhỏ khác nhau.
Nếu sỏi rất nhỏ, chúng có thể tạo thành cặn lắng.
Mặc dù những triệu chứng của sỏi túi mật gây ra phụ thuộc một phần
vào kích thước và số lượng của chúng nhưng số lượng và kích thước
của sỏi không thể giúp tiên đoán được trước là có xảy ra triệu chứng
hay không hoặc độ nặng của triệu chứng như thế nào.
Sỏi túi mật nếu vẫn còn nằm bên trong túi mật thì thường không gây ra vấn
đề gì. Nếu chúng có quá nhiều hoặc có kích thước lớn, chúng có thể gây đau
khi túi mật co bóp để đáp ứng với một bữa ăn có nhiều chất béo. Chúng
cũng có thể gây ra vấn đề khi di chuyển khỏi túi mật.
Nếu sự di chuyển của chúng làm tắc nghẽn một trong những ống nối
túi mật, gan, hoặc tụy với ruột non thì sẽ gây ra những biến chứng
nghiêm trọng.
Sự tắc nghẽn của các ống này có thể làm cho dịch mật và các enzyme
tiêu hóa bị giữ lại bên trong ống.
Điều này có thể gây viêm và cuối cùng gây đau nặng nề, nhiễm trùng
và tổn thương cơ quan.
Nếu những tình trạng này vẫn không được điều trị, chúng thậm chí có
thể gây ra tử vong.
Trên 20% người trưởng thành ở Hoa Kỳ có thể có sỏi túi mật, tuy nhiên cho
đến nay thì chỉ có 1 - 3% gây ra triệu chứng.
Sỏi túi mật thường gặp nhất ở những phụ nữ trung niên, thừa cân,
nhưng những người lớn tuổi hơn và nam giới thì lại dễ gặp những biến
chứng nặng nề của sỏi túi mật nhiều hơn.
Những phụ nữ đang mang thai dễ bị sỏi túi mật nhiều hơn. Những phụ
nữ dùng thuốc tránh thai hoặc liệu pháp hormon/estrogen cũng gặp
tình trạng tương tự do nồng độ hormon trong cơ thể của họ cũng
tương tự như ở những phụ nữ đang mang thai.
NGUYÊN NHÂN
Sỏi túi mật xuất hiện khi dịch mật hình thành những tinh thể rắn bên trong
túi mật.
Sỏi hình thành khi lượng cholesterol hoặc bilirubin bên trong mật tăng
cao.
Những chất khác bên trong mật cũng góp phần trong việc hình thành
sỏi.
Sỏi sắc tố thường gặp nhất ở những người đang bị bệnh về gan hoặc
bệnh về máu, là những người có nồng độ bilirubin cao.
Cơ quanh túi mật kém rắn chắc cũng làm cho túi mật không thể tống
xuất hoàn toàn dịch mật ra ống mật chủ khi co bóp. Sự dư thừa của
mật cũng có thể góp phần trong sự hình thành sỏi mật.
Những yếu tố nguy cơ của sự hình thành sỏi cholesterol túi mật bao gồm:
Giới tính nữ
Thừa cân
Giảm cân quá nhanh do chế độ ăn kiêng quá nghiêm ngặt hoặc do
nhịn đói, hoặc
Sử dụng một số loại thuốc chẳng hạn như thuốc tránh thai hoặc những
loại thuốc làm giảm nồng độ cholesterol (một số loại thuốc như
clofibrate có thể làm giảm nồng độ cholesterol trong máu nhưng
ngược lại làm tăng cholesterol trong dịch mật - Y học NET).
Sỏi túi mật là nguyên nhân thường gặp nhất gây ra bệnh của túi mật.
Do sỏi túi mật nằm bên trong dịch mật nên nó có thể gây tắc nghẽn
dòng chảy của dịch mật từ túi mật ra ngoài. Nó cũng có thể làm tắc
nghẽn dòng chảy của các enzyme tiêu hóa được tiết ra từ tụy.
Nếu sự tắc nghẽn kéo dài, những cơ quan này sẽ trở nên viêm gây ra
tình trạng viêm túi mật và viêm tụy.
Túi mật bị tắc nghẽn tiếp tục co bóp sẽ làm gia tăng áp lực bên trong
lòng của nó, phù nề và cuối cùng là nhiễm trùng túi mật.
Vai trò của chế độ ăn đối với sự hình thành sỏi túi mật hiện nay chưa được
rõ ràng.