1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
TẬP BÀI GIẢNG
HỌC PHẦN: LÍ LUẬN DẠY HỌC VÀ LÍ LUẬN GIÁO DỤC Ở
TRƯỜNG THPT
(Lưu hành nội bộ)
2
A. LÍ LUN DY HC
Chương 1: Qu trnh dy hc [1],[2]
I. Khi nim v qu trnh dy hc
1. Qu trnh dy hc l qu trnh hot đng phố hp tương tc gia gio
viên v hc sinh đưc t chc mt cch c mc đch c k hoch, dư s ch đo
ca gio viên hc sinh t gic tch cc v t lc hon thnh cc nhim v dy hc
2. Nhn xt:
2.1. Qu trnh dy hc hc l qu trnh t gic.
2.2. Mc đch ca qu trnh dy hc : Qu trnh dy hc hưng vo vic
đt đưc 3 mc đch : Mc đch kin thc; mc đch k ng; mc đch thi đ.
+ Mc đch kin thc (Gio dưỡng): Gip cho hc sinh nm vng nhng
tri thc khoa hc ph thông bn, hin đi, ph hp vi đc đim tâm l hc
sinh v ph hp vi tnh hnh thc tin ca đt nưc v ca đa phương.
Tri thc khoa hc l nhng tri thc đưc con người pht hin ra bằng
cc phương php nghiên cu khoa hc v đưc thc tin kim nghim.
Tri thc khoa hc ca nhân loi rt đa dng v phong ph. Trong dy
hc chng ta ch dy cho hc sinh nhng tri thc khoa hc ph thông bn.
Nhng tri thc khoa hc ph thông bn l nhng tri thc khoa hc ti thu m
hc phi nm vng đ tip tc hc tp lên cao hơn hoc trc tip tham gia vo lao
đng sn xut. tri thc khoa hc ph thông bn cũng rt nhiu, trong dy hc
chng ta cần dy cho hc sinh nhng tri thc khoa hc ph thông bn hin đi.
Tri thc khoa hc ph thông cơ bn hin đi l nhng tri thc khoa hc phn nh
nhng thnh tu khoa hc mi nht vc thgii quyt đưc nhng vn đ do
thời đi v thc tin cuc sống đt ra.
Tri thc khoa hc ph thông cơ bn hin đi cũng còn rt nhiu, trong
dy hc chng ta ch dy cho hc sinh nhng tri thc khoa hc ph thông cơ bn
hin đi nhưng phi ph hp vi đc đim tâm sinh l ca hc sinh Vit Nam ni
chung v theo la tui ni riêng. Tri thc khoa hc ph hp vi đc đim tâm l
hc sinh Vit Nam l nhng tri thc khoa hc m hc sinh Vit Nam c th tip
3
thu v vn dng đưc vo trong thc tin cuc sống Vit Namtrên cơ sở pht huy
ht kh năng năng năng lc ca mnh.
Tri thc khoa hc ph thông bn hin đi nhưng phi ph hp vi
đc đim tâm sinh l ca hc sinh Vit Nam còn nhiu, trong dy hc chng ta
phi la chon nhng tri thc khoa hc ph thông cơ bn hin đi ph hp vi đc
đim tâm sinh l ca hc sinh Vit Nam v ph hp tnh hnh thc tin ca đt
nưc v đa phương. Tri thc khoa hc ph thông bn hin đi, ph hp vi
đc đim tâm sinh l ca hc sinh Vit Nam v tnh hnh thc tin ca đt nưc
v ca đa phương l nhng tri thc khoa hc c th gii quyt đưc nhng vn
đ m đt nưc v đa phương đt ra.
+ Mc đch k năng (Pht trin): Hnh thnh cho hc sinh nhng k năng,
k xo cần thit đc bit l k năng nhn thc (Pht trin hc sinh năng lc nhn
thc v năng lc hnh đng)
- Năng lc nhn thc l kh năng s dng cc gic quan đ tri gic ti
liu hc tp v kh năng s dng cc thao tc tư duy đ lnh hi khi nim.
Trong dy hc ta phi dy cho hc sinh bit nhn, bit nghe, bit ngi,
bit nm bit sờ m. Đa trẻ sinh ra ch nhn đưc m chưa bit nhn;nghe đưc
m chưa bit nghe; ngi đưc m chưa bit ngi; mm đưc m chưa bit nm;
sờ đưc m chưa bit sờ. muốn đa trẻ bit nhn, bit nghe, bit ngi, bit nm
bit sờ m th người ln phao dy cho n v trong dy hc chng ta ph dy ch
hc sinh bit nhn, bit nghe, bit ngi, bit nm bit sờ m v rèn luyn thnh k
năng k xo. Đa trẻ sinh ra không bit s dng cc thao tc duy, dy hc trong
nh trường ph thông phi dy cho cho hc sinh bit s dng cc thao tc tư duy
đ lnh hi khi nim v rèn luyn thnh nhng k năng k xo s dng cc thao
tc tư duy.
- Năng lc hnh đng l kh năng vn dng cc tri thc đ nm đưc đ
gii quyt nhng nhim v hc tp do qu trnh dy hc đt ra v nhng nhim
v do thc tin cuc sống đt ra trong nhng tnh hung khc nhau.
+ Mc đch thi đ (Gio dc): Hnh thnh hc sinh th gii quan khoa
hc v nhng phm cht đo đc cn thit ca con người mi
4
- Th gii quan l h thng nhng quan đim v t nhiên v x hi v
con người
- Th gii quan đưc chia lm 2 loi: Th gii quan giai cp v th gii
quan c nhân.
+ Th gii quan giai cp l h thng nhng quan đim v t nhiên v x
hi v con người ca giai cp. Thc cht th gii quan giai cp chnh l h
ng ca giai cp. H tưởng ca giai cp sn l hc thuyt Mc nin,
nên th gii quan ca giai cp sn chnh l hc thuyt Mc Lênin. M hc
thuyt Mc Lênin l hc thuyt khoa hc nht, tin b nht v cch mng nht
v vy th gii quan ca giai cp vô sn l th gii quan khoa hc. Dy hc trong
nh trường ph thông l phi hnh thnh cho hc sinh th gii quan khoa hc, m
thc cht l gip cho hc sinh nm vng đưc hc thuyt Mc Lênin.
- Th gii quan c nhân l h thng nhng quan đim v t nhiên v x
hi v con người đưc hnh thnh mi c nhân.
Nu th gii quan giai cp mang tnh giai cp th th gii quan c nhân
mang tnh c nhân. Dy hc trong nh trường ph thông phi hnh thnh cho hc
sinh th gii quan c nhân khoa hc. Th gii quan c nhân khoa hc l th gii
quan c nhân đưc hnh thnh trên sở ca th gii quan ca giai cp sn.
Nh th gii quan c nhân khoa hc m hc sinh c s khoa hc đ đnh gi
đưc tt c nhng s kin hin tưng xy ra xung quanh con người: Bit đưc đi
hc mun l tt hay xu, đi hc đng gi l tt hay xu; l php vi thy cô l tt
hay xu, vô l vi thy cô l tt hay xu…cơ sở đ hnh thnh hc sinh hnh vi
v thi quan hnh vi đo đc.
Như vy qu trnh dy hc hưng vo vic hon thnh 3 nhim v (Gio
ng, pht trin v gio dc hay kin thc, k năng, thi đ) 3 nhim v ny c
mi quan h bin chng vi nhau v đưc thc hin đng thi trong qu trnh dy
hc v mi khâu ca qu trnh dy hc. Nhim v th nht l cơ sở ca nhim
v th 2; nhim v th 2 vừa l h q ca nhim v th nht vừa l điu kin ca
nhim v th 3. Nhim v th 3 vừa l h qu ca nhim v th 2 vừa l điu kin
ca nhim v th 1 v nhim v th 2.
5
2.3. Tnh cht đc trưng ca qu trnh dy hc đ l tnh cht hai mt.
Tnh cht hai mt ca qu trnh dy hc đưc th hin ch: Qu trnh
dy hc luôn luôn tn ti trong n 2 hot đng : hot đng dy v hot đng hc.
Hai hot đng ny tương đối đc lp vi nhau nhưng li thng nht vi nhau đ
to nên qu trnh dy hc hon chnh.
+ Hot đng dy: Ch th ca hot đng dy l gio viên; khch th ca
hot đng dy l hc sinh.
+ Hot đng hc: Ch th ca hot đng hc l hc sinh; khch th ca
hot đng hc l ti liu hc tp (Sch gio khoa, sch tham kho; cc phương
tin dy hc trc quan; vn tri thc ca gio viên).
Hai hot đng ny c mi quan h bin chng vi nhau, tc đng qua
li vi nhau v to thnh mt h thng hon chnh
Ta c th biu din qua sơ đ sau:
D + H = 1
Trong đ hot đng dy gi vai trò ch đo (T chc, lnh đo, điu
khin, điu chnh hot đng hc); hot đng hc gi vai trò t gic tch cc v t
lc (T gic tham gia vo hot đng hc; tch cc tư duy, tch cc suy ngh, tch
cc tm tòi…; t lc hon thnh cc nhim v dy hc không trông ch vo bn,
không trông ch vo thy)
Hoc:
D H
II. Cu trc ca qu trnh dy hc
1. Cc nhân t cu thnh qu trnh dy hc: Qu trnh dy hc đưc cu
thnh bi cc nhân t cu trc sau đây: