Th tr ng công ngh cao – "c c nam châm" đ i v i các nhà đ u t m o hi mị ườ ệ ụ ố ớ ầ ư ạ ể
Đ u t các ngu n tài chính l n đ phát tri n công ngh cao trong kinh doanh ngày nay làầ ư ồ ớ ể ể ệ
y u t b c thi t. Tuy nhiên, không ph i lúc nào chính ph qu c gia nào cũng đ kinh phíế ố ứ ế ả ủ ố ủ
đ th c hi n t t c các d án. Đ huy đ ng ngu n v n nhàn r i trong xã h i cho các dể ự ệ ấ ả ự ể ộ ồ ố ỗ ộ ự
án, công ngh cao, nhi u n c đã áp d ng hình th c huy đ ng v n đ u t m o hi mệ ề ướ ụ ứ ộ ố ầ ư ạ ể
Ai c n v n m o hi m ầ ố ạ ể
V n m o hi m có th đ c hi u là các kho n đ u t v n c ph n t nhân trung h n vào cácố ạ ể ể ượ ể ả ầ ư ố ổ ầ ư ạ
công ty nh n v n ch a tr ng thành. Nói cách khác, các công ty nh n v n đ u t đang trongậ ố ư ưở ậ ố ầ ư
giai đo n manh nha c a quá trình phát tri n s n ph m, phát tri n năng l c s n xu t ho c b tạ ủ ể ả ẩ ể ự ả ấ ặ ắ
đ u m r ng cung c p hàng hóa, d ch v . Trong giai đo n đ u phát tri n, m c đ r i ro r t cao,ầ ở ộ ấ ị ụ ạ ầ ể ứ ộ ủ ấ
vì th , các chuyên gia qu n lý v n m o hi m s tìm ki m các kho n thu nh p v n ti m năng caoế ả ố ạ ể ẽ ế ả ậ ố ề
h n. ơ
Khái ni m v n m o hi m g n li n v i khái ni m công ngh cao. Có th hi u r ng đây là nh ngệ ố ạ ể ắ ề ớ ệ ệ ể ể ằ ữ
lo i công ngh m i xu t hi n, trình đ cao thu c nh ng lĩnh v c nh : Công ngh thông tin -ạ ệ ớ ấ ệ ở ộ ộ ữ ự ư ệ
truy n thông, công ngh sinh h c, v t li u m i, năng l ng m i hàng không-vũ tr , vi đi n t ...ề ệ ọ ậ ệ ớ ượ ớ ụ ệ ử
Đ c đi m c a công ngh cao là t o ra các s n ph m có hàm l ng tri th c/khoa h c cao (so v iặ ể ủ ệ ạ ả ẩ ượ ứ ọ ớ
hàm l ng v t ch t), nh v y, s n ph m có giá tr s d ng và giá tr gia tăng cao h n h n cácượ ậ ấ ờ ậ ả ẩ ị ử ụ ị ơ ẳ
s n ph m do công nghi p truy n th ng làm ra. Công ngh cao càng phát tri n thì hàm l ng triả ẩ ệ ề ố ệ ể ượ
th c trong s n ph m càng l n, trong khi hàm l ng v t ch t v n nh cũ ho c ít h n thì giá tr sứ ả ẩ ớ ượ ậ ấ ẫ ư ặ ơ ị ự
d ng c a s n ph m cao h n nhi u. ụ ủ ả ẩ ơ ề
Đi u đáng nói là đ u t vào công ngh cao đem l i l i ích l n cho nhân lo i, tuy nhiên nó đòi h iề ầ ư ệ ạ ợ ớ ạ ỏ
l ng v n đ u t r t l n, đ ng th i đ r i ro l i cao, vì các phát minh sáng ch trong lĩnh v cượ ố ầ ư ấ ớ ồ ờ ộ ủ ạ ế ự
này th ng có tính đ t phá cao, l i ích l n, m c tiêu đ t đ c r t cao, song ph n l n m i ch làườ ộ ợ ớ ụ ạ ượ ấ ầ ớ ớ ỉ
các ý t ng b t phát, ch ch a có thi t k , tính toán hay thí nghi m k l ng. H n n a, nhưở ộ ứ ư ế ế ệ ỹ ưỡ ơ ữ ư
th c t cho th y, ph n l n các ý t ng này do nh ng ng i ch a có đ uy tín v khoa h c -ự ế ấ ầ ớ ưở ữ ườ ư ủ ề ọ
công ngh đ xu t và đi u đáng nói nh t là h u h t th ng là nh ng ng i không có v n, cũngệ ề ấ ề ấ ầ ế ườ ữ ườ ố
nh không có c s nghiên c u, thí nghi m nào. Ch ng h n nh , Bill Gates và P. Allen đ tu iư ơ ở ứ ệ ẳ ạ ư ở ộ ổ
20, đang h c đ i h c đã n y ra sáng ki n làm m t ph n m m máy tính, h l p ra t p đoànọ ạ ọ ả ế ộ ầ ề ọ ậ ậ
Microsoft hàng đ u th gi i ngày nay; Job và Wozniak đ xu t ch t o máy tính cá nhân dùngầ ế ớ ề ấ ế ạ
màn hình màu và bàn phím l p ra công ty Apple... Nh ng công ty m i thành l p không đ v nậ ữ ớ ậ ủ ố
này r t c n ngu n v n ban đ u đ bi n ý t ng c a h thành hi n th c. Vì v y mà v n đ u tấ ầ ồ ố ầ ể ế ưở ủ ọ ệ ự ậ ố ầ ư
cho các d án đó th ng có tính m o hi m cao. Th nh ng, n u thành công thì l i nhu n thuự ườ ạ ể ế ư ế ợ ậ
đ c g p hàng trăm, hàng nghìn l n l ng v n b ra. Đây chính là “c c nam châm” h p d n cácượ ấ ầ ượ ố ỏ ụ ấ ẫ
nhà đ u t m o hi m. ầ ư ạ ể
Th gi i m o hi m ế ớ ạ ể
Kho ng năm 1997, khi Fuji Bank c a Nh t B n thi t l p ra b ph n đ c g i là “Phòng Tín d ngả ủ ậ ả ế ậ ộ ậ ượ ọ ụ
cho các Doanh nghi p m i”, h th ng ngân hàng b o th c a Nh t B n th t s khó hi u vệ ớ ệ ố ả ủ ủ ậ ả ậ ự ể ề
hành đ ng này. Tuy nhiên, hi n nay h u nh t t c các ngân hàng l n n c này đ u đ a vàoộ ệ ầ ư ấ ả ớ ở ướ ề ư
danh m c ho t đ ng c a mình ho t đ ng t ng t - t c là tìm ki m nh ng hãng có ti m năngụ ạ ộ ủ ạ ộ ươ ự ứ ế ữ ề
phát tri n cao và giúp đ h trong vi c m r ng kinh doanh. ể ỡ ọ ệ ở ộ
Ng i M đã phát tri n m nh m hình th c v n m o hi m, đáp ng m t cách nhanh chóng vàườ ỹ ể ạ ẽ ứ ố ạ ể ứ ộ
hi u qu cho các d án công ngh cao c a mình. Hi n nay, t i M đã hình thành m t th tr ngệ ả ự ệ ủ ệ ạ ỹ ộ ị ườ
v n m o hi m kh ng l , v i hàng ch c nghìn nhà đ u t m o hi m th ng góp v n vào cácố ạ ể ổ ồ ớ ụ ầ ư ạ ể ườ ố
công ty hay qu đ u t m o hi m, có kh năng tài tr cho nhi u d án, đ c bi t là nh ng d ánỹ ầ ư ạ ể ả ợ ề ự ặ ệ ữ ự
nghiên c u và phát tri n công ngh cao. Nhi u qu đã phát hành c phi u trên th tr ng ch ngứ ể ệ ề ỹ ổ ế ị ườ ứ
khoán và nêu ra yêu c u khá cao đ i v i các nhà đ u t tham gia, thí d ph i có tài s n ít nh t 1ầ ố ớ ầ ư ụ ả ả ấ
tri u USD và v n góp b gi trong qu ít nh t 2 năm. ệ ố ị ữ ỹ ấ
T i qu c đ o Singapore, Chính ph đã s m có đ c nh ng tín hi u v ti m năng phát tri n c aạ ố ả ủ ớ ượ ữ ệ ề ề ể ủ
lo i th tr ng v n m o hi m này, h đã và đang n l c thi t l p trung tâm đ cho ngu n v nạ ị ườ ố ạ ể ọ ỗ ự ế ậ ể ồ ố
đ u t m o hi m đ c luân chuy n. Kh i đ u t năm 1985, v i s ho t đ ng r t tích c c c aầ ư ạ ể ượ ể ở ầ ừ ớ ự ạ ộ ấ ự ủ
U ban Phát tri n Kinh t , nh m thúc đ y s v n đ ng c a lĩnh v c tài chính này, đ n nay, cỷ ể ế ằ ẩ ự ậ ộ ủ ự ế ướ
tính có t i 82 qu đ u t m o hi m Singapore v i t ng s v n lên t i 8,8 t SD (5,28 t USD),ớ ỹ ầ ư ạ ể ở ớ ổ ố ố ớ ỷ ỷ
đã th c hi n 341 kho n đ u t có tr giá 921 tri u SD, trong đó 17% giành cho 40 công ty c aự ệ ả ầ ư ị ệ ủ
Singapore. Trong s 40 công ty này thì có t i 34 công ty ho t đ ng trong lĩnh v c công ngh , 16ố ớ ạ ộ ự ệ
công ty là nh ng công ty m i thành l p. ữ ớ ậ
Còn Đài Loan hi n nay, nh ng công ty đ u t t nhân có vai trò đ c bi t quan tr ng đ i v i sệ ữ ầ ư ư ặ ệ ọ ố ớ ự
phát tri n c a nh ng công ty m i thành l p. M t đ c đi m đáng chú ý là nh ng công ty đ u t tể ủ ữ ớ ậ ộ ặ ể ữ ầ ư ư
nhân này chi m t i 90% t ng v n đ u t vào lĩnh v c công ngh n c này. ế ớ ổ ố ầ ư ự ệ ở ướ
Đ u t m o hi m th i kỳ Internetầ ư ạ ể ờ
G n đây, do Internet phát tri n m nh nên t i M đã hình thành m t th tr ng m o hi m, b t cầ ể ạ ạ ỹ ộ ị ườ ạ ể ấ ứ
ai cũng có th d dàng thông qua m ng đ góp v n vào các qu nói trên. Ki u đ u t này g nể ễ ạ ể ố ỹ ể ầ ư ầ
nh m t d ng cá c c, đánh b c, “đ c ăn c ngã v không”, nh ng chính vì th mà thu hútư ộ ạ ượ ạ ượ ả ề ư ế
đ c r t nhi u ng i tham gia. Đ u năm 2000, công ty v n m o hi m v t ch t Advisers huyượ ấ ề ườ ầ ố ạ ể ậ ấ
đ ng m t qu công c ng thu hút 330 tri u USD t hàng nghìn nhà đ u t t nhân, ai mu n muaộ ộ ỹ ộ ệ ừ ầ ư ư ố
c ph n c a h ch c n kích đúp chu t máy tính vào đ a ch trên m ng c a nhà môi gi i đi n tổ ầ ủ ọ ỉ ầ ộ ị ỉ ạ ủ ớ ệ ử
là xong, “phi v ” đã hoàn t t. T ng s v n đ u t m o hi m M 1995 là kho ng 6,2 t USD,ụ ấ ổ ố ố ầ ư ạ ể ở ỹ ả ỷ
năm 1998 là 12,5 t USD. Năm 1999 các nhà đ u t m o hi m đã cung c p 45 t USD cho cácỷ ầ ư ạ ể ấ ỷ
công ty m i thành l p. Con s này trong quý I và II năm ngoái lên t i 19,8 và 21,2 t USD, t cớ ậ ố ớ ỷ ứ
bình quân m i tu n h n 1 t USD đ c rót vào các d án m o hi m, trong đó 86% dành cho cácỗ ầ ơ ỷ ượ ự ạ ể
công ty kinh doanh m ng Internet. Ngu n v n m o hi m kh ng l và gia tăng liên t c t o ra khạ ồ ố ạ ể ổ ồ ụ ạ ả
năng đ u t c c l n cho phát tri n công ngh cao, và đây là m t ngu n tài chính d i dào t oầ ư ự ớ ể ệ ộ ồ ồ ạ
nên “đ t d ng võ” cho m t s “ý t ng khoa h c - công ngh ”, là m t u th n i b t c a M soấ ụ ộ ố ưở ọ ệ ộ ư ế ổ ậ ủ ỹ
v i các n c khác. ớ ướ
M i công ty v n m o hi m trên th gi i có cách làm ăn riêng và t i m i n c cũng có cách th cỗ ố ạ ể ế ớ ạ ỗ ướ ứ
riêng. Hãy xem KPCB là công ty v n m o hi m đ u tiên trên th gi i, r t n i ti ng thung lũngố ạ ể ầ ế ớ ấ ổ ế ở
Silicon, t ng đ u t cho các Hãng Intel, Amazon, Apple... v sau đ u là nh ng hãng thành côngừ ầ ư ề ề ữ
l n. Th nh ng KPCB ch có 25 nhân viên, g m 9 c đông, 4-5 ng i giúp vi c, m y th ký...ớ ế ư ỉ ồ ổ ườ ệ ấ ư
m i d án đ u t th ng do m t c đông ph trách chính, nh ng c 9 c đông nh t trí thì d ánỗ ự ầ ư ườ ộ ổ ụ ư ả ổ ấ ự
m i đ c th c thi. Hãy l y Amazon làm ví d . M t hôm ng i sáng l p ra Công ty Amazon đ nớ ượ ự ấ ụ ộ ườ ậ ế
g p KPCB và nói h có ý t ng t ch c bán sách trên m ng. Ng i c a KPCB ghi l i đ a chặ ọ ưở ổ ứ ạ ườ ủ ạ ị ỉ
trang web c a Amazon r i h n m t tu n sau g p l i. Sau đó, m y c đông c a KPCB cùngủ ồ ẹ ộ ầ ặ ạ ấ ổ ủ
nhau đ t mua trên m ng m t s sách. Sách đ c nhanh chóng g i đ n, th là hai bên ký ngayặ ạ ộ ố ượ ử ế ế
h p đ ng trong l n g p th hai. B n báo cáo giám đ nh d án ch có 2 trang, song k t qu là l iợ ồ ầ ặ ứ ả ị ự ỉ ế ả ợ
nhu n thu đ c c c l n. ậ ượ ự ớ
Không ch là góp v nỉ ố
Trong th c t , cái thi u nh t các doanh nghi p không ph i là v n, mà là ng i lãnh đ o cóự ế ế ấ ở ệ ả ố ườ ạ
năng l c. Đ c bi t có t i 150 công ty l n M hi n v n ch a tìm đ c giám đ c đ t yêu c u.ự ượ ế ớ ớ ở ỹ ệ ẫ ư ượ ố ạ ầ
B i v y, các công ty v n m o hi m không ch c p v n mà quan tâm đ n vi c giúp đ i tác tở ậ ố ạ ể ỉ ấ ố ế ệ ố ổ
ch c ho c hoàn thi n ban lãnh đ o, t c các ch c v giám đ c đi u hành và các phó giám đ cứ ặ ệ ạ ứ ứ ị ố ề ố
ph trách tài v , tiêu th và k thu t. Các công ty công ngh cao m i thành l p thông th ng chụ ụ ụ ỹ ậ ệ ớ ậ ườ ỉ
có vài ng i, đa s là các chuyên gia k thu t, r t ít hi u bi t v qu n lý doanh nghi p. Nh ngườ ố ỹ ậ ấ ể ế ề ả ệ ư
các công ty v n m o hi m th ng giàu kinh nghi m v m t này vì h ti p xúc nhi u và đã th cố ạ ể ườ ệ ề ặ ọ ế ề ự
hi n nhi u v đ u t , bi t ng i bi t c a, nh t là có th bi t ai có th công tác đ c v i ai.ệ ề ụ ầ ư ế ườ ế ủ ấ ể ế ể ượ ớ
Công ty v n m o hi m nào m nh v m t này thì s giúp doanh nghi p nhanh chóng t ch c t tố ạ ể ạ ề ặ ẽ ệ ổ ứ ố
công vi c, s m đ c niêm y t trên th tr ng ch ng khoán, khi đó c phi u c a công ty s cóệ ớ ượ ế ị ườ ứ ổ ế ủ ẽ
giá r t cao, mang l i siêu l i nhu n. ấ ạ ợ ậ
Công nghi p ki m ti n t v n m o hi m ệ ế ề ừ ố ạ ể
Các công ty v n m o hi m đ u là các công ty t nhân, Nhà n c không th tham gia vì đ r i roố ạ ể ề ư ướ ể ộ ủ
c a v n m o hi m r t l n. Thông th ng, báo chí không nh c t i các tr ng h p đ u t th tủ ố ạ ể ấ ớ ườ ắ ớ ườ ợ ầ ư ấ
b i, mà đ a tin nhi u v nh ng tr ng h p thành công. Ch ng h n, m t trong nh ng công tyạ ư ề ề ữ ườ ợ ẳ ạ ộ ữ
v n m o hi m lâu đ i nh t là Allied Capital nói r ng trong 40 năm qua, l i t c trung bình hàngố ạ ể ờ ấ ằ ợ ứ
năm c a m i c ph n c a h là 19%, hi n nay là 10,2%. Thông th ng, l i nhu n thu đ c l nủ ỗ ổ ầ ủ ọ ệ ườ ợ ậ ượ ớ
nh t không ph i là do chính phát minh công ngh cao đem l i, mà là do c phi u c a doanhấ ả ệ ạ ổ ế ủ
nghi p nh n tài tr lên giá sau khi tr thành công ty đ c niêm y t trên th tr ng ch ng khoán.ệ ậ ợ ở ượ ế ị ườ ứ
Thí d công ty Benchmarch Capital b v n ban đ u 6,5 tri u USD vào công ty Bay Inc. (th ngụ ỏ ố ầ ệ ươ
m i đi n t ), nay v n đã tăng h n 500 l n, lên t i 3,4 t USD. Hãng Institutional Ventureạ ệ ử ố ơ ầ ớ ỷ
Partners cho bi t trong vài năm nay, t su t l i nhu n trung bình c a h là 75-90%. Ôngế ỷ ấ ợ ậ ủ ọ
Gwathmey rót 100 nghìn USD vào m t công ty l p đ t cáp d i đáy bi n, nay c ph n c a ôngộ ắ ặ ướ ể ổ ầ ủ
đã có giá trên 10 tri u USD. ệ
Theo m t nghiên c u g n đây c a Khoa Qu n tr Kinh doanh, Đ i h c Harvard (M ), 1 USD v nộ ứ ầ ủ ả ị ạ ọ ỹ ố
m o hi m t o ra đ c m t s l ng b ng sáng ch nhi u g p 3-5 l n so v i chi cho công tácạ ể ạ ượ ộ ố ượ ằ ế ề ấ ầ ớ
nghiên c u phát tri n (ch y u trong lĩnh v c công ngh cao). N c M m t 85 năm đ có đ cứ ể ủ ế ự ệ ướ ỹ ấ ể ượ
1 tri u b ng sáng ch đ u tiên, nh ng t b ng sáng ch th 5 tri u cho t i 6 tri u thì ch m t cóệ ằ ế ầ ư ừ ằ ế ứ ệ ớ ệ ỉ ấ
8 năm. Hi n nay, M d n đ u 44 trong s 50 lĩnh v c công ngh cao ch y u trên th gi iệ ỹ ẫ ầ ở ố ự ệ ủ ế ế ớ
(Nh t B n có 1, còn l i là 5 lĩnh v c thu c v châu Âu). Trong công trình qu c t nghiên c u gi iậ ả ạ ự ộ ề ố ế ứ ả
mã b n đ gen con ng i, M đóng góp ph n l n nh t là 54% (Anh 33%, Nh t B n 7%, Phápả ồ ườ ỹ ầ ớ ấ ậ ả
2,8%; Đ c 2,2%; Trung Qu c 1%). ứ ố
Th tr ng v n m o hi m M còn thu hút đ c r t nhi u ngu n v n n c ngoài đ u t đị ườ ố ạ ể ở ỹ ượ ấ ề ồ ố ướ ầ ư ể
ki m l i. Năm 1999, n c M thu hút đ c 720 t USD v n n c ngoài, trong đó có không ítế ờ ướ ỹ ượ ỷ ố ướ
v n đ u t vào th tr ng v n m o hi m (vì s n xu t công ngh cao có ý nghĩa l n và có tri nố ầ ư ị ườ ố ạ ể ả ấ ệ ớ ể
v ng thu l i l n, nên ng i ta ch y đua vào đ u t m o hi m). Năm 1998, M đ u t m oọ ợ ớ ườ ạ ầ ư ạ ể ở ỹ ầ ư ạ
hi m cho phát tri n Internet là h n 3,5 t USD, (năm 1997 là 2,1 t , năm 1996 là 1,1 t ). Và đó làể ể ơ ỷ ỷ ỷ
ngu n g c c a s giàu có nhanh chóng c a các “doanh nghi p tri th c”. Hi n nay, đa s cácồ ố ủ ự ủ ệ ứ ệ ố
ngu n v n ch ch y vào các công ty đi tiên phong d a vào tri th c. Microsoft, ch v i 31.000ồ ố ỉ ả ự ứ ỉ ớ
công nhân, có s v n 600 t USD, trong khi đó Mc Donald’s g p 10 l n v s nhân công, nh ngố ố ỷ ấ ầ ề ố ư
ch có s v n b ng 1/10 c a Microsoft. Năm 2001, ch riêng các công ty M đã nh n đ c 50 tỉ ố ố ằ ủ ỉ ỹ ậ ượ ỷ
USD v n m o hi m, g p 25 l n so v i năm 1990. Ngành công nghi p s d ng v n m o hi mố ạ ể ấ ầ ớ ệ ử ụ ố ạ ể
bùng n . Vào lúc bình minh c a cu c cách m ng c a n n kinh t m i, không ai có th d đoánổ ủ ộ ạ ủ ề ế ớ ể ự
m t cách chính xác là các công ty lo i này s làm gì, s t o ra nh ng kỳ tích gì m i trong th kộ ạ ẽ ẽ ạ ữ ớ ế ỷ
XXI.
Và có th nói, th tr ng v n m o hi m hi n nay là ngu n ch y u cung c p v n phát tri n côngể ị ườ ố ạ ể ệ ồ ủ ế ấ ố ể
ngh cao, b sung, th m chí thay th cho ngu n kinh phí c a Chính ph các n c phát tri n.ệ ổ ậ ế ồ ủ ủ ở ướ ể
Ngu n : bwportalồ