Bài thảo luận môn: Thương mại quốc tế
Đề tài:
Thị trường lương thực thế giới thời kì
sau khủng hoảng lương thực 2007-2008 đến nay.
I. Tình hình sản xuất lương thực thế giới từ sau khủng hoảng đến nay:
1. Tổng quan về sản lượng lương thực thế giới
Từ sau khủng hoảng, sản lượng gạo những năm gần đây có tăng, tuy nhiên sản lượng ngũ
cốc và lúa mì ở các nước thì lại giảm.
Trong 10 năm gần đây, sản lượng lúa thế giới đã tăng 75 triệu tấn, chủ yếu là do áp dụng tiến
bộ kỹ thuật. Với những nỗ lực và thành tựu to lớn đó, nhiều quốc gia đã tự túc được lương
thực, góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho khu vực và toàn cầu. Theo tính toán, tới năm
2030 sản lượng lúa của thế giới có thể tăng thêm 60% so với sản lượng năm 1995.
Trong nhiều năm qua, sản xuất lúa gạo đã đạt được nhiều thành tựu to lớn. Năm 2009, diện
tích lúa toàn thế giới đạt 161 triệu hécta với sản lượng 679 triệu tấn, năng suất 4,2 tấn/ha. So
với năm 1961, diện tích lúa tăng 50 triệu ha, sản lượng tăng 470 triệu tấn và năng suất tăng
2,25 lần. Trong 10 năm gần đây, sản lượng lúa thế giới đã tăng 75 triệu tấn, chủ yếu là do áp
dụng tiến bộ kỹ thuật. Với những nỗ lực và thành tựu to lớn đó, nhiều quốc gia đã tự túc được
lương thực, góp phần bảo đảm an ninh lương thực cho khu vực và toàn cầu.
_ Tại Việt Nam, sản lượng gạo trong nước sẽ đạt 37 triệu tấn, tăng 4,7% so với năm 2009.
Ước tính, sản lượng gạo năm 2010 của Việt Nam đạt thêm 1,6% lên 37,6 triệu tấn. Với Việt
Nam, từ một đất nước phải triền miên nhập khẩu lương thực, chúng ta đã vươn lên vị trí
"cường quốc" xuất khẩu gạo, năm 2010 đạt sản lượng gần 7 triệu tấn xuất ra thị trường thế
giới.
Về mặt lý thuyết, lúa có khả năng cho sản lượng cao hơn nữa, song điều kiện canh tác như
hệ thống tưới tiêu, chất lượng đất, biện pháp thâm canh và biến đổi khí hậu đang ngăn cản xu
thế trên. Hàng loạt yếu tố tiêu cực về thiên nhiên và môi trường nếu không cải thiện, đến năm
2050, sản lượng lương thực toàn cầu sẽ giảm 25%, giá lương thực sẽ có thể tăng từ 30-50%.
_ Tại Nga, hơn 20% vụ mùa bị phá hủy. ước tính làm giảm một phần tư sản lượng ngũ cốc
của Nga trong vụ này. Dự báo, tổng sản lượng ngũ cốc năm 2010 của Nga chỉ đạt 60 đến 65
triệu tấn, giảm mạnh so mức 97 triệu tấn năm 2009 và 108 triệu tấn năm 2008. Các chuyên
gia cảnh báo, mức thiệt hại do thiên tai tại quốc gia chiếm 8% sản lượng lúa mì thế giới này
có thể làm giảm 1,6% tổng nguồn cung lúa mì toàn cầu. Tình hình xấu đến mức các chuyên
gia cảnh báo Nga có thể phải nhập khẩu tới năm triệu tấn ngũ cốc trong niên vụ 2010 - 2011
và là lần đầu trong mười năm qua. Chính phủ Nga bác bỏ việc phải nhập khẩu ngũ cốc,
nhưng ban hành lệnh cấm tạm thời việc xuất khẩu ngũ cốc, từ ngày 15-8 đến hết 31-12 năm
2010. Tổng thống Nga Ð.Mét-vê-đép chỉ thị Chính phủ theo dõi chặt chẽ tình hình giá cả,
ngăn chặn đầu cơ lương thực.
_ Tại Trung Quốc, theo Cơ quan Dự trữ lương thực quốc gia Trung Quốc, sản lượng gạo của
nước này năm 2010 ước giảm khoảng 10%. Tại nhiều vùng sản xuất lúa chủ yếu bị ảnh
hưởng lũ lụt, như Giang Tây và An Huy, sản lượng có thể giảm tới 20% hoặc 30%
_ Tại Ca-na-đa, nước xuất khẩu lúa mì lớn nhất thế giới, ước tính sản lượng lúa mì năm 2010
của nước này giảm tới 36%.
_ Tại các vùng châu thổ và duyên hải địa hình thấp tại châu Á, diện tích vùng trồng lúa bị
giảm cùng với lượng khí thải CO2 và nhiệt độ tăng có thể làm giảm 10% sản lượng lúa gạo.
_ Áp-ga-ni-xtan đứng đầu tốp mười quốc gia có nguy cơ lớn nhất về an ninh lương thực. 36
trong 50 quốc gia được cảnh báo đối mặt nguy cơ cao về lương thực là các nước ở khu vực
nam sa mạc Xa-ha-ra ở châu Phi.
Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp LHQ (FAO) cảnh báo sẽ hạ mức dự báo sản lượng lúa
mì của thế giới trong năm 2010, thậm chí không đưa ra dự đoán về sản lượng của Nga. Sau
Nga, một số nước xuất khẩu ngũ cốc lớn như U-crai-na và Ca-dắc-xtan, hai vựa lúa mì khác
của thế giới, cũng cân nhắc việc tạm ngừng xuất khẩu mặt hàng này, nhằm bảo đảm an toàn
lương thực và kiềm chế tăng giá lương thực trong nước.
Tuy nhiên,tại thời điểm hiện nay tình hình lương thực của thế giới vẫn chưa tới ngưỡng
nguy hiểm:
Tỷ lệ dự trữ lương thực ở mức 26%, cao hơn mức 20% khi xảy ra khủng hoảng lương thực
năm 2008. Trong đó phải kể đến các kho dự trữ gạo lớn, như Trung Quốc 40 triệu tấn, Ấn Ðộ
30 triệu tấn... Dự báo vụ mùa bội thu sắp tới ở Ô-xtrây-li-a và Mỹ nhờ thời tiết thuận lợi có
thể góp phần làm giảm sức ép về giá lương thực trên thế giới
2. *Phân tích những nguyên nhân dẫn đến thay đổi trong sản lượng lương thực của thế
giới
a. Nguyên nhân dẫn đến ảnh hưởng tích cực:
_ Áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào sản xuất, trong vòng 10 năm gần đây, sản lượng lúa
thế giới đã tăng 75 triệu tấn do đó nhiều quốc gia đã tự túc được lương thực, góp phần bảo
đảm an ninh lương thực cho khu vực và toàn cầu.
_ Nhờ sự nỗ lực của nhiều quốc gia, các tổ chức quốc tế, sản xuất lúa gạo đã đạt được nhiều
thành tựu to lớn. Những giải pháp mang tính đột phá trong sản xuất nông nghiệp nhằm giải
quyết các vến đề an ninh lương thực, phát huy tối đa sức mạnh của cây lúa là vấn đề chính
được 1.700 nhà quản lý, khoa học, nhà hoạch định chính sách, nông dân... hàng đầu về ngành
lúa gạo của 60 quốc gia bàn bạc trong suốt 5 ngày diễn ra Hội nghị lúa gạo quốc tế lần thứ 3.
Kết quả rất khả quan: Sản lượng lúa thế giới tăng 470 triệu tấn trong nửa thế kỷ.
_ Nhờ sự ổn định chính trị, xã hội; góp phần thúc đẩy sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của
đất nước.
Có thể thấy những tấc động tích cực đó đã góp phần làm cho sản lượng của các quốc gia
sản xuất lương thực nói chung mà của cả thế giới nói riêng.
b. Nguyên nhân dẫn đến ảnh hưởng tiêu cực:
_Phải đối đầu với rất nhiều khó khăn thách thức, nổi lên là diện tích đất nông nghiệp ngày
một giảm, biến đổi khí hậu, thiên tai, dịch bệnh tiếp tục diễn biến phức tạp… các hiện tượng
thời tiết khắc nghiệt bất thường, hậu quả trực tiếp từ tình trạng biến đổi khí hậu, thiên tai,
dịch bệnh sẽ dẫn đến sụt giảm sản lượng lương thực, đe dọa an ninh lương thực toàn cầu gây
bất ổn tại nhiều khu vực đang đẩy giá lương thực lên cao. Nắng nóng, khô hạn, lũ lụt làm sụt
giảm sản lượng nông nghiệp. Hiểm họa nước biển dâng có thể khiến 20 triệu ha đất các khu
vực trồng lúa gạo bị nhấn chìm. Thêm vào đó là mối nguy từ lượng khí CO2 và nhiệt độ tăng.
Nhiệt độ ban đêm tăng thêm 1 độ có thể làm giảm 10% sản lượng lúa gạo
Theo như giới chuyên gia vẫn cảnh báo, các hiện tượng thời tiết khắc nghiệt bất thường, hậu
quả trực tiếp từ tình trạng biến đổi khí hậu, sẽ dẫn đến sụt giảm sản lượng lương thực, đe dọa
an ninh lương thực toàn cầu. Báo cáo của Viện nghiên cứu lúa gạo quốc tế cho rằng, hiện
tượng tan băng khiến nước biển dâng trung bình một mét vào cuối thế kỷ 21 sẽ gây tác hại
nghiêm trọng các diện tích lúa được trồng tại các vùng châu thổ và duyên hải địa hình thấp tại
châu Á. Lượng khí thải CO2 và nhiệt độ tăng có thể làm giảm 10% sản lượng lúa gạo. Ví dụ
như đợt nắng nóng và khô hạn vừa qua được ghi nhận là nghiêm trọng nhất trong 130 năm
qua ở Nga, kèm theo cháy rừng trên diện rộng đã phá hủy hơn 20% vụ mùa, ước tính làm
giảm một phần tư sản lượng ngũ cốc của Nga trong vụ này. Dự báo, tổng sản lượng ngũ cốc
năm nay của Nga chỉ đạt 60 đến 65 triệu tấn, giảm mạnh so mức 97 triệu tấn năm 2009 và
108 triệu tấn năm 2008.
_ Cuộc khủng hoảng tài chính hiện nay có nguy cơ làm cho tình hình khan hiếm lương thực
thêm trầm trọng. Nguyên nhân đầu tiên là tại các nước phát triển, do thiếu tín dụng, nông dân
không thể mua hạt giống, phân bón để nâng cao sản lượng. Việc đầu tư, mở rộng canh tác ở
các nước nghèo cũng gặp khó khăn khi mà các nguồn tài trợ quốc tế cho nông nghiệp bị suy
giảm.
_ Diện tích đất nông nghiệp ngày một giảm, kéo theo sản lượng nông nghiệp giảm. Ví dụ như
ở Trung Quốc đất sản xuất nông nghiệp đã giảm nhanh từ 130,04 triệu hécta năm 1996 xuống
còn 121,72 triệu hécta năm 2008, do tác động của quá trình đô thị hóa nhanh và thiên tai.
Hiện nay, diện tích đất trồng trọt ở Trung Quốc vào khoảng 0,092 ha/đầu người, chỉ bằng
40% mức trung bình của thế giới. Chưa đầy 4,7 triệu hécta được coi là đất dự trữ sản xuất
nông nghiệp
_ Năng suất trong lương thực không đồng đều trong các năm. Ví dụ, tại Nhật Bản, năng suất
trồng lúa liên tục gia tăng trong nhiều thập niên, tuy nhiên từ 14 năm nay, chỉ số năng suất
này đã bị chững lại. Trung Quốc và Hàn Quốc cũng đang tiến gần đến mức thu hoạch tối đa
tương tự như tại Nhật Bản. Nhằm tăng diện tích canh tác, hiện nay một số các nước giàu
USD như Trung Quốc, Hàn Quốc, Nhật Bản… đang thực hiện chiến lược thuê ruộng đất ở
các nước khác để sản xuất lúa ngoài lãnh thổ.
Nhìn chung sản lượng lương thực thế giới trong những năm gần đây có xu hướng giảm.
II. Tình hình xuất khẩu lương thực thế giới từ sau khủng hoảng 2007-2008 đến nay:
1. Tình hình chung:
Cây lương thực là nguồn cung cấp chính về năng lượng và chất bột trong khẩu phần thức ăn
cho toàn dân số trên thế giới.
Đầu năm 2008, thế giới bàng hoàng trước cơn bão có tên là giá lương thực. Đã có ít nhất 37
nước trên thế giới phải đối mặt với tình trạng khủng hoảng lương thực1. Giá gạo tăng đột ngột
đã khiến cho hàng triệu người ở châu Mỹ, châu Phi và cả ở châu Á – " vựa lúa của thế giới"
lâm vào cảnh thiếu đói. Chính phủ các nước hầu như không thể tiếp tục trợ giá lương thực.
Thời tiết bất ổn là một trong những yếu tố gây nên tình trạng này. Ngoài ra còn có sự biến
1 http://dantri.com.vn – năm 2008 – năm của những khửng hoảng (31-12-2008)