CÔNG ĐOÀN VI T NAM VÀ T M NH H NG C A CÔNG ĐOÀN Đ NỆ Ầ Ả ƯỞ Ủ Ế
NG I LAO Đ NGƯỜ Ộ
L I M Đ UỜ Ở Ầ
Đ ng l i phát tri n n n kinh t hàng hóa nhi u thành ph n v n hành theoườ ố ể ề ế ề ầ ậ
c ch th tr ng, có s qu n lý c a nhà n c theo đ nh h ng xã h i ch nghĩaơ ế ị ườ ự ả ủ ướ ị ướ ộ ủ
đã kh i d y ti m năng c a đ t n c, thúc đ y l c l ng s n xu t phát tri n.ơ ậ ề ủ ấ ướ ẩ ự ượ ả ấ ễ
Tuy nhiên m t trái c a n n kinh t th tr ng đã t o ra nhi u mâu thu n v i b nặ ủ ề ế ị ườ ạ ề ẫ ớ ả
ch t xã h i ch nghĩa. Đó là xu th phân hóa giàu nghèo, tâm lý sùng bái đ ngấ ộ ủ ế ồ
ti n, s c nh tranh s ng còn c a các doanh nghi p. C ch th tr ng cũng làề ự ạ ố ủ ệ ơ ế ị ườ
m nh đ t n y sinh ch nghĩa cá nhân, t o c h i cho m t b ph n b t ch p l iả ấ ả ủ ạ ơ ộ ộ ộ ậ ấ ấ ợ
ích t p th , l i ích c ng đ ng, tìm m i cách m u l i cho b n thân, đi u này d nậ ể ợ ộ ồ ọ ư ợ ả ề ẫ
đ n quy n và l i ích c a ng i lao đ ng luôn b đè b p, xâm h i. Vì th Đ ng vàế ề ợ ủ ườ ộ ị ẹ ạ ế ả
Nhà n c ta đã có nhi u quy đ nh pháp lu t, thành l p nên nhi u c quan, t ch cướ ề ị ậ ậ ề ơ ổ ứ
có th m quy n đ b o v quy n và l i ích h p pháp c a ng i lao đ ng. Trongẩ ề ể ả ệ ề ợ ợ ủ ườ ộ
đó, công đoàn là m t t ch c g n gũi và có nh ng ho t đ ng thi t th c, có hi uộ ổ ứ ầ ữ ạ ộ ế ự ệ
qu đ b o v ng i lao đ ng.ả ể ả ệ ườ ộ
Đ ng và nhà n c ta cũng đã có nhi u văn b n pháp lu t quy đ nh c th v trí,ả ướ ề ả ậ ị ụ ể ị
ch c năng, nhi m v c a t ch c công đoàn nh m đ m b o c s pháp lý choứ ệ ụ ủ ổ ứ ằ ả ả ơ ở
ho t đ ng công đoàn. Công đoàn c s là t ch c thi t th c b o v ng i laoạ ộ ơ ở ổ ứ ế ự ả ệ ườ
đ ng, t o m i quan h hài hòa, n đ nh gi a các ch th tham gia lao đ ng. Côngộ ạ ố ệ ổ ị ữ ủ ể ộ
đoàn tr c ti p b o v công nhân trong nhi u lĩnh v c, đ i di n cho t p th laoự ế ả ệ ề ự ạ ệ ậ ể
đ ng khi gi i quy t tranh ch p lao đ ng. Nh n th c đ c t m quan tr ng c aộ ả ế ấ ộ ậ ứ ượ ầ ọ ủ
công đoàn trong b o v quy n và l i ích h p pháp c a ng i lao đ ng, nh t làả ệ ề ợ ợ ủ ườ ộ ấ
trong giai đo n hi n nay vi c vi ph m quy n và l i ích h p pháp c a ng i laoạ ệ ệ ạ ề ợ ợ ủ ườ
đ ng đang di n ra khá ph bi n các doanh nghi p đ c bi t là doanh nghi pộ ễ ổ ế ở ệ ặ ệ ệ
ngoài qu c doanh. Công đoàn c s trong các doanh nghi p này ho t đ ng hi uố ơ ở ệ ạ ộ ệ
qu , đ ng th i nhi u doanh nghi p và ng i lao đ ng có s nhìn nh n sai l c vả ồ ờ ề ệ ườ ộ ự ậ ạ ề
vai trò c a t ch c công đoàn. V y đ hi u rõ h n n a v v n đ này, chúng taủ ổ ứ ậ ể ể ơ ữ ề ấ ề
hãy cùng tìm hi u v ể ề “công đoàn Vi t Nam và t m nh h ng c a nó t iệ ầ ả ưở ủ ớ
ng i lao đ ng”.ườ ộ
I. CÔNG ĐOÀN VI T NAMỆ
1. Khái ni m.ệ
“Công đoàn là t ch c chính tr - xã h i c a giai c p công nhân và c a ng i laoổ ứ ị ộ ủ ấ ủ ườ
đ ng cùng v i c quan Nhà n c, t ch c kinh t , t ch c xã h i chăm lo và b o vộ ớ ơ ướ ổ ứ ế ổ ứ ộ ả ệ
quy n l i c a cán b , công nhân, viên ch c và nh ng ng i lao đ ng khác; tham giaề ợ ủ ộ ứ ữ ườ ộ
qu n lý Nhà n c và xã h i, tham gia ki m tra, giám sát ho t đ ng c a c quan Nhàả ướ ộ ể ạ ộ ủ ơ
n c, t ch c kinh t , giáo d c cán b , công nhân, viên ch c và nh ng ng i laoướ ổ ứ ế ụ ộ ứ ữ ườ
đ ng khác; xây d ng và b o v T qu c”.ộ ự ả ệ ổ ố
(Trích: Đi u 10 Hi n pháp N c C ng hòa XHCN Vi t Nam năm 1992)ề ế ướ ộ ệ
2. L ch s phát tri nị ử ể
a. Ngày thành l p công đoàn.ậ
Ngày 28/7/1929. T i s nhà 15 ph Hàng Nón – Hà N i, Ban Ch p hành lâm th iạ ố ố ộ ấ ờ
Đông d ng C ng s n Đ ng đã quy t đ nh t ch c H i ngh đ i bi u T ng Côngươ ộ ả ả ế ị ổ ứ ộ ị ạ ể ổ
h i đ B c kỳ l n th nh t (t ch c ti n thân c a Công đoàn Vi t Nam).ộ ỏ ắ ầ ứ ấ ổ ứ ề ủ ệ
Đ i h i đã b u Ban ch p hành Trung ng lâm th i T ng công h i Đ do đ/cạ ộ ầ ấ ươ ờ ổ ộ ỏ
Nguy n Đ c C nh U viên BCH Trung ng lâm th i Đông d ng C ng s n Đ ngễ ứ ả ỷ ươ ờ ươ ộ ả ả
đ ng đ u.ứ ầ
Trong cu n “Đ ng cách m nh” Bác H vi t v tính ch t nhi m v t ch c Côngố ườ ệ ồ ế ề ấ ệ ụ ổ ứ
h i đ (nay là t ch c Công đoàn Vi t Nam) nh sau: “T ch c công h i tr c h tộ ỏ ổ ứ ệ ư ổ ứ ộ ướ ế
là đ công nhân đi l i v i nhau cho có c m tình, hai là đ nghiên c u v i nhau, ba làể ạ ớ ả ể ứ ớ
đ s a sang cách sinh ho t c a công nhân cho khá h n bây gi , b n là đ gi gìnể ử ạ ủ ơ ờ ố ể ữ
quy n l i c a công nhân, năm là đ giúp cho qu c dân, giúp cho th gi i”.ề ợ ủ ể ố ế ớ
b. Tên g i c a Công đoàn Vi t Nam qua các th i kỳọ ủ ệ ờ
T năm 1929 đ n nay Công đoàn Vi t Nam đã qua 7 l n thay đ i tên g iừ ế ệ ầ ổ ọ
- Công H i đ : 1929 – 1935ộ ỏ
- Nghi p đoàn Ái H u : 1935 – 1939ệ ữ
- H i Công nhân Ph n Đ : 1939 – 1941ộ ả ế
- H i Công nhân C u Qu c : 1941 – 1946ộ ứ ố
- T ng Liên đoàn Lao đ ng Vi t Nam : 1946 – 1961ổ ộ ệ
- T ng Công đoàn Vi t Nam : 1961 – 1988ổ ệ
- T ng Liên đoàn Lao đ ng Vi t Nam : 1988 đ n nayổ ộ ệ ế
3. V trí c a Công đoàn Vi t Namị ủ ệ
Công đoàn là thành viên trong h th ng chính tr xã h i Vi t Namệ ố ị ộ ệ
- V i Đ ng, Công đoàn ch u s lãnh đ o c a Đ ng C ng s n Vi t Nam, ch d aớ ả ị ự ạ ủ ả ộ ả ệ ỗ ự
v ng ch c và là s i dây chuy n n i li n qu n chúng v i Đ ng.ữ ắ ợ ề ố ề ầ ớ ả
- V i Nhà n c, Công đoàn là ng i c ng tác đ c l c, bình đ ng tôn tr ng l n nhau,ớ ướ ườ ộ ắ ự ẳ ọ ẫ
ng c l i Nhà n c t o đi u ki n v pháp lý và c s v t ch t cho Công đoàn ho tượ ạ ướ ạ ề ệ ề ơ ở ậ ấ ạ
đ ng.ộ
- V i t ch c chính tr , xã h i khác, Công đoàn là thành viên c a M t tr n T qu cớ ổ ứ ị ộ ủ ặ ậ ổ ố
Vi t Nam, h t nhân trong kh i liên minh Công, Nông, trí th c, bình đ ng, tôn tr ng,ệ ạ ố ứ ẳ ọ
t o đi u ki n cho nhau ho t đ ng (thông qua các Ngh quy t liên t ch…)ạ ề ệ ạ ộ ị ế ị
4. Vai trò c a Công đoàn Vi t Namủ ệ
Vai trò c a t ch c Công đoàn Vi t Nam không ng ng phát tri n, m r ng qua cácủ ổ ứ ệ ừ ể ở ộ
th i kỳ. Ngày nay trong giai đo n đ t n c b c vào th i kỳ đ y m nh công nghi pờ ạ ấ ướ ướ ờ ẩ ạ ệ
hóa, hi n đ i, vai trò c a Công đoàn Vi t Nam tác đ ng trên các lĩnh v c:ệ ạ ủ ệ ộ ự
* Trong lĩnh v c chính trự ị: Công đoàn có vai trò to l n trong vi c góp ph n xây d ngớ ệ ầ ự
và nâng cao hi u qu c a h th ng chính tr - xã h i xã h i ch nghĩa. Tăng c ngệ ả ủ ệ ố ị ộ ộ ủ ườ
m i liên h m t thi t gi a Đ ng và nhân dân, b o đ m và phát huy quy n làm chố ệ ậ ế ữ ả ả ả ề ủ
c a nhân dân lao đ ng, t ng b c hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa, b oủ ộ ừ ướ ệ ề ủ ộ ủ ả
đ m th c thi pháp lu t và đ Nhà n c th c s là Nhà n c c a dân, do dân và vìả ự ậ ể ướ ự ự ướ ủ
dân. Đ đ m b o s n đ nh v chính tr .ể ả ả ự ổ ị ề ị
* Trong lĩnh v c kinh tự ế : Công đoàn tham gia xây d ng hoàn thi n c ch qu n lýự ệ ơ ế ả
kinh t nh m xoá b quan liêu, bao c p, c ng c nguyên t c t p trung trên c s mế ằ ỏ ấ ủ ố ắ ậ ơ ở ở
r ng dân ch . Góp ph n c ng c nh ng thành t u kinh t văn hoá và khoa h c kộ ủ ầ ủ ố ữ ự ế ọ ỹ
thu t đã đ t đ c trong nh ng năm th c hi n đ ng l i đ i m i c a Đ ng. Ti pậ ạ ượ ữ ự ệ ườ ố ổ ớ ủ ả ế
t c đ y m nh, nâng cao hi u qu ho t đ ng c a các thành ph n kinh t trong đóụ ẩ ạ ệ ả ạ ộ ủ ầ ế
kinh t Nhà n c gi vai trò ch đ o, liên k t và h tr các thành ph n kinh t khácế ướ ữ ủ ạ ế ỗ ợ ầ ế
phát tri n có l i cho qu c k dân sinh. Đ y m nh công nghi p hoá - hi n đ i hoá đ tể ợ ố ế ẩ ạ ệ ệ ạ ấ
n c, t ng b c đ a kinh t tri th c vào Vi t Nam, góp ph n nhanh chóng h i nh pướ ừ ướ ư ế ứ ệ ầ ộ ậ
v i khu v c và th gi i. Đ c bi t, trong đi u ki n n n kinh t th tr ng theo đ nhớ ự ế ớ ặ ệ ề ệ ề ế ị ườ ị
h ng xã h i ch nghĩa, vi c đ y m nh ho t đ ng c a các thành ph n kinh t v nướ ộ ủ ệ ẩ ạ ạ ộ ủ ầ ế ẫ
đ m b o cho kinh t qu c doanh gi v trí then ch t, đóng vai trò ch đ o.ả ả ế ố ữ ị ố ủ ạ
* Trong lĩnh v c văn hoá - t t ngự ư ưở : Trong n n kinh t nhi u thành ph n Công đoànề ế ề ầ
phát huy vai trò c a mình trong vi c giáo d c công nhân, viên ch c và lao đ ng nângủ ệ ụ ứ ộ
cao l p tr ng giai c p, l y ch nghĩa Mác - Lênin và t t ng H Chí Minh làmậ ườ ấ ấ ủ ư ưở ồ
n n t ng t t ng, kim ch nam cho m i ho t đ ng, phát huy nh ng giá tr cao đ p,ề ả ư ưở ỉ ọ ạ ộ ữ ị ẹ
truy n th ng văn hoá dân t c và ti p thu nh ng thành t u tiên ti n c a văn minhề ố ộ ế ữ ự ế ủ
nhân lo i góp ph n xây d ng n n văn hoá tiên ti n, đ m đà b n s c dân t c Vi tạ ầ ự ề ế ậ ả ắ ộ ệ
Nam.
* Trong lĩnh v c xã h iự ộ : Công đoàn có vai trò trong tham gia xây d ng giai c p côngự ấ
nhân v ng m nh c v s l ng và ch t l ng, không ng ng nâng cao trình đ giácữ ạ ả ề ố ượ ấ ượ ừ ộ
ng chính tr , tính t ch c k lu t, trình đ văn hoá, khoa h c k thu t, có nhãn quanộ ị ổ ứ ỷ ậ ộ ọ ỹ ậ
chính tr , th c s là l c l ng nòng c t c a kh i liên minh công - nông - trí th c, làmị ự ự ự ượ ố ủ ố ứ
n n t ng c a kh i đ i đoàn k t toàn dân, là c s v ng ch c đ m b o vai trò lãnhề ả ủ ố ạ ế ơ ở ữ ắ ả ả
đ o c a Đ ng và tăng c ng s c m nh c a Nhà n c.ạ ủ ả ườ ứ ạ ủ ướ
5. Ch c năng c a Công đoàn Vi t Namứ ủ ệ
Công đoàn Vi t Nam có ba ch c năng:ệ ứ
- Công đoàn đ i di n và b o v các quy n, l i ích h p pháp chính đáng c a ng iạ ệ ả ệ ề ợ ợ ủ ườ
lao đ ng; có trách nhi m tham gia v i Nhà n c phát tri n s n xu t, gi i quy t vi cộ ệ ớ ướ ể ả ấ ả ế ệ
làm, c i thi n đ i s ng v t ch t, tinh th n c a ng i lao đ ng.ả ệ ờ ố ậ ấ ầ ủ ườ ộ
- Công đoàn đ i di n và t ch c ng i lao đ ng tham gia qu n lý c quan, đ n v ,ạ ệ ổ ứ ườ ộ ả ơ ơ ị
t ch c, qu n lý kinh t xã h i, qu n lý Nhà n c trong ph m v ch c năng c aổ ứ ả ế ộ ả ướ ạ ị ứ ủ
mình, th c hi n quy n ki m tra giám sát ho t đ ng c a c quan đ n v , t ch c theoự ệ ề ể ạ ộ ủ ơ ơ ị ổ ứ
quy đ nh c a pháp lu t.ị ủ ậ
- Công đoàn có trách nhi m t ch c, giáo d c đ ng viên ng i lao đ ng phát huyệ ổ ứ ụ ộ ườ ộ
vai trò làm ch đ t n c, th c hi n nghĩa v công dân, xây d ng và phát tri n b oủ ấ ướ ự ệ ụ ự ể ả
v T qu c Vi t Nam XHCN.ệ ổ ố ệ
Nh v y ch c năng c a Công đoàn là m t chính th , m t h th ng đ ng b , đan xenư ậ ứ ủ ộ ể ộ ệ ố ồ ộ
t ng tác l n nhau. Trong đó, ch c năng b o v quy n, l i ích ng i lao đ ng mangươ ẫ ứ ả ệ ề ợ ườ ộ
ý nghĩa trung tâm - m c tiêu ho t đ ng c a công đoàn. T các ch c năng này s đ nhụ ạ ộ ủ ừ ứ ẽ ị
ra các nhi m v c th c a Công đoàn.ệ ụ ụ ể ủ
V b n ch t, ch c năng c a công đoàn mang tính khách quan, nó t n t i không phề ả ấ ứ ủ ồ ạ ụ
thu c vào s áp đ t t bên ngoài hay ý chí, nguy n v ng ch quan c a m i đoànộ ự ặ ừ ệ ọ ủ ủ ỗ
viên, nó đ c xác đ nh b i tính ch t, v trí và vai trò c a t ch c công đoàn. Trênượ ị ở ấ ị ủ ổ ứ
th c t , không nên nh n th c máy móc, c ng nh c v ch c năng c a công đoàn. B iự ế ậ ứ ứ ắ ề ứ ủ ở
vì, cùng v i s phát tri n c a xã h i, ch c năng c a công đoàn cũng có s b sung vàớ ự ể ủ ộ ứ ủ ự ổ
phát tri n. S b sung, phát tri n các ch c năng c a công đoàn không có nghĩa là phể ự ổ ể ứ ủ ủ
đ nh, t b nh ng ch c năng đã có mà th c ch t là làm phong phú thêm các ch cị ừ ỏ ữ ứ ự ấ ứ
năng; đ ng th i tránh sa vào t t ng nóng v i, ph đ nh m t cách vô căn c nh ngồ ờ ư ưở ộ ủ ị ộ ứ ữ
ch c năng c a công đoàn đã đ c th thách qua các giai đo n l ch s c a dân t c vàứ ủ ượ ử ạ ị ử ủ ộ
giai c p công nhân Vi t Namấ ệ .
6. S đ h th ng t ch c Công đoàn Vi t Namơ ồ ệ ố ổ ứ ệ
II. S KHÁC NHAU GI A CÔNG ĐOÀN VI T NAM V I CÔNG ĐOÀNỰ Ữ Ệ Ớ
CÁC N C TRÊN TH GI IƯỚ Ế Ớ
1. Liên đoàn Lao đ ng Canada (CLU) (1872 - 1878)ộ
Liên đoàn Lao đ ng Canada là n l c đ u tiên trong th i gian ng n t i m t t ch cộ ỗ ự ầ ờ ắ ạ ộ ổ ứ
trung ng qu c gia đ i di n cho các công đoàn lao đ ng t i Canada. Nó đ c thànhươ ố ạ ệ ộ ạ ượ
l p t i Toronto, Ontario vào ngày 23 Tháng 9 năm 1873 , 46 công đoàn c s . Nóậ ạ ơ ở
không th đ c g i là m t c quan qu c gia.ể ượ ọ ộ ơ ố