M Đ UỞ Ầ
Ra đ i trong nh ng năm ờ ữ cu i ốth k ế ỷ 19, khi t Gia đ nh báo đ c phát hànhờ ị ượ
(1865) th lo i bài phán ánh đ c s d ng khá r ng rãi, đ c bi t t khi báo chíể ạ ượ ử ụ ộ ặ ệ ừ
cách m ng Vi t Nam ra đ i, th lo i ph n ánh tr thành m t trong nh ng th lo iạ ệ ờ ể ạ ả ở ộ ữ ể ạ
quan tr ng, có tính chi n đ u cao, góp ph n to l n trong công tác tuyên truy n, cọ ế ấ ầ ớ ề ổ
đ ng phong trào cách m ng. ộ ạ Đ n nay, ếbài ph n ánh ảtr thành m t h th ng trongở ộ ệ ố
các th lo i báo chíể ạ và là th lo i cung c p thông tin th i s , nóng h i, c n thi tể ạ ấ ờ ự ổ ầ ế
nh t đ c đông đ o công chúng tin t ng, đón nh nấ ượ ả ưở ậ .
S dĩ ởbài ph n ánh đ c ả ượ đi vào lòng c a đ c gi b i ủ ộ ả ở đ tài ềc a ủbài vi tế
phong phú, sinh đ ng, cách th hi n đa d ng, có ý nghĩa th c ti n cao và g n gũiộ ể ệ ạ ự ễ ầ
v i công chúng, đã ph n ánh trung th c nh ng v n đ nóng h i, b c xúc trong dớ ả ự ữ ấ ề ổ ứ ư
lu n xã h i, tho mãng đ c nhu c u, mong đ i c a đ c giậ ộ ả ượ ầ ợ ủ ộ ả. Không nh ng thữ ế
th lo i này xu t hi n ngày càng nhi u trên các báo và s l ng bài trên m t tể ạ ấ ệ ề ố ượ ộ ờ
báo.
Đ ểsáng t o m t tác ph m bài ph n ánh ạ ộ ẩ ả hay, h p d n phóng viên không chấ ẫ ỉ
n m đ c đ c tr ng c a th lo i mà còn ph i hi u c th , sâu s c t ng v n đ ,ắ ượ ặ ư ủ ể ạ ả ể ụ ể ắ ừ ấ ề
lĩnh v c c a đ i s ng xã h i, có năng khi u th m m , có con m t ngh nghi p, cóự ủ ờ ố ộ ế ẩ ỹ ắ ề ệ
tâm h n đ o đ c trong sángồ ạ ứ “v dân sinh”ị... đòi h i ng i phóng viên ph i nghiênỏ ườ ả
c u, t duy, trau d i, tích lu , đam mêứ ư ồ ỹ , yêu ngh trong quá trình tác nghi p thì m iề ệ ớ
có kh năng hoàn thành tác ph m nh mong mu n và đ c đông đ o công chúngả ẩ ư ố ượ ả
đón nh n.ậ Bài ph n ánh hay đ c th hi n qua cách khai thác thông tin, s ki n,ả ượ ể ệ ự ệ
v n đ d a trên nh ng th c t n y sinh trong đ i s ng xã h i. ấ ề ự ữ ự ế ả ờ ố ộ
Đ i v i b n thân, ch m i b c đ u ti p c n môn h c, th i l ng nghiênố ớ ả ỉ ớ ướ ầ ế ậ ọ ờ ượ
c u và ph m vi có h n; ki n th c, v n s ng, kinh nghi m tích tu còn nhi u h nứ ạ ạ ế ứ ố ố ệ ỹ ề ạ
ch , kh năng thâm nh p, sâu sát v i th c ti n ch a nhi u ... nên bài ế ả ậ ớ ự ễ ư ề vi t ếch đápỉ
ng m t ph m vi nh c a yêu c u môn h c, ch t l ng bài vi t ch c ch n sứ ộ ạ ỏ ủ ầ ọ ấ ượ ế ắ ắ ẽ
ch a có chi u sâu và còn nhi u thi u sót.... Kính mong ư ề ề ế Gi ng viênả và b n đ c t nạ ọ ậ
tình đóng góp ý ki n.ế
Ph n th nh tầ ứ ấ : SUY NGHĨ, ĐÁNH GIÁ VỀ M T Y U TỘ Ế Ố, V N DẤ Ề
B T KỲ C A Ấ Ủ BÀI PH N ÁNH HI N Đ IẢ Ệ Ạ .
Ch đ : ủ ề K ỹnăng khai thác thông tin, t li u ư ệ c a phóng viên trong tácủ
ph m ẩbài ph n ánh.ả
Theo quan ni m hi n đ i bài ph n ánh là th lo i báo chí thu c nhóm thôngệ ệ ạ ả ể ạ ộ
t n, v i ph ng th c mô t , trình bày, phân tích, cung c p cái nhìn toàn di n, chânấ ớ ươ ứ ả ấ ệ
th c v cu c s ng v i quy mô, tính ch t, khuynh h ng v n đ ng, các m i quanự ề ộ ố ớ ấ ướ ậ ộ ố
h phong phú c a s ki n, hi n t ng, v n đ n i d c trong đ i s ng xã h i.ệ ủ ự ệ ệ ượ ấ ề ổ ậ ờ ố ộ
Đ c đi m thông tin trong bài ph n ánh mang tính th i đi m, ph n ánh t c thì,ặ ể ả ờ ể ả ứ
nóng h i, tái hi n l i b c tranh chân th c, lát cát cu c s ng, k t h p thông báo,ổ ệ ạ ứ ự ộ ố ế ợ
thông tin, phân tích và khái quát s ki n trên dòng ch l u đ c liên k t b i đ tàiự ệ ủ ư ượ ế ở ề
nh t đ nh ... nên bài ph n ánh là m t th lo i đ c s d ng nhi u nh t trên báo chíấ ị ả ộ ể ạ ượ ử ụ ề ấ
và gi v trí quan tr ng trong công tác tuyên truy n, c đ ng.ữ ị ọ ề ổ ộ
Đ đáp ng đ c nh ng yêu c u trên, thì ể ứ ượ ữ ầ ng i vi t bài ph n ánh ph i ườ ế ả ả sở
h u m t ngu n thông tin, t li u phong phúữ ộ ồ ư ệ đ ph n ánh v n đ , s ki n m t cáchể ả ấ ề ự ệ ộ
chân th c, giàu tính thuy t ph c, có s c lan to và thu hút đông đ o công chúng.ự ế ụ ứ ả ả
Chính vì v y, thông tin, t li u có vai trò vô cùng quan tr ng trong m i tác ph mậ ư ệ ọ ỗ ẩ
báo chí nói chung và bài ph n ánh nói riêng.ả
Thông tin (ngu n tin), ồt li u ư ệ trong lĩnh v c báo chíự đ c ví nh ượ ư nguyên v tậ
li u, ch t li u ệ ấ ệ đ ểxây d ngự, hình thành nên tác ph m báo chíẩ nói chung, bài ph nả
ánh nói riêng. Ho t đ ng thu th p t li u c a phóng viên ạ ộ ậ ư ệ ủ có th ểví nh vi c tíchư ệ
góp nh ng ữviên g chạ (thông tin, chi ti t) ếđ xây ểd ng nên ựngôi nhà (tác ph m)ẩ.
Trong th i đ i phát tri n m nh m c a ph ng ti n thông tin đ i chúng, ngu nờ ạ ể ạ ẽ ủ ươ ệ ạ ồ
thông tin, t li u r t đa d ng, phong phú và đa chi u. Có th th ng kê mư ệ ấ ạ ề ể ố t s ngu nộ ố ồ
thu th p ch y u tậ ủ ế ừ các hãng thông t n ấ(trong n c và n c ngoàiướ ướ ), báo chí, Internet;
các văn b nả… c a Chính ph , các b , ngành, các c quan, đ n vủ ủ ộ ơ ơ ị, đoàn th ...(chú ýể
nh ng thông tin m t, không đ c đăng t i); thông qua mữ ậ ượ ả ng l i c ng tác viên, thôngạ ướ ộ
tin viên, các cu c h p, h p báoộ ọ ọ , th b n đ cư ạ ọ , d lu n qu n chúngư ậ ầ , t các cu c ừ ộ ti pế
xúc h i chuy n, trao đ i v i m i ng iỏ ệ ổ ớ ọ ườ , nhân ch ng, nhân v t có liên quan, qứ ậ uan sát,
tr i nghi mả ệ , thâm nh pậ th c tự ế c a phóng viên...ủ Tr c m t s ki n di n ra, phóngướ ộ ự ệ ễ
viên ph i bi t mình c n thu th p nh ng thông tin, t li u gì? ả ế ầ ậ ữ ư ệ Ở đâu? T ai?ừ... Tuỳ
thu c vào đi u ki nộ ề ệ th i gian, hoàn c nh, qui môờ ả , m c đ quan tr ng c a s ki n,ứ ộ ọ ủ ự ệ
hình th c thông tin…ứ mà ti n hành khai thác thông tin phù h p. Khi ti n hành ế ợ ế thu th pậ
thông tin, t li uư ệ c n ph i kầ ả i m ch ng thông tin, t li u t ể ứ ư ệ ừ b i chúng xu t phát tở ấ ừ
nhi u ngu n khác nhauề ồ , bi t lếa ch n t li u đi n hình, ph c v đ c l c cho ch đự ọ ư ệ ể ụ ụ ắ ự ủ ề
tác ph mẩ.
Đ đáp ng đ c đi u đó đòi h i phóng viên ph i đ c trang b đ y đ cể ứ ượ ề ỏ ả ượ ị ầ ủ ác kỹ
năng, ph ng pháp ươ trong quá trình tác nghi p nh : ệ ư nghiên c u tài li uứ ệ , t li u liênư ệ
quan đ n đ tài; ế ề thâm nh p th c t ậ ự ế n m b t, ắ ắ quan sát hi n t ng;ệ ượ ph ng v nỏ ấ , ch tấ
v n nh ng ng i có liên quan s ki n, hi n t ng, tình hu ng n y sinhấ ữ ườ ự ệ ệ ượ ố ả .
Trong ho t đ ng báo chí, ạ ộ vi c ệnghiên c u ứthông tin, t li u góp ph n quan tr ngư ệ ầ ọ
trong vi c cung c p thông tin chính xác có s c thuy t ph c cao. ệ ấ ứ ế ụ Thông tin thu đ cượ
qua ph ng pháp nghiên c u tài li u bao gi cũng ươ ứ ệ ờ n đ nh h n ổ ị ơ và đ tin c y cao h nộ ậ ơ .
Đây là m t yêu c u t t y u không th thi u trong đ o đ c ngh nghi p nhà báo.ộ ầ ấ ế ể ế ạ ứ ề ệ
Tr c khi đ nh thâm nh p vào m t lĩnh v c nào đó đ vi t, m t ng i làm báo cóướ ị ậ ộ ự ể ế ộ ườ
kinh nghi m th ng c g ng nghiên c u, tìm hi u tr c v lĩnh v c đó, t o ra nh ngệ ườ ố ắ ứ ể ướ ề ự ạ ữ
ki n th c n n, làm ế ứ ề ti n đ đ th m đ nh đúng đ n, đánh giá chính xácề ề ể ẩ ị ắ v n đấ ề, sự
ki nệ, hi n t ng x y raệ ượ ả . Vi c khai thác ệtài li u ph c v cho tác ph m báo chíệ ụ ụ ẩ bao giờ
cũng có kh năng g i m cho h ng đi đúng đ n trong quá trình nh n th c th c ti nả ợ ở ướ ắ ậ ứ ự ễ
c a nhà báoủ. Tuy nhiên, trong khai thác tài li u c n ph i bi t l a ch n nh ng thông tinệ ầ ả ế ự ọ ữ
m i, ch c l c ớ ắ ọ thông tin cũ.
Ngoài vi c ệnghiên c u t li u n m b t thông tin, thì ứ ư ệ ắ ắ quan sát là m t k năngộ ỹ
quan tr ng trong quá trình tác nghi p. Cọ ệ ó th k t h p ể ế ợ quan sát t b ph n đ n toànừ ộ ậ ế
thể, t g n đ n xaừ ầ ế , trong s v n đ ngự ậ ộ , so sánh v.v…Ng i làm báo ph i liên t cườ ả ụ
quan sát v toàn b nh ng đi u x y ra trong cu c s ng xung quanhề ộ ữ ề ả ộ ố , ghi chép l iạ
nh ng gì tai nghe, m t th y,ữ ắ ấ k t h p ế ợ v i ớphân tích, đánh giá, qua đó rút ra nh ngữ
k t lu n c n thi tế ậ ầ ế , nh m phát huy đ ằ ộ tin c y, xác th c ậ ự t ừnh ng đi u đã tr c ti pữ ề ự ế
ch ng ki nứ ế . Tuy nhiên c n ph i tránh vi c ầ ả ệ sa vào nh ng cái ng u nhiên, ữ ẫ b tấ
th ngườ - không th hi n đúng b n ch t c a s v t, hi n t ng. ể ệ ả ấ ủ ự ậ ệ ượ
K t h p v iế ợ ớ ph ng v nỏ ấ d i hình th c h i chuy n ng i khác đ ướ ứ ỏ ệ ườ ể n m b tắ ắ
thông tin, đ thu th p thông tinể ậ . Nh ng thông tin ữthu th p đ c t cách làm này cóậ ượ ừ
tình th c ti n caoự ễ , giúp ng i vi t n m đ c nh ng khía c nh có liên quan đ nườ ế ắ ượ ữ ạ ế
con ng i, s ki n, s vi c, v n đ ... đ có th ph n ánh chúng m t cách ườ ự ệ ự ệ ấ ề ể ể ả ộ toàn
di n, ệchính xác, k p th i trong các tác ph m c a mình.ị ờ ẩ ủ
Ngoài ra nhà báo có th k t h p v i mể ế ợ ớ t s ho t đ ng khácộ ố ạ ộ như thâm nh pậ
th c t c sự ế ơ ở, d h p báo và ự ọ chu n b ẩ ị đ y đ ầ ủ các ph ng ti n ươ ệ tác nghi p v (máyệ ụ
nh, camảera. Máy ghi âm, bút, s ghi chépổ...) tr c khi đ n ướ ế hi n tr ng.ệ ườ
Th c t cho th yự ế ấ , đã không ít tr ng h p qua b n đ c và ý ki n ph n h i cóườ ợ ạ ọ ế ả ồ
nhi u v n đ tranh cãi, khi u n i vì bài ph n ánh thi u thông tin, t li u, s li uề ấ ề ế ạ ả ế ư ệ ố ệ
không đ ng nh t ho c không đúng s th t... Đó m t ph n b i s ch quan c aồ ấ ặ ự ậ ộ ầ ở ự ủ ủ
phóng viên, m t ph n do thi u ki n th c th c t . Chính vì th , nộ ầ ế ế ứ ự ế ế g i vi t bài ph nườ ế ả
ánh c n l u ý ầ ư khi thu th p thông tin ph i bi t ậ ả ế ki m ch ng thông tin trong b t kỳể ứ ấ
tr ng h p nàoườ ợ , thông tin nào đúng, ch a đúng, do “tung ho mù” ... đ ch c l cư ả ể ắ ọ
v n đ c n thi t và x lý hi u qu . ấ ề ầ ế ử ệ ả Vì th ếnhà báo ph i đ n t n n iả ế ậ ơ , tr c ti pự ế
ho c gián ti p ặ ế xác minh v n đ và c n có nhân ch ng xác nh n s ấ ề ầ ứ ậ ự th t ậvi cệ th tậ.
Đó có th là nh ng ng i dân ho c b t kỳ ai đó liên quan đ n s ki n v n đ .ể ữ ườ ặ ấ ế ự ệ ấ ề
Nh v y có th kh ng đ nh, đư ậ ể ẳ ị sáng t o nên m t bài ph n ánh hay ng iể ạ ộ ả ườ
phóng viên c n ầph i quy chu n theo r t nhi u tiêu chíả ẩ ấ ề , t vi c tìm ki m, sáng t oừ ệ ế ạ
đ tài trong tác ph m, đ n vi c ch n l c nh ng chi ti t “đ t”, thì c n ph i có kề ẩ ế ệ ọ ọ ữ ế ắ ầ ả ỹ
năng nghiên c u, thu th p thông tin, t li u... ứ ậ ư ệ bi t ếph i h p các ố ợ ph ng phápươ
nghiên c u t li u ứ ư ệ m t cách linh ho tộ ạ đ ph c v t t cho bài vi t. Để ụ ụ ố ế ộtin c y,ậ