TR NG Đ I H C K THU T CÔNG NGH TP HCMƯỜ Ạ Ọ Ỹ Ậ Ệ
KHOA QU N TR KINH DOANHẢ Ị
L P 1 XÃ H I H CỚ Ộ Ọ
TI U LU NỂ Ậ
HÃY TRÌNH BÀY VÀ PHÂN TÍCH
CÁC TÁC NHÂN C B N C AƠ Ả Ủ
QUÁ TRÌNH XÃ H I HOÁỘ
Gi ng viên h ng d nả ướ ẫ : TS Tr ng Văn Vươ ỹ
Sinh viên th c hi n:ự ệ Lê Th Vân Anh ị
L p 09DQN3ớ
Tháng 5/2010
I M Đ UỞ Ầ
Trong su t cu c đ i, m i con ng i luôn có s bi n đ i liên t c t hìnhố ộ ờ ỗ ườ ự ế ổ ụ ừ
th c đ n n i dung, b n ch t theo quy lu t v n đ ng c a t nhiên xã h i.ứ ế ộ ả ấ ậ ậ ộ ủ ự ộ
Theo tính liên t c đó , b n thân con ng i luôn ph i ti p thu h c h i v n nụ ả ườ ả ế ọ ỏ ề ề
văn hóa mà h đ c sinh ra, lĩnh h i nh ng kinh nghi m th c t , đ áp d ngọ ượ ộ ữ ệ ự ế ể ụ
đi vào cu c s ng tr thành m t con ng i toàn di n. Quá trình h c t p nàyộ ố ở ộ ườ ệ ọ ậ
không b gi i t i nh ng đi m c a các giai đo n s ng, mà nó di n ra trongị ớ ạ ữ ể ủ ạ ố ễ
su t cu c đ i. Ngay t khi m i sinh ra, m i cá nhân đã h c cách nh n di n,ố ộ ờ ừ ớ ỗ ọ ậ ệ
cách đi, cách nói, khi c p sách đ n tr ng “ h c bi t ch , h c cách làm tính”ắ ế ườ ọ ế ữ ọ
và đ n nh ng giai đo n v sau: tr ng thành, trung niên, cu i đ i, b i vi cế ữ ạ ề ườ ố ờ ở ệ
h c không bao gi gi i h n. Đó là quy trình c b n c a xã h i h c.ọ ờ ớ ạ ơ ả ủ ộ ọ
Do có s liên quan gi a xã h i hóa v i m t văn hóa, mà có s đ m b o vự ữ ộ ớ ặ ự ả ả ề
tính liên t c t th h này sang th h khác, con ng i ch tr thành conụ ừ ế ệ ế ệ ườ ỉ ở
ng i thông qua s t ng tác v i nhi u ng i, nhi u thành viên trong khôngườ ự ươ ớ ề ườ ề
th nhìn nh n nhân cách và cách hòa nh p v i c ng đ ng xã h i. Nh v y xãể ậ ậ ớ ộ ồ ộ ư ậ
h i hóa là gì?ộ
II XÃ H I HÓAỘ
1. Khái ni mệ
Xã h i hóa là m t quá trình mà cá nhân gia nh p vào nhóm xã h i vàoộ ộ ậ ộ
c ng đ ng xã h i và đ c xã h i ti p nh n cá nhân nh m t thành viênộ ồ ộ ượ ộ ế ậ ư ộ
chính th c c a mình, là quá trình cá nhân ti p nh n n n văn hóa xã h i, làứ ủ ế ậ ề ộ
quá trình cá nhân h c t p b t ch c l n nhau và là quá trình h c cáchọ ậ ắ ướ ẫ ọ
đóng vai trò xã h i theo đúng khuôn m u hành vi nh m đáp ng s mongộ ẫ ằ ứ ự
đ i c a toàn xã h i. Đi u quan tr ng trong quá trình cá nhân cá nhân giaợ ủ ộ ề ọ
nh p, hòa h p v i c ng đ ng xã h i là cá nhân đó ph i có đ tiêu chu n,ậ ợ ớ ộ ồ ộ ả ủ ẩ
ph i mài mòn nh ng góc c nh c a mình, c a cái tôi d tìm đ c ti ng nóiả ữ ạ ủ ủ ể ượ ế
chung c a c ng đ ng.ủ ộ ồ
2. Vai trò
Trong khoa h c xã h i, xã h i hóa t ng cá nhân cũng chính là quá trình làmọ ộ ộ ừ
chuy n bi n con ng i t th c th sinh h c thành th c th xã hôi. Đó làể ế ườ ừ ự ể ọ ự ể
quá trình hình thành nhân cách, trong đó có s c sát thích ng c a cá nhânự ọ ứ ủ
v i các gớiá tr chu n m c c a các khuôn m u hành vi, qua đó cá nhân duyị ẩ ự ủ ẫ
trì đ c kh năng ho t đ ng xã h i.ượ ả ạ ộ ộ
Th c t conự ế ng i ph i hi u bi t xã h i đ s ng, ngoài s t n t i mangườ ả ể ế ộ ể ố ự ồ ạ
tính sinh h c đ n thu n, vi c h p th kinh nghi m xã h i giúp cá nhânọ ơ ầ ệ ấ ụ ệ ộ
nâng cao nâng cách, t o nên h th ng t duy, c m xúc hành đ ng trongạ ệ ố ư ả ộ
t ng tác xã h i. Ch có nh v y con ng i m i có s khác bi t so v iươ ộ ỉ ư ậ ườ ớ ự ệ ớ
đ ng v t. Trong nh ng tr ng h p b cách li hoan toàn v i đ i s ng xãộ ậ ữ ườ ợ ị ớ ờ ố
h i, thì cá nhân đó ch t n t i sinh h c, vô c m , không có ph m ch t xãộ ỉ ồ ạ ọ ả ẩ ấ
h i.ộ
Trong quá trình xã h i hóa, thì s tác đ ng c a xã h i lên cá nhân theoộ ự ộ ủ ộ
cách có đ nh h ng, có ho ch đị ướ ạ ịnh và ng c l i, nghĩa là gia đình, nhàượ ạ
tr ng, xã h i luôn giáo d c m i cá nhân theo h ng làm sao cho cá nhânườ ộ ụ ọ ướ
đó tr thành m t công dân t t, có ích cho xã h i, c ng đ ng. Không ch cóở ộ ố ộ ộ ồ ỉ
s tác đ ng hai chi u nh v y thôi, mà xã h i hóa là quá trình tác đ ng đaự ộ ề ư ậ ộ ộ
chi u, các cá nhân xã h i tác đ ng đ n nhau, đ n ng i khác, h c h iề ộ ộ ế ế ườ ọ ỏ
nhi u thành viên c a xã h i và ng c l i ng i khác tác đ ng đ n mìnhề ủ ộ ượ ạ ườ ộ ế
qua nh ng hành vi, ng x .ữ ứ ử
3.Quá trình xã h i hóa ộ
Quá trình xã h i hóa phân ra làm hai c p đ :ộ ấ ộ
Xã h i hóa s c p: là nh ng h c h i đ u tiên trong đ i, cung c p n nộ ơ ấ ữ ọ ỏ ầ ờ ấ ề
t ng cho s nh n th c b n thân và th gi i xung quanh. Giai đo n nàyả ự ậ ứ ả ế ớ ạ
di n ra khi đ a tr đ c sinh ra, đ c giáo d c gia đình. Đây là giaiễ ứ ẻ ượ ượ ụ ở
đo n đ u tiên c a tr , các thành viên trong gia đình là nh ng y u t quanạ ầ ủ ẻ ữ ế ố
tr ng t o đi u ki n giúp tr nh n th c, phát tri n.ọ ạ ề ệ ẻ ậ ứ ể
Xã h i hóa th c p: là s h c h i c a cá nhân nh m m r ng hi uộ ứ ấ ự ọ ỏ ủ ằ ở ộ ể
bi t, k năng… đáp ng nh ng mong đ i c a xã h i, c ng đ ng, nhóm…ế ỹ ứ ữ ợ ủ ộ ộ ồ
Giai đo n này cá nhân không ch còn n m trong s yêu th ng, d y b o,ạ ỉ ằ ự ươ ạ ả
chăm sóc b o v c a gia đình, mà song song đó, cá nhân ph i đ n tr ngả ệ ủ ả ế ườ
h c h i ti p xúc v i nhi u cá nhân khác nh th y cô, b n bè, đ c bi t làọ ỏ ế ớ ề ư ầ ạ ặ ệ
ch u tác đ ng m nh c a các cá nhân truy n thông đ i chúng, và các tácị ộ ạ ủ ề ạ
nhân khác c a xã h i.ủ ộ
III CÁC TÁC NHÂN XÃ H I HÓAỘ
1 Gia đình
1.1 Đ c đi mặ ể
Gia đình là tác nhân đ u tiên và quan tr ng, khi m i sinh ra con ng iầ ọ ớ ườ
không th bi t đi, đ ng, t nuôi s ng b n thân ngay mà ph i nh s giúpể ế ứ ự ố ả ả ờ ự
đ nuôi n ng, b o v c a gia đình trong su t quãng đ i cho đ n khi thôiỡ ấ ả ệ ủ ố ờ ế
c p sách đ n tr ng.ắ ế ườ
Đ i v i h u h t các cá nhân, gia đình là môi tr ng t p th c b n đ uố ớ ầ ế ườ ậ ể ơ ả ầ
tiên d y tr nh ng kinh nghi m s ng, các giá tr tiêu chu n văn hóa, vàạ ẻ ữ ệ ố ị ẩ
d n t đó tr em ti p thu đ a vào hành đ ng c s c a mình. các giaầ ừ ẻ ế ư ộ ư ử ủ Ở
đình Vi t Nam đ c bi t là mi n b c, các b c cha m luôn coi tr ng vệ ặ ệ ở ề ắ ậ ẹ ọ ề
văn hóa l giáo trong vi c giáo d c con cái. Nh ng đ a tr khi sinh t iễ ệ ụ ữ ứ ẻ ạ
nh ng gia đình này luôn đ c d y b o ph i luôn l phép v i ng i l n,ữ ượ ạ ả ả ễ ớ ườ ớ
tr c khi dùng b a ph i m i m i ng i, đ c bi t ph i gi đ c tôn tiướ ữ ả ờ ọ ườ ặ ệ ả ữ ượ
tr t t gia đình cha m nói con cái ph i nghe…, nh ng đi u đó tr thànhậ ự ẹ ả ữ ề ở
s ép bu c đ i v i tr , nh ng d n tr s quen và tr thành tính cách c aự ộ ố ớ ẻ ư ầ ẻ ẽ ở ủ
tr mai sau.ẻ
Các đ c đi m nh ặ ể ư ch ng t củ ộ , tôn giáo, dân t cộ, đ ng c p xã h iẳ ấ ộ ...đ uề
đ c gia đình truy n th tr c ti p cho tr em và tr thành m t ph n trongượ ề ụ ự ế ẻ ở ộ ầ
khái ni m ệcái tôi c a tr .ủ ẻ
Gia đình cũng là n i đ u tiên ơ ầ ch d yỉ ạ cho nh ng thành viên m i sinh raữ ớ
c a xã h i nh ng ý ni m v ủ ộ ữ ệ ề gi i tínhớ. Ở trên lĩnh v c này, ựph n l nầ ớ
nh ng gì chúng ta xem là b m sinh b n thân th c ra đ u là s n ph mữ ẩ ở ả ự ề ả ẩ
c a ủvăn hóa, k t h p vào nhân cách c a chúng ta thông qua xã h i hóa.ế ợ ủ ộ
Cũng chính t i ạgia đình, trong h u h t các n n văn hóa, tr nh đ c d yầ ế ề ẻ ỏ ượ ạ
r ng con trai c n ph i m nh m , dũng c m..., con gái c n ph i d uằ ầ ả ạ ẽ ả ầ ả ị
dàng....Xã h i hóa ộgi i tínhớ luôn là m t trong nh ng ch c năng quan tr ngộ ữ ứ ọ
nh t c a ấ ủ gia đình.
V trí c a m t gia đình trong c c u xã h i (đ c bi t là c c u nghị ủ ộ ơ ấ ộ ặ ệ ơ ấ ề
nghi p) càng th p, thì h càng b thi t thòi v v t ch t, xã h i và văn hóa.ệ ấ ọ ị ệ ề ậ ấ ộ
Và quá trình xã h i hóa t i gia đình khó th thúc đ y ti m năng nh n th c,ộ ạ ể ẩ ề ậ ứ
đ ng c và ngôn ng c a tr .ộ ơ ữ ủ ẻ
M i quan h gi a t ng l p xã h i và s chú tr ng c a cha m vào tínhố ệ ữ ầ ớ ộ ự ọ ủ ẹ
đ c l p và thành tích c a đ a tr r t m nh. Tr em c a t ng l p trungộ ậ ủ ứ ẻ ấ ạ ẻ ủ ầ ớ
l u đ c kỳ v ng ph i có nh ng thành tích cao, đ c bi t t i nhà tr ng,ư ượ ọ ả ữ ặ ệ ạ ườ
chúng bu c ph i h c cách đ c l p ngay t r t s m. Các bà m thu c t ngộ ả ọ ộ ậ ừ ấ ớ ẹ ộ ầ
l p trung l u luôn tìm cách phát tri n kh năng trí tu và thành tích c aớ ư ể ả ệ ủ
đ a trứ ẻ
Nh v y có th nói gia đình là môi tr ng vi mô có vai trò quan tr ngư ậ ể ườ ọ
nh t trong giai đo n xã h i hóa ban đ u. Gia đình không ch tái s n xu t raấ ạ ộ ầ ỉ ả ấ
con ng i v m t th ch t, mà còn t o ra đ i s ng tinh th n, tâm h n vănườ ề ặ ể ấ ạ ờ ố ầ ồ
hóa, t c là xã h i hóa - bi n đ a tr t sinh v t thành con ng i xã h i.ứ ộ ế ứ ẻ ừ ậ ườ ộ
1.2 Các Giai Đo nạ
Gia đình tham gia vào các giai đo n xã h i hóa trong chu kì s ng c a conạ ộ ố ủ
ng i, giai đo n nào thì vai trò c a gia đình luôn đ c bi u hi n nh thườ ở ạ ủ ượ ể ệ ư ế
đ y m t cách khá rõ.ấ ộ
Giai đo n u thạ ấ ơ
Sau khi sinh không lâu, tr đã b t đ u h ng đ n th gi i xung quanh vàẻ ắ ầ ướ ế ế ớ
b t đ u h c h i. Các giác quan c a tr b t đ u ho t đ ng m nh, góp ph nắ ầ ọ ỏ ủ ẻ ắ ầ ạ ộ ạ ầ
quan tr ng trong b c đ u xã h i hoá: tr c m nh n đ c s cho ăn, t mọ ướ ầ ộ ẻ ả ậ ượ ụ ắ
r a, nh ng l i ru, l i âu y m ng t ngào c a cha m .ử ữ ờ ờ ế ọ ủ ẹ
Cùng v i vi c t p luy n thói quen, tr t p ch i nh ng trò gi ng ng i l nớ ệ ậ ệ ẻ ậ ơ ữ ố ườ ớ
nh bán hàng, làm cô giáo, h a sĩ… Đi u này giúp tr s m hình dung vư ọ ề ẻ ớ ề
t ng lai, hi u bi t v ngành ngh , và cách c s khi l n lên ph i nh thươ ể ế ề ề ư ử ớ ả ư ế
nào.
Khi tr b t đ u đẻ ắ ầ n tr ng, bên c nh nh ng m i quan h v i th y cô, b nế ườ ạ ư ố ệ ớ ầ ạ
bè… tr còn ch u tác đ ng m nh c a tivi, phim nh, nh ng gia đình v n luônẻ ị ộ ạ ủ ả ư ẫ
bên c nh tr , t ch c h ng d nạ ẻ ổ ứ ướ ẫ các ho t đ ng c a tr : ch i v i ai, cáchạ ộ ủ ẻ ơ ớ
chào h i, m i ăn, xem sách gì, h c tr ng nào, bao gi đ c xem TV vàỏ ờ ọ ườ ờ ượ
ch ng trình nào,..ươ
Gia đình giúp tr nh n th c đ c cái đúng, cái sai, cái đ c phép và cáiẻ ậ ứ ượ ượ
không đ c phép b ng cách khuy n khích, đ ng viên, khen ng i khi tr làmượ ằ ế ộ ợ ẻ
đúng, ho c ngăn c m, không b ng lòng khi tr làm không đúng, làm cho trặ ấ ằ ẻ ẻ
có c m giác t i l i và x u h khi vi ph m quy t c; giúp tr hình thành ý th cả ộ ỗ ấ ổ ạ ắ ẻ ứ
trách nhi m thông qua các vi c làm c th .ệ ệ ụ ể
Đi u này không ph i là s dề ả ự ễ dàng đ i v i nh ng b c cha m thi u kinhố ớ ữ ậ ẹ ế
nghi m, đôi khi nh ng l i trách móc n ng n đ i v i nh ng cái sai c a tr cóệ ữ ờ ặ ề ố ớ ữ ủ ẻ
th làm tr m c c m, không giám ho t đ ng , ch i đùa theo s thích c aể ẻ ặ ả ạ ộ ơ ở ủ
mình và kh năng sáng t o c a tr b h n ch . N u lâu dài tình tr ng đó cả ạ ủ ẻ ị ạ ế ế ạ ứ
ti p t c có th hình thành tính cách tiêu c c c a tr , xa r i ng i thân, luônế ụ ể ự ủ ẻ ờ ườ
m c c m, nhút nhát, thu mình vào góc riêng c a chính b n thân. Không b cặ ả ủ ả ậ
cha m , xã h i nào l i mu n con em c a h nh ng th , b i v y chính cácẹ ộ ạ ố ủ ọ ư ế ở ậ
b c cha m ph i bi t:ậ ẹ ả ế
•Hành vi ki m soát c a các b c cha m nh th nào đ phù h p v iể ủ ậ ẹ ư ế ể ợ ớ
s phát tri n c a tr .ự ể ủ ẻ
•M i quan h c m xúc gi a cha m và con cân ph i ch t ch thânố ệ ả ữ ẹ ả ặ ẽ
thi t. Không nh t thi t lúc nào cũng th hi n b ng s âu y m,ế ấ ế ể ệ ằ ự ế
chi u chu ng, ngoài ra h có th thông qua nh ng c ch , ánh m t,ề ộ ọ ể ữ ử ỉ ắ
n c i bi u th s yêu th ng, hay ng h v i nh ng quy t đ nhụ ườ ể ị ự ươ ủ ộ ớ ữ ế ị
c a tr .ủ ẻ
•Cha m ph i luôn nh n m nh đ n s đ c l p và thành tích đ trẹ ả ấ ạ ế ự ộ ậ ể ẻ
s m hòa nh p v i c ng đ ng đang phát tri n không ng ng, cũngớ ậ ớ ộ ồ ể ừ
làm n i b t chính b n thân trong t p th x ng đáng v i các ho tổ ậ ả ậ ể ứ ớ ạ
đ ng lãnh đ o nhóm, l p…ộ ạ ớ
•Lo i hình truy n thông gi a cha m và con cái, đây là m t đi uạ ề ữ ẹ ộ ề
quan tr ng đ h ng d n ho t đ ng c a tr . Nhìn vào nh ng bi uọ ể ướ ẫ ạ ộ ủ ẻ ữ ể
hi n c a tr , thì h bi t tr nh th nào, tr c n gì và đôi khi ch cóệ ủ ẻ ọ ế ẻ ư ế ẻ ầ ỉ
h m i hi u nh ng bi u hi n c a tr mà thôi.ọ ớ ể ữ ể ệ ủ ẻ
Giai đo n tu i thi u niênạ ổ ế
Tr em ti p xúc đa d ng v i th gi i xung quanh là b c đ u hình thànhẻ ế ạ ớ ế ớ ướ ầ
nh ng giá tr , chu n m c, thi t l p quan h v i nh ng ng i xung quanhữ ị ẩ ự ế ậ ệ ớ ữ ườ
tr c h t là v i nh ng ng i trong gia đình, th s c trong các quan h xãướ ế ớ ữ ườ ử ứ ệ
h i, ti n t i hình thành nhân cách đ c l p.ộ ế ớ ộ ậ
giai đo n này gia đình giúp đ và cung c p cho các em nh ng kinh nghi mỞ ạ ỡ ấ ữ ệ
xã h i trong quan h và ng x v i nh ng ng i xung quanh, đ ng viên,ộ ệ ứ ử ớ ữ ườ ộ
thông c m, nâng đ các em khi th t b i và n n trí, giúp các em nh ng ki nả ỡ ấ ạ ả ữ ế
th c, hi u bi t c n thi t đ t ch giai đo nứ ể ế ầ ế ể ự ủ ở ạ d y thì khi c th có nh ngậ ơ ể ữ
thay đ i l n.ổ ớ
l a tu i tr ng thànhỞ ứ ổ ưở
Cá nhân phát tri n b n s c cái tôi, hình thành nh ng kinh nghi m xã h iể ả ắ ữ ệ ộ
n đ nh, chu n b b c vào nh ng nhóm làm vi c, nh ng t ch c xã h i hayổ ị ẩ ị ướ ữ ệ ữ ổ ứ ộ
c ng đ ng m i. ộ ồ ớ