A. L I ỜM ĐUỞ Ầ
1. Tính c p thi t c a đ tài.ấ ế ủ ề
L ch s phát tri n c a Tri t h c là l ch s đu tranh gi a th gi i quan duy v tị ử ể ủ ế ọ ị ử ấ ữ ế ớ ậ
và th gi i quan duy tâm, gi a ph ng pháp bi n ch ng và ph ng pháp siêu hình. M tế ớ ữ ươ ệ ứ ươ ộ
trong nh ng hình th c bi u hi n sinh đng c a ch nghĩa duy v t ch t phác và bi nữ ứ ể ệ ộ ủ ủ ậ ấ ệ
ch ng ngây th ph ng Đông c đi là h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành ( Âm d ngứ ơ ở ươ ổ ạ ọ ế ươ ươ
- Ngũ hành).
Thuy t Âm d ng, Ngũ hành ra đi đánh d u b c ti n b c a t duy lý tínhế ươ ờ ấ ướ ế ộ ủ ư
nh m thoát kh i s kh ng ch v m t t t ng do các quan ni m duy tâm th n bíằ ỏ ự ố ế ề ặ ư ưở ệ ầ
truy n th ng mang l i. H c thuy t này đã nh h ng sâu s c đn c ph ng di n b nề ố ạ ọ ế ả ưở ắ ế ả ươ ệ ả
th lu n và nh n th c lu n, nh h ng đó không ch đi v i ng i Trung Qu c, màể ậ ậ ứ ậ ả ưở ỉ ố ớ ườ ố
còn đn c các qu c gia ch u nh h ng c a n n văn hóa y, trong đó có Vi t Nam. Cóế ả ố ị ả ưở ủ ề ấ ệ
th nói, t khi hình thành và phát tri n đn nay h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đãể ừ ể ế ọ ế ươ
th m sâu vào đi s ng văn hóa tinh th n ng i Vi t, nó đc th hi n khá sâu s cấ ờ ố ầ ườ ệ ượ ể ệ ắ
không ch trong nh n th c, đánh giá c a t duy logic, mà còn c trong c đi s ng sinhỉ ậ ứ ủ ư ả ả ờ ố
ho t th ng nh t c a các c ng đng dân c , trong lĩnh v c đi s ng tinh th n vàạ ườ ậ ủ ộ ồ ư ự ờ ố ầ
ph ng th c giao ti p. ươ ứ ế
N n văn hóa Vi t Nam là m t n n văn hóa tiên ti n, đm đà b n s c dân t c.ề ệ ộ ề ế ậ ả ắ ộ
Trong quá trình hình thành và phát tri n, nó ch u nhi u nh h ng c a các n n văn hóaể ị ề ả ưở ủ ề
ph ng Đông và văn hóa ph ng Tây. Trong đó ch u tác đng nhi u nh t là t n n vănươ ươ ị ộ ề ấ ừ ề
hóa Trung Hoa và n Đ. Ng i ph ng Đông v i đc thù là l i t duy t ng h p, kháiẤ ộ ườ ươ ớ ặ ố ư ổ ợ
quát ch a đng tính ch t bi n ch ng, đã đ l i nh ng d u n sâu đm v nh n th cứ ự ấ ệ ứ ể ạ ữ ấ ấ ậ ề ậ ứ
trong c lĩnh v c vũ tr quan và nhân sinh quan. Ng i Vi t đã ti p nh n h c thuy tả ự ụ ườ ệ ế ậ ọ ế
Âm d ng, Ngũ hành khá đy đ trên c ph ng di n nh n th c và nh ng hi u ngươ ầ ủ ả ươ ệ ậ ứ ữ ệ ứ
th c ti n c a nó v đi s ng tinh th n. Trong đi s ng văn hoá tinh th n, trên c sự ễ ủ ề ờ ố ầ ờ ố ầ ơ ở
ti p thu có ch n l c, ng i Vi t đã k th a và ng d ng nó m t cách linh ho t phù h pế ọ ọ ườ ệ ế ừ ứ ụ ộ ạ ợ
v i nh ng đi u ki n s ng, đi u ki n kinh t , văn hóa, xã h i c a mình. ớ ữ ề ệ ố ề ệ ế ộ ủ
Hi n nay, Vi t Nam đang ch đng m r ng, giao l u h i nh p qu c t , trongệ ệ ủ ộ ở ộ ư ộ ậ ố ế
b i c nh đó đã đt ra nhi u c h i và không ít nh ng thách th c. Đ kh ng đnh đcố ả ặ ề ơ ộ ữ ứ ể ẳ ị ượ
s c s ng ti m tàng c a dân t c trong lĩnh v c đi s ng tinh th n, thi t nghĩ tìm ki mứ ố ề ủ ộ ự ờ ố ầ ế ế
1
các giá tr văn hóa chung c a nhân lo i đ b i đp cho các giá tr tinh th n c a dân t cị ủ ạ ể ồ ắ ị ầ ủ ộ
là m t đi u h t s c c n thi t. ộ ề ế ứ ầ ế
Vi c gi gìn và phát huy các giá tr to l n c a n n văn hóa dân t c và h n chệ ữ ị ớ ủ ề ộ ạ ế
nh ng m t tiêu c c làm c n tr s phát tri n c a đi s ng văn hóa, xã h i đang đt raữ ặ ự ả ở ự ể ủ ờ ố ộ ặ
nh ng yêu c u c p thi t cho m i ngành, m i c p và toàn th nhân dân. ữ ầ ấ ế ỗ ỗ ấ ể
Trong th i đi ngày nay, khi kinh t ngày càng phát tri n, đi s ng nhân dânờ ạ ế ể ờ ố
đc nâng cao thì yêu c u th a mãn các giá tr v đi s ng tinh th n càng đc coiượ ầ ỏ ị ề ờ ố ầ ượ
tr ng, văn hóa đc xem là m c tiêu, đng l c cho chi n l c phát tri n kinh t , xãọ ượ ụ ộ ự ế ượ ể ế
h i. Vì v y, Đng ta ch tr ng xây d ng “ n n văn hóa tiên ti n, đm đà b n s c dânộ ậ ả ủ ươ ự ề ế ậ ả ắ
t c”. ộ
Xu t phát t nh ng yêu c u trên đây, tôi ch n đ tài ấ ừ ữ ầ ọ ề “nh h ng h c thuy tẢ ưở ọ ế
Âm d ng, Ngũ hành đn đi s ng văn hóa tinh th n ng i Vi t Nam hi n nayươ ế ờ ố ầ ườ ệ ệ ”.
2. M c tiêu nghiên c uụ ứ
Ti u lu n tìm hi u nh h ng c a h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đn điể ậ ể ả ưở ủ ọ ế ươ ế ờ
s ng văn hoá tinh th n ng i Vi t. Trên c s đó xây d ng các gi i pháp đ phát huyố ầ ườ ệ ơ ở ự ả ể
giá tr tích c c và h n ch nh h ng tiêu c c c a h c thuy t này nh m xây d ng điị ự ạ ế ả ưở ự ủ ọ ế ằ ự ờ
s ng văn hoá Vi t Nam đm đà b n s c dân t c. ố ệ ậ ả ắ ộ
Đ th c hi n m c tiêu nêu trên, lu n văn gi i quy t m t s nhi m v sau: ể ự ệ ụ ậ ả ế ộ ố ệ ụ
Th nh tứ ấ , phân tích nh ng n i dung c b n c a h c thuy t Âm d ng, Ngũữ ộ ơ ả ủ ọ ế ươ
hành.
Th haiứ, ch ra nh ng nh h ng h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đn đi s ngỉ ữ ả ưở ọ ế ươ ế ờ ố
văn hoá tinh th n ng i Vi t c hai m t tích c c và tiêu c c. ầ ườ ệ ở ả ặ ự ự
Th baứ, xây d ng các gi i pháp nh m phát huy các giá tr tích c c và kh c ph cự ả ằ ị ự ắ ụ
nh ng h n ch đ xây d ng đi s ng văn hoá m i cho ng i dân Vi t Nam.ữ ạ ế ể ự ờ ố ớ ườ ệ
3. Đi t ng nghiên c uố ượ ứ
nh h ng h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đn đi s ng văn hóa tinh th nẢ ưở ọ ế ươ ế ờ ố ầ
ng i Vi t hi n nay. ườ ệ ệ
S ra đi c a Thuy t âm d ng - ngũ hành đánh d u m t b c ti n trong triự ờ ủ ế ươ ấ ộ ướ ế
th c loài ng i v nh n th c th i gi i, thoát kh i s kh ng ch c a t t ng th nứ ườ ề ậ ứ ớ ớ ỏ ự ố ế ủ ư ưở ầ
thành là ngu n g c s v t. Có th coi đây là ngu n c i c a quan đi m duy v t bi nồ ố ự ậ ể ồ ộ ủ ể ậ ệ
ch ng c a Ph ng đông vì s v t đc c u thành t v t ch t có s bi n đi t lúcứ ủ ươ ự ậ ượ ấ ừ ậ ấ ự ế ổ ừ
2
hình thành đn lúc m t đi th hi n quy lu t mâu thu n và s bi n đi không ng ng c aế ấ ể ệ ậ ẩ ự ế ổ ừ ủ
s v t. Nghiên c u Thuy t âm d ng - ngũ hành giúp ta nh n th c sâu h n v nh ng tríự ậ ứ ế ươ ậ ứ ơ ề ữ
tr t t ng triêt h c và giá tr tích c c mà nó mang l i.ị ư ưở ọ ị ư ạ
4. Ph m vi nguyên c uạ ứ
Đi s ng văn hóa tinh th n là m t lĩnh v c r t r ng l n, lu n văn ch gi i h nờ ố ầ ộ ự ấ ộ ớ ậ ỉ ớ ạ
nghiên c u s nh h ng h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đn đi s ng văn hóa tinhứ ự ả ưở ọ ế ươ ế ờ ố
th n ng i Vi t hi n nay trên m t s lĩnh v c: phong t c, tín ng ng, t p quán, l iầ ườ ệ ệ ộ ố ự ụ ưỡ ậ ố
s ng, văn h c, ngh thu t...ố ọ ệ ậ
5. Ph ng pháp nghiên c uươ ứ
Trên c s ph ng pháp lu n duy v t bi n ch ng và duy v t l ch s lu n văn ơ ở ươ ậ ậ ệ ứ ậ ị ử ậ
dùng các ph ng pháp sau: ươ
+ Ph ng pháp phân tích và t ng h p ươ ổ ợ
+ Ph ng pháp th ng kê ươ ố
+ Ph ng pháp l ch s và logicươ ị ử
6. Nh ng k t qu đt đcữ ế ả ạ ượ
Đn nay, v n đ h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành trong đi s ng văn hoá tinhế ấ ề ọ ế ươ ờ ố
th n ng i Vi t đã đc nhi u ng i nghiên c u, nh t là t khi n c ta ti n hành côngầ ườ ệ ượ ề ườ ứ ấ ừ ướ ế
cu c đi m i (1986). S m nh t, là nh ng kh o c u v văn hóa Vi t Nam nh ng th pộ ổ ớ ớ ấ ữ ả ứ ề ệ ở ữ ậ
k đu th k XX c a m t s nhà nghiên c u trong và ngoài n c. ỷ ầ ế ỷ ủ ộ ố ứ ướ
H c thuy t Âm d ng, Ngũ hành đã đc nhi u ng i quan tâm nghiên c u.ọ ế ươ ượ ề ườ ứ
Tuy nhiên, qua đó cũng nh n th y r ng các tác gi ch y u m i ch đ c p đn h cậ ấ ằ ả ủ ế ớ ỉ ề ậ ế ọ
thuy t Âm d ng, Ngũ hành, m t cách khái quát (Nguy n Văn Huyên, Kim Đnh, Đinhế ươ ộ ễ ị
Gia Khánh...), ho c trình bày h c thuy t Âm d ng trong văn hóa Vi t Nam nói chungặ ọ ế ươ ệ
( Tr n Ng c Thêm, Lê Văn S u, Nguy n Đình Ph , Lê Văn Quán), hay là h c thuy tầ ọ ử ễ ư ọ ế
Âm d ng, Ngũ hành các lĩnh v c văn hoá c th (Tr n Th Thu Huy n, Hoàng Tu n,ươ ở ự ụ ể ầ ị ề ấ
M ch Quang, Tr n Văn Khê…) nh ng cũng ch a t p trung vào b ph n văn hóa dânị ầ ư ư ậ ộ ậ
gian. Có th nói, hi n v n ch a có công trình nghiên c u nào đi chuyên sâu vào trình bàyể ệ ẫ ư ứ
nh h ng c a h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành trong đi s ng văn hoá tinh th nả ưở ủ ọ ế ươ ờ ố ầ
ng i Vi t các thành t c a nó, m t cách h th ng. ườ ệ ở ố ủ ộ ệ ố
3
Th c hi n đ tài nêu trên chính là k th a thành t u c a nh ng công trình đãự ệ ề ế ừ ự ủ ữ
nghiên c u v lĩnh v c này, đng th i k t h p v i nh ng nghiên c u th c t c a b nứ ề ự ồ ờ ế ợ ớ ữ ứ ự ế ủ ả
thân ng i vi t, nh m góp ph n đa ra cái nhìn h th ng v h c thuy t Âm d ng,ườ ế ằ ầ ư ệ ố ề ọ ế ươ
Ngũ hành trong đi s ng văn hoá tinh th n ng i Vi t Nam.ờ ố ầ ườ ệ
7. K t c u ti u lu nế ấ ể ậ
Ngoài Ph n M đu, K t lu n, Tài li u tham kh o, n i dung chính c a đ tàiầ ở ầ ế ậ ệ ả ộ ủ ề
g m ba ch ng. ồ ươ
Ch ng 1: Khái l c v h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành ươ ượ ề ọ ế ươ
Ch ng 2: Tác đng c a thuy t Âm d ng, Ngũ hành đn các m t đi s ng vănươ ộ ủ ế ươ ế ặ ờ ố
hóa tinh th n ng i Vi t Nam.ầ ườ ệ
Ch ng 3: Các gi i pháp c b n nh m phát huy nh ng giá tr tích c c và h n chươ ả ơ ả ằ ữ ị ự ạ ế
nh hu ng tiêu c c c a thuy t Âm d ng, Ngũ hành trong đi s ng tinh th n ng iả ở ự ủ ế ươ ờ ố ầ ườ
Vi t Nam hi n nay.ệ ệ
4
B. N I DUNGỘ
CH NG 1. KHÁI LƯƠ Ư C V H C THUY T ÂM DỢ Ề Ọ Ế Ư NG, NGŨ HÀNHƠ
1.1 S hình thành và phát tri n h c thuy t âm d ng, ngũ hành ự ể ọ ế ươ
B t ngu n t nh n th c v xã h i, h c thuy t Âm d ng, Ngũ hành là s kháiắ ồ ừ ậ ứ ề ộ ọ ế ươ ự
quát v vũ tr đ gi i thích nh ng hi n t ng xung quanh c a ng i Á Đông. Ngu nề ụ ể ả ữ ệ ượ ủ ườ ồ
g c c a h c thuy t này đc đt trên ba gi thi t khác nhau, g m đc sáng t o b iố ủ ọ ế ượ ặ ả ế ồ ượ ạ ở
Ph c Hy, b i phái Âm d ng gia và t tri t lý dân gian khu v c ph ng Nam. ụ ở ươ ừ ế ở ự ươ
N u nh s v n đng không ng ng c a vũ tr đã h ng con ng i t i nh ngế ư ự ậ ộ ừ ủ ụ ướ ườ ớ ữ
nh n th c s khai trong vi c c t nghĩa quá trình phát sinh c a vũ tr và hình thành h cậ ứ ơ ệ ắ ủ ụ ọ
thuy t Âm d ng, thì ý t ng tìm hi u b n th th gi i, b n th các hi n t ng trongế ươ ưở ể ả ể ế ớ ả ể ệ ượ
vũ tr đã giúp cho h hình thành h c thuy t Ngũ hành. H c thuy t Ngũ hành có th hi uụ ọ ọ ế ọ ế ể ể
đó là thuy t bi u th quy lu t v n đng c a th gi i, c a vũ tr , nó c th hóa và bế ể ị ậ ậ ộ ủ ế ớ ủ ụ ụ ể ổ
sung cho thuy t Âm d ng thêm hoàn b .ế ươ ị
1.2. Nh ng n i dung c b n c a h c thuy t ữ ộ ơ ả ủ ọ ế Âm d ng, Ngũ hành ươ
1.2.1. Thuy t ếÂm d ng ươ
Âm d ng là m t khái ni m tr u t ng ph n ánh v hai m t, hai th l c luônươ ộ ệ ừ ượ ả ề ặ ế ự
đi l p nhau, nh ng l i luôn th ng nh t v i nhau, cùng ph i d a vào nhau đ t n t i vàố ậ ư ạ ố ấ ớ ả ự ể ồ ạ
phát tri n. ể
Âm và d ng theo khái ni m c s không ph i là v t ch t c th , không gian cươ ệ ổ ơ ả ậ ấ ụ ể ụ
th mà là thu c tính c a m i hi n t ng, m i s v t trong toàn vũ tr cũng nh trongể ộ ủ ọ ệ ượ ọ ự ậ ụ ư
t ng t bào, t ng chi ti t. Âm và d ng là hai m t đi l p, mâu thu n th ng nh t, trongừ ế ừ ế ươ ặ ố ậ ẫ ố ấ
d ng có m m m ng c a âm và ng c l i. ươ ầ ố ủ ượ ạ
5