ĐỀ TÀI BÁO CÁO
Tìm hiểu văn hóa ẩm thực Lào
MỤC LỤC
ĐỀ TÀI BÁO CÁO ........................................................................................................ 1
Tìm hiểu văn hóa ẩm thực Lào ...................................................................................... 1
MỞ ĐẦU ........................................................................................................................ 5
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................................... 5
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ......................................................................................... 6
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................. 7
3.1. Đối tượng nghiên cứu ............................................................................................. 7
3.2. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................................ 8
4. Nội dung và mục đích nghiên cứu ............................................................................. 8
4.1. Nội dung nghiên cứu ............................................................................................... 8
4.2. Mục đích nghiên cứu .............................................................................................. 8
5. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 8
6. Bố cục của đề tài ........................................................................................................ 8
NỘI DUNG .................................................................................................................. 10
CHƯƠNG 1. VĂN HÓA LÀO VÀ NHỮNG NÉT ĐẶC SẮC TRONG VĂN HÓA
ẨM THỰC ................................................................................................................... 10
1.1. Đôi nét về đất nước và văn hóa Lào .................................................................... 10
1.1.1. Đôi nét về đất nước Lào .................................................................................. 10
1.1.2. Khái quát về văn hóa Lào ................................................................................ 11
1.2. Những yếu tố ảnh hưởng đến văn hóa ẩm thực Lào ................................................. 13
1.2.1. Ảnh hưởng của vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên ................................................. 13
Như chúng ta đã biết, mỗi nền ẩm thực sẽ có những nhân tố khác nhau tác động đến
khiến nền ẩm thực đó hình thành nên những đặc trưng riêng. Với đất nước Lào, dấu ấn
văn hóa ẩm thực cũng được hình thành bởi sự tác động của khá nhiều nhân tố, trong đó
có các yếu tố về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên. ......................................................... 14
Vị trí địa lý ................................................................................................................ 14
Lào là một quốc gia có đất liền bao quanh tại vùng Đông Nam Á với diện tích khoảng
236.800km2 vào loại rộng trung bình trên thế giới. Đây là nước có diện tích mặt nước lớn
hơn mặt đất, không có biển, bị kẹp giữa dãy Trường Sơn và dòng sông Mêkông. Lào là
một đất nước với 4 mặt là đất liền nên có sự giao lưu chặt chẽ với các nước láng giềng
trên mọi phương diện, điều này đã ảnh hưởng khá lớn tới nền văn hóa ẩm thực. Lào có
đường biên giới đất liền tiếp giáp với Thái lan, Campuchia, Việt Nam, Trung Hoa nên
mọi sự giao lưu diễn ra hết sức thuận lợi. Vì văn hóa Lào là một nền văn hóa mở nên họ
tiếp thu mọi tinh hoa văn hóa của các đất nước láng giềng, điều này đã tạo nên sự đa dạng
trong văn hóa của người dân nơi đây. Nền ẩm thực cũng không nằm ngoài sự vận động
đó. Hầu hết các món ăn của Lào đều mang đậm màu sắc của ẩm thực Thái Lan và
Campuchia, do vậy đến với ẩm thực Lào ta sẽ tìm thấy trong đó sự kết hợp tuyệt vời
giữa cái béo mà không ngậy trong ẩm thực Thái và vị giòn tan của các món ăn từ côn
trùng hết sức đặc trưng trong ẩm thực Campuchia. ........................................................ 14
Điều kiện tự nhiên .................................................................................................... 14
Địa hình cũng là nhân tố chi phối khá lớn tới văn hóa ẩm thực Lào. Được coi là tiểu lục
có diện tích mặt nước lớn hơn mặt đất với những dòng sông trải dài như một mạng lưới
trên khấp đất nước với dòng sông Mêkong hùng vĩ, Lào có một nguồn cá tôm nước ngọt
dồi dào để phục vụ cho các bữa ăn, vì thế cá chính là thực phẩm chủ yếu của người dân
nơi đây. Ngoài ra với một diện tích rừng khá lớn cùng những cao nguyên trù phú đã giúp
cho họ có thể tận dụng những nguồn thức ăn từ tự nhiên như thú rừng, rau quả hay những
loại côn trùng… ............................................................................................................ 14
Ở Lào, có nguồn tài nguyên thủy văn dồi dào có giá trị kinh tế quan trọng và đa dạng
đồng thời là trục chính của đất nước, dòng Mêkông với 1300 km chiều dài, là yếu tố của
sự thống nhất nước Lào về mặt địa lý. Vai trò đó cũng đủ nói lên tầm quan trọng có tính
chất lồng kép về kinh tế của dòng sông này đối với nước Lào. Dòng Mêkông với hệ
thống phụ lưu của nó đã tạo ra những đồng bằng màu mỡ, đã là chiếc nôi hồng lịch sử
của các dân tộc Lào từ thời buổi xa xưa. Hệ thống thủy văn khá dày đặc phân bố rộng
khắp trên lãnh thổ Lào, trong điều kiện khí hậu nhiệt đới ẩm, không những là nguồn cung
cấp nước dồi dào cho những nhu cầu phát triển công nông nghiệp trong tương lại mà còn
là hệ thống giao thông đường thủy thuận tiện cho việc nối liền các vùng nội địa với nhau.
...................................................................................................................................... 15
Cũng cần phải kể đến giá trị kinh tế của mạng lưới sông ngòi và hệ thống các hồ chứa
nước sẽ xây dựng về sau này đối với việc phát triển nghề nuôi cá nước ngọt – một nguồn
thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao cho nhân dân, nhất là tỏng điều kiện nước Lào
không có vùng biển. Nguồn tài nguyên thủy văn là một thành phần quan trọng trong tổng
thể lãnh thổ tự nhiên, là một tặng phẩm rất quý mà thiên nhiên đã dành cho đất nước
Triệu Voi. ...................................................................................................................... 16
Tài nguyên động, thực vật của Lào rất phong phú. Lào được mệnh danh là vương quốc
của rừng. Điều đó nói lên vị trí kinh tế quan trọng của kho vàng xanh giàu có của Lào.
Nếu đất nước Lào là một thiên đường của các nhà thực vật học thì cũng có thể nói rằng
đây chính là một vườn bách thú thiên nhiên lý tưởng ở miền nhiệt đới với thành phần đa
dạng của các loài động vật, chim chóc có giá trị kinh tế cao. Loại động vật đặc hữu có giá
trị nhất của Lào là voi. Sự phong phú của loài động vật ấy khiến cho đất nước này từ xưa
đã được mệnh danh là đất nước của Triệu Voi. Ngoài voi, còn có các loại động vật đặc
hữu khác như hổ, báo, gấu, hươu, nai, bò rừng… và nhiều giống chim quý. Thú rừng của
Lào có giá trị kinh tế lớn, chúng cung cấp một khối lượng thịt ngon và bổ đáng kể. ....... 16
1.2.2. Ảnh hưởng của điều kiện kinh tế - xã hội ............................................................. 16
Tuy nhiên, chính sách quản lý và khai thác chưa hợp lý của nhà nước chưa mang lại hiệu
quả khiến cho bức tranh kinh tế của Lào còn khá ảm đạm. Mức sống của cư dân nhìn
chung còn gặp rất nhiều khó khăn trong việc đáp ứng những nhu cầu sống vật chất (điện,
nước, sinh hoạt..), nhu cầu giao lưu văn hóa, tinh thần, hoạt động phúc lợi xã hội cần
được nâng cao hơn nữa. Hiện nay, nền kinh tế Lào có rất nhiều khởi sắc với việc thực
hiện tốt chương trình kế hoạch 5 năm. Lào đang nắm bắt thời cơ, tạo những bước đột phá
và tạo nên những tiền đề kinh tế - xã hội vững chắc. Tăng trưởng GDP năm 2008 đạt
7,9%, thu nhập bình quân đầu người đạt 841 USD/người/năm. Đây được xem là những
bước tiến quan trọng nhằm nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của người dân, đồng thời
có sự ảnh hưởng đáng kể đến nền văn hóa ẩm thực của đất nước. Bên cạnh việc khai thác
hiệu quả trữ lượng tài nguyên thiên nhiên phục vụ nhu cầu sống, Lào đã tạo cho mình
phong cách ẩm thực riêng trong hệ thống ẩm thực Đông Nam Á. .................................. 17
Ngoài ra một nhân tố quan trọng hình thành nên đặc trưng trong ẩm thực Lào chính là
bản chất của một nước nông nghiệp lúa nước. Là một quốc gia cũng xuất phát từ nền
nông nghiệp nên nền ẩm thực nơi đây luôn mang đậm dấu ấn của những cánh đồng màu
mỡ và những con sông phì nhiêu. Chính điều này đã giúp cho người Lào có thể duy trì
được những thói quen trong sinh hoạt văn hoá nói chung và văn hóa ẩm thực nói riêng. 18
CHƯƠNG 2. ẨM THỰC LÀO – MỘT NÉT ĐẶC TRƯNG TRONG VĂN HÓA
CỦA ĐẤT NƯỚC TRIỆU VOI .................................................................................. 18
2.1. Khái niệm về văn hóa ẩm thực ............................................................................. 18
2.1.1. Khái niệm văn hóa ............................................................................................. 18
Như vậy, định nghĩa về văn hoá là khá đa dạng và phức tạp. Từ những định nghĩa khác
nhau về văn hoá có thể hiểu rằng: Văn hoá là bao gồm tất cả những giá trị vật chất và tinh
thần do con người sáng tạo ra để phục vụ cho chính mình và làm cho con người thực sự
người hơn. Văn hoá là một khái niệm thuộc phạm trù giá trị - nó gắn với sự nhìn nhận,
đánh giá của con người; văn hoá là sự hoà nhịp với lao động sáng tạo. Như vậy, có thể
xem văn hóa là cái còn đọng lại, tinh túy nhất, không dễ thay đổi của một dân tộc, đó là
nếp sống của một dân tộc............................................................................................... 19
2.1.2. Khái niệm ẩm thực ............................................................................................ 19
2.1.3. Khái niệm văn hóa ẩm thực............................................................................... 19
2.2. Phong cách ẩm thực Lào ......................................................................................... 20
2.2.1. Nguyên liệu ......................................................................................................... 20
Người Lào ăn gạo là chính nhưng rất ít ăn gạo tẻ, họ chủ yếu ăn gạo nếp và được nấu lên
thành xôi. Thức ăn cùng với xôi gồm có cá, thịt bò, thịt trâu, thịt heo, thịt vịt và các loại
rau khác. Thức ăn quan trọng nhất là "cheo" (một loại nước chấm truyền thống của Lào).
Có nhiều loại "cheo" khác nhau nhưng người Lào thích nhất là loại "cheo pa đẹt" (giống
mắm nêm của người Việt). Trong mỗi bữa ăn, nếu thiếu "cheo" thì cảm thấy ăn không
ngon miệng. "Cheo" dùng để chấm rau. Nếu không có thức ăn, có thể ăn xôi với "cheo"
cũng rất ngon và no bụng............................................................................................... 20
2.2.2. Gia vị .................................................................................................................. 21
Cũng như rất nhiều các quốc gia trong khu vực, nền ẩm thực của Lào đa dạng không
kém, điển hình là ba hương vị đặc trưng: Chua, cay và ngọt đã “hữu ý” kết hợp với nhau
làm nên linh hồn và sắc màu riêng trong ẩm thực của người dân Lào. ............................ 21
2.2.3. Phương pháp chế biến ....................................................................................... 22
2.3. Các món ăn tiêu biểu ............................................................................................ 23
2.3.1. Các món ăn hàng ngày ......................................................................................... 23
Rau là một món ăn hàng ngày không thể thiếu với bất kì quốc gia nào ở Đông Nam Á và
các món ăn được chế biến từ rau cũng vô cùng đa dạng trong đó rau luộc có thể coi là
món ăn làm từ rau đơn giản nhất. Thế nhưng món rau luộc ở Lào lại mang một màu sắc
đặc biệt và khiến người ta ấn tượng dù chỉ một lần thưởng thức. Nó đặc biệt không phải ở
nguyên liệu mà chính là ở phương pháp chế biến. Nếu như hầu hết rau luộc ở các quốc
gia khác đều dùng nước sôi để luộc chín rau thì người Lào lại dùng phương pháp của
riêng mình. Họ cho rau vào những nồi hấp cách thủy và dùng hơi nước để rau chin, như
thế rau vẫn giữ được màu xanh và vị ngọt nguyên chất. Rau luộc chấm với nước mắm sẽ
là một lựa chọn không thể thiếu trong bất kì mộn bữa ăn thông thường của người Lào. . 26
Các loại nước chấm thường dùng ............................................................................. 32
Đối với các quốc gia Châu Á, mỗi khi Tết đến lại là một dịp để gia đình sum họp, quây
quần quanh bàn ăn ấm cúng. Những món ăn ngày Tết đôi khi cũng có chút khác so với
những ngày thường, ẩn chứa trong đó những ý nghĩa sâu xa, những mong muốn tốt đẹp
nhất cho gia đình, công việc. Nhắc tới văn hóa ẩm thực của mỗi quốc gia Châu Á không
thể không nhắc tới nét văn hóa ẩm thực Tết rất đặc trưng, rất riêng biệt. Và ẩm thực Lào
trong dịp lễ tết cũng chính là một nét hấp dẫn khơi dậy trong vị giác mỗi người sự thích
thú, trong đó ta không thể không nhắc tới món Lạp và xôi nếp. ..................................... 33
2.6. Ẩm thực Lào- nét tương đồng và khác biệt với một số nước trong khu vực ...... 40
2.7. Giá trị văn hoá trong ẩm thực Lào ...................................................................... 41
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 42
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................... 43
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Tuy là đất nước của miền đất bị thất lạc cuối cùng ở Đông Nam Á
nhưng Lào lại được biết đến như một quốc gia với nền văn hóa phong phú,
đa dạng, nơi tập trung và hội tụ của những nét đẹp văn hóa nhưng ẩn chứa
trong nó vẫn là những đặc trưng văn hóa rất riêng, vô cùng đặc sắc và mang
đậm bản sắc văn hóa truyền thống. Trên nền văn hóa ấy, văn hóa ẩm thực đã
góp phần tạo nên một nền văn hóa Lào với những đặc trưng riêng biệt, có sự
tương đồng nhưng không bị hòa lẫn với các nền văn hóa khác trong khu vực.
Trong kho tàng văn hóa ẩm thực của thế giới, Lào được biết đến là đất
nước của nhiều món ăn ngon, từ những món ăn dân giã trong đời thường đến
những món ăn cầu kỳ để phục vụ cho ngày Tết và lễ hội đều mang những
nét tinh túy của linh hồn đất nước Triệu Voi.
Tới với đất nước Lào chúng ta sẽ được cùng nhau thưởng thức vị
thơm dẻo của cơm lam, xôi nếp; vị cay, ngọt rất hấp dẫn của món lạp; của
thịt nướng; một chút nồng, tanh của món tép nhảy lẫn với vị cay của ớt và
cùng nhau ngây ngất trong hơi men của rượu hay sảng khoái khi được
thưởng thức một cốc nước dừa mát lạnh... Tất cả đã tạo nên một hương vị rất
riêng, rất Lào. Và hơn hết, đó không chỉ còn là ẩm thực mà nó còn là cả một
kho tàng văn hóa lâu đời của đất nước tươi đẹp này.