mà tr c h t là các quan h s n xu t, b i vì các quan h này đ u tr c ti p ho c gián ti pướ ế ệ ả ấ ở ệ ề ự ế ặ ế
chi ph i các quan h xã h i khác.ố ệ ộ
Hai là, không ph i ch có các quan h xã h i hi n đang t n t i mà c các quan h xã h iả ỉ ệ ộ ệ ồ ạ ả ệ ộ
trong quá kh cũng góp ph n quy t đ nh b n ch t con ng i đang s ng, b i vì trong ti nứ ầ ế ị ả ấ ườ ố ở ế
trình l ch s c a mình, con ng i dù mu n hay không cũng ph i k th a di s n c a nh ngị ử ủ ườ ố ả ế ừ ả ủ ữ
th h tr c đó.ế ệ ướ
Ba là, b n ch t con ng i không ph i là cái n đ nh, hoàn ch nh, b t bi n sau khi xu tả ấ ườ ả ổ ị ỉ ấ ế ấ
hi n, mà nó là m t quá trình luôn bi n đ i theo s bi n đ i c a các quan h xã h i mà conệ ộ ế ổ ự ế ổ ủ ệ ộ
ng i gia nh p vào.ườ ậ
Tuy nhiên, khi nghiên c u lu n đi m: “B n ch t con ng i là s t ng hoà các m i quanứ ậ ể ả ấ ườ ự ổ ố
h xã h i”, c n chú ý 2 đi m: ệ ộ ầ ể
Th nh t, ứ ấ khi kh ng đ nh b n ch t con ng i là t ng hoà các m i quan h xã h i, Mácẳ ị ả ấ ườ ổ ố ệ ộ
không h ph nh n m t t nhiên, sinh h c trong vi c xác đ nh b n ch t con ng i mà chề ủ ậ ặ ự ọ ệ ị ả ấ ườ ỉ
mu n nh n m nh s khác nhau v b n ch t gi a con ng i và đ ng v t; cũng nh nh nố ấ ạ ự ề ả ấ ữ ườ ộ ậ ư ấ
Page 450 of 487
m nh s thi u sót trong các quan ni m tri t h c v con ng i c a các nhà tri t h c tr c đóạ ự ế ệ ế ọ ề ườ ủ ế ọ ướ
là không th y đ c m t b n ch t xã h i c a con ng i. ấ ượ ặ ả ấ ộ ủ ườ
Th hai,ứ c n th y r ng, cái b n ch t không ph i là cái duy nh t mà ch là cái chung nh t,ầ ấ ằ ả ấ ả ấ ỉ ấ
sâu s c nh t; do đó, trong khi nh n m nh b n ch t xã h i c a con ng i, không th tách r iắ ấ ấ ạ ả ấ ộ ủ ườ ể ờ
cái sinh h c trong con ng i, mà c n ph i th y đ c các bi u hi n riêng bi t, phong phú vàọ ườ ầ ả ấ ượ ể ệ ệ
đa d ng c a m i cá nhân v c phong cách, nhu c u và l i ích trong c ng đ ng xã h i.ạ ủ ỗ ề ả ầ ợ ộ ồ ộ
Câu 56: Phân tích m i quan h gi a cá nhân - t p th – xã h i. Ý nghĩa c a v n đ này ố ệ ữ ậ ể ộ ủ ấ ề ở
n c ta hi n nay?ướ ệ
1. Cá nhân và nhân cách
Trong quá trình tìm hi u v con ng i, khái ni m ể ề ườ ệ cá nhân giúp ta ti p c n v i đ c đi mế ậ ớ ặ ể
v ch t c a m i con ng i c th . Đ c đi m y đ c th hi n qua khái ni m ề ấ ủ ỗ ườ ụ ể ặ ể ấ ượ ể ệ ệ nhân cách.
Khi xem xét con ng i là đ i di n c a gi ng, loài thì con ng i t n t i v i t cách làườ ạ ệ ủ ố ườ ồ ạ ớ ư
m t cá nhân. B t c m t con ng i nào cũng là m t cá nhân, đ i di n cho gi ng, loài ng i,ộ ấ ứ ộ ườ ộ ạ ệ ố ườ
đ ng th i là m t ph n t đ n nh t t o thành gi ng, loài y. Còn xem xét con ng i là thànhồ ờ ộ ầ ử ơ ấ ạ ố ấ ườ
Page 451 of 487
viên c a xã h i, là ch th c a các quan h thì con ng i t n t i v i t cách là nhân cách.ủ ộ ủ ể ủ ệ ườ ồ ạ ớ ư
Có th hi u: ể ể cá nhân là ph ng th c bi u hi n c a gi ng, loàiươ ứ ể ệ ủ ố ; còn nhân cách là ph ngươ
th c bi u hi n c a m i cá nhân.ứ ể ệ ủ ỗ
Nhân cách là toàn b nh ng năng l c và ph m ch t c a con ng i cá nhân, đóng vai tròộ ữ ự ẩ ấ ủ ườ
ch th t ý th c, t đánh giá, t kh ng đ nh, t đi u ch nh m i ho t đ ng c a mình. Nó làủ ể ự ứ ự ự ẳ ị ự ề ỉ ọ ạ ộ ủ
cái phân bi t gi a cá nhân này v i cá nhân khác, gi a thành viên xã h i này v i thành viên xãệ ữ ớ ữ ộ ớ
h i khác.ộ
Song, v i t cách là thành viên c a xã h i, là ch th c a các quan h thì không ph i b tớ ư ủ ộ ủ ể ủ ệ ả ấ
c cá nhân nào cũng t n t i nh m t nhân cách. Ch có th nói đ n cá nhân nh m t nhânứ ồ ạ ư ộ ỉ ể ế ư ộ
cách t m t th i kỳ nào đó trong quá trình phát tri n c a con ng i. Đây là th i kỳ mà cácừ ộ ờ ể ủ ườ ờ
ph m ch t xã h i đã đ c hình thành đ y đ và nhân cách đã tr thành ch th c a chínhẩ ấ ộ ượ ầ ủ ở ủ ể ủ
mình. Nhân cách bao gi cũng là cá nhân đã phát tri n v m t xã h i. ờ ể ề ặ ộ
Nh v y, nhân cách không ph i đ c sinh ra mà nó đ c hình thành. Quá trình hìnhư ậ ả ượ ượ
thành nhân cách là quá trình xã h i hoá cá nhân, là k t qu tác đ ng c a t t c các quan h xãộ ế ả ộ ủ ấ ả ệ
h i mà cá nhân gia nh p vào. Trong các quan h y tính tích c c c a cá nhân đ c b c l vàộ ậ ệ ấ ự ủ ượ ộ ộ
Page 452 of 487
th hi n trong vi c cá nhân ph i th ng xuyên đi u ch nh hành vi c a mình. S phát tri nể ệ ệ ả ườ ề ỉ ủ ự ể
năng l c t đánh giá g n li n v i s phát tri n c a t ý th c, chúng làm cho “ự ự ắ ề ớ ự ể ủ ự ứ cái tôi” ngày
càng đ c kh ng đ nh. “Cái tôi” qui đ nh tính cách, đ nh h ng các giá tr đ hình thành cácượ ẳ ị ị ị ướ ị ể
tình c m xã h i c a cá nhân. “Cái tôi” còn là c s c a s t đánh giá, mà nh vào nó mà cáả ộ ủ ơ ở ủ ự ự ờ
nhân th y đ c mình trong c quá kh , hi n t i và t ng lai. Đi u này, cũng có nghĩa là thấ ượ ả ứ ệ ạ ươ ề ế
gi i quan c a cá nhân t ng b c đ c hình thành và đ c c ng c . Đ n l t mình, th gi iớ ủ ừ ướ ượ ượ ủ ố ế ượ ế ớ
quan gi vai trò quy t đ nh kh năng hành đ ng có m c đích, có ý th c c a cá nhân có nhânữ ế ị ả ộ ụ ứ ủ
cách; đ ng th i, nó tr thành chi c c u n i li n nhân cách v i xã h i xung quanh.ồ ờ ở ế ầ ố ề ớ ộ
Nh v y, s hình thành và phát tri n nhân cách là m t ch nh th th ng nh t các quá trìnhư ậ ự ể ộ ỉ ể ố ấ
sinh h c – tâm lý – xã h i đ xác l p “cái tôi”. Còn s qui đ nh toàn b ho t đ ng c a “cáiọ ộ ể ậ ự ị ộ ạ ộ ủ
tôi” y là th gi i quan v i t t c các quan đi m, quan ni m, lý t ng, ni m tin, h ng giáấ ế ớ ớ ấ ả ể ệ ưở ề ướ
tr v.v.. c a cu c s ng mà m i con ng i cá nhân ph i tr i qua trong xã h i.ị ủ ộ ố ỗ ườ ả ả ộ
2. Quan h bi n ch ng gi a cá nhân – t p th – xã h iệ ệ ứ ữ ậ ể ộ
Page 453 of 487
M i quan h gi a cá nhân – t p th – xã h i không ch cho th y quá trình hình thành nhânố ệ ữ ậ ể ộ ỉ ấ
cách mà còn giúp ta hi u v vai trò v a là ch th , v a là khách th tác đ ng c a các l cể ề ừ ủ ể ừ ể ộ ủ ự
l ng xã h i, c a các quan h xã h i c a con ng i trong đ i s ng c ng đ ng.ượ ộ ủ ệ ộ ủ ườ ờ ố ộ ồ
đây, khái ni m Ở ệ cá nhân đ c hi u là con ng i có nhân các, còn ượ ể ườ t p thậ ể là hình th cứ
liên hi p các cá nhân hình thành t ng nhóm xu t phát t huy t th ng, l i ích, nhu c u, nghệ ừ ấ ừ ế ố ợ ầ ề
nghi p v.v.. T p th có th là gia đình, đ n v dân c , đ n v s n xu t, v.v.. Khái ni m ệ ậ ể ể ơ ị ư ơ ị ả ấ ệ xã
h iộ đ c xác đ nh ph m vi r ng, h p khác nhau. R ng nh t là xã h i loài ng i, sau đó làượ ị ở ạ ộ ẹ ộ ấ ộ ườ
nh ng h th ng xã h i nh qu c gia, dân t c, giai c p, ch ng t c v.v..ữ ệ ố ộ ư ố ộ ấ ủ ộ
M i quan h gi a cá nhân và t p th là khâu trung gian c a m i quan h gi a cá nhân vàố ệ ữ ậ ể ủ ố ệ ữ
xã h i. Ch có th thông qua t p th , m i thành viên c a nó m i gia nh p vào xã h i. Trongộ ỉ ể ậ ể ỗ ủ ớ ậ ộ
t p th , cá nhân đ c hình thành và phát tri n v t t c các m t và nh ng hình th c giaoậ ể ượ ể ề ấ ả ặ ữ ứ
ti p tr c ti p trong t p th t o ra di n m o c a m i cá nhân. N u m i cá nhân mang trongế ự ế ậ ể ạ ệ ạ ủ ỗ ế ỗ
mình d u n c a t p th , thì m i t p th đ u mang trong mình d u n c a cá nhân, b i b nấ ấ ủ ậ ể ỗ ậ ể ề ấ ấ ủ ở ả
thân t p th đ c hình thành t chính nh ng con ng i c th , t c t nh ng cá nhân.ậ ể ượ ừ ữ ườ ụ ể ứ ừ ữ
Page 454 of 487