Tóm tắt Luận án Tiến sĩ: Cộng đồng với di sản văn hóa đình làng (nghiên cứu trường hợp một số ngôi đình ở Hà Nội)

Đình làng giữ vai trò thiết yếu trong cấu trúc văn hóa và xã hội nông thôn Việt Nam, là nơi hội tụ giá trị kiến trúc, nghệ thuật và tín ngưỡng mang đậm bản sắc dân tộc. Không chỉ là không gian thờ cúng, đình làng còn là trung tâm tổ chức các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, củng cố tinh thần đoàn kết cộng đồng. Trong bối cảnh đô thị hóa và toàn cầu hóa hiện nay, việc bảo vệ di sản đình làng đối mặt với nhiều thách thức. Tuy nhiên, cộng đồng địa phương và các tổ chức truyền thống vẫn đóng vai trò trung tâm trong công tác này. Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào giá trị vật thể và phi vật thể của đình làng, nhưng chưa đi sâu phân tích vai trò chủ động của cộng đồng trong việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản. Luận án này nhằm lấp đầy khoảng trống đó, làm rõ vai trò của cộng đồng với di sản văn hóa đình làng, đặc biệt là tại Hà Nội.

Các nhà nghiên cứu, học giả trong lĩnh vực văn hóa học, lịch sử và bảo tồn di sản; cán bộ quản lý văn hóa và hoạch định chính sách; các tổ chức cộng đồng và những người quan tâm đến di sản đình làng Việt Nam.

Luận án "Cộng đồng với Di sản văn hóa đình làng (Nghiên cứu trường hợp một số ngôi đình ở Hà Nội)" tập trung làm rõ vai trò toàn diện của cộng đồng trong công tác bảo tồn và phát huy di sản đình làng. Mục tiêu chính là tìm hiểu cách thức các tổ chức cộng đồng truyền thống và thành viên hiện nay gìn giữ, điều phối các hoạt động tại đình làng, từ việc sáng tạo kiến trúc đến tổ chức lễ hội và nghi lễ. Nghiên cứu cũng khám phá cơ chế chia sẻ trách nhiệm của cộng đồng đối với di sản và cung cấp cơ sở lý luận nhằm tăng cường vai trò của họ, đảm bảo bảo vệ cả di sản vật thể và phi vật thể. Về phương pháp, luận án sử dụng cách tiếp cận đa ngành gồm Văn hóa học, Nhân học, Dân tộc học và Văn hóa dân gian để khai thác dữ liệu trực tiếp từ các địa bàn nghiên cứu. Các phương pháp cụ thể bao gồm tổng hợp và phân tích tài liệu thứ cấp, nghiên cứu điền dã, điều tra xã hội học, phỏng vấn sâu, thống kê, tổng hợp và so sánh. Ba trường hợp nghiên cứu điển hình là đình Tây Đằng, đình Hạ Hiệp và đình Giẽ Thượng tại Hà Nội, với phạm vi thời gian từ trước năm 1945, qua giai đoạn 1945-1994 và đến thời điểm đình làng được xếp hạng di tích, giúp phân tích sự phát triển vai trò cộng đồng qua các thời kỳ. Kết quả nghiên cứu đóng góp quan trọng vào nền tảng lý luận của ngành văn hóa học, khẳng định cộng đồng là chủ thể tạo dựng, sáng tạo và thực hành di sản đình làng. Các tổ chức cộng đồng truyền thống như Ban hành lễ, Hội lão tín ngưỡng vẫn là nòng cốt trong việc tổ chức và điều phối hoạt động tại làng xã, góp phần bảo vệ hiệu quả các di tích lịch sử và thực hành tín ngưỡng, văn hóa. Về mặt thực tiễn, luận án cung cấp những quan điểm khoa học giúp hoạch định chính sách về nhận diện và phát huy vai trò, quyền của cộng đồng đối với di sản văn hóa đình làng trong bối cảnh đương đại.