Truyện ngắn Chiếc lá cuối cùng của O. Henry và Bức tranh của Nguyễn Minh Châu dưới góc nhìn văn học so sánh

Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, văn học so sánh đóng vai trò thiết yếu trong việc nhận diện những mối quan hệ đa chiều giữa các nền văn học, từ đó thúc đẩy đối thoại liên văn hóa và mở rộng tầm nhìn nghiên cứu. Bài viết này vận dụng khung lý thuyết của văn học so sánh để phân tích hai truyện ngắn tiêu biểu: Chiếc lá cuối cùng của O. Henry (Mỹ) và Bức tranh của Nguyễn Minh Châu (Việt Nam). Mục tiêu là làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong quan niệm nghệ thuật vị nhân sinh, cũng như cách thức nghệ thuật trần thuật được sử dụng, nhằm khẳng định giá trị cứu rỗi và cảm hóa của nghệ thuật trong đời sống con người, bất chấp bối cảnh văn hóa - lịch sử khác biệt.

Giảng viên, nghiên cứu sinh, sinh viên ngành Văn học, đặc biệt là các chuyên ngành Văn học so sánh, Văn học Mỹ, Văn học Việt Nam, và những ai quan tâm đến mối quan hệ giữa nghệ thuật và đời sống xã hội.

Nghiên cứu này khai thác hai tác phẩm Chiếc lá cuối cùng và Bức tranh thông qua phương pháp văn học so sánh, kết hợp phân tích - tổng hợp và tiếp cận xã hội học để đặt chúng vào bối cảnh lịch sử, văn hóa cụ thể. Cả hai tác phẩm đều biểu đạt quan niệm nghệ thuật vị nhân sinh, nơi nghệ thuật không chỉ là sáng tạo cái đẹp mà còn mang ý nghĩa cứu rỗi và cảm hóa con người, truyền tải thông điệp về lòng vị tha và sự hy sinh. Cụ thể, Chiếc lá cuối cùng của O. Henry sử dụng nghệ thuật trần thuật ngôi thứ ba với điểm nhìn tập trung vào nhân vật Xiu, tạo sự cân bằng giữa khách quan và nội tâm, từ đó làm nổi bật sự hy sinh thầm lặng của họa sĩ Behrman và giá trị biểu tượng của chiếc lá như niềm hy vọng. Trong khi đó, Bức tranh của Nguyễn Minh Châu lại chọn ngôi kể thứ nhất, đưa độc giả tiếp cận trực tiếp với dòng nội tâm của người họa sĩ, phản ánh hành trình tự vấn, sự giằng xé giữa danh vọng và trách nhiệm, nhấn mạnh sự cần thiết của nghệ thuật gắn liền với giá trị đạo đức và lương tri. Sự khác biệt về nghệ thuật trần thuật này phản ánh đặc trưng thẩm mỹ riêng của từng nền văn học. Kết quả nghiên cứu không chỉ làm sáng rõ giá trị tư tưởng, nghệ thuật của hai truyện ngắn mà còn tái khẳng định tính ứng dụng và hiệu quả của văn học so sánh trong nghiên cứu và giảng dạy hiện nay, góp phần củng cố bản sắc văn học dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa.