Vai trò của Doanh nghiệp trong
Tổ chức và Quản lý Dạy nghề ở Việt Nam
Thực trạng và Những Chính sách Cần thiết
Đề tài nghiên cứu
Hợp tác Phát triển Việt-Đức
Tư vấn Hệ thống Đào tạo nghề Việt Nam
Xuất bản:
Hợp tác Phát triển Việt-Đức
Tư vấn Hệ thống Đào tạo nghề, Việt Nam
Tổng cục Dạy nghề (TCDN)
37 B Phố Nguyễn Bỉnh Khiêm
Hà Nội, Việt Nam
Tel. +84 4 397 45 207 (Phòng Tổng hợp - Đối ngoại)
Fax +84 4 397 40 339
Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức
Tầng 2, Số 1, Ngõ 17, Phố Tạ Quang Bửu
Hà Nội, Việt Nam
Tel: +84 4 397 46 571-2
Fax: +84 4 397 46 570
Website: www.tvet-vietnam.org
Tác giả: Tiến sĩ Gunnar Specht, PLANCO Consulting GmbH, Hamburg
Clemens Aipperspach, PLANCO Consulting GmbH, Hamburg
Dịch thuật: Vietvision
Phạm Ngọc Anh
Thiết kế: Mariette Junk, Berlin (trang bìa)
Hình ảnh: Ralf Bäcker, Berlin (trang bìa)
Năm và nơi xuất bản: Hà Nội, 2009
Tư vấn Hệ thống Đào tạo nghề Việt Nam
Sự tham gia của doanh nghiệp vào
triển khai và quản lý Dạy nghề tại Việt Nam
Nội dung
Danh sách từ viết tắt 2
1. Giới thiệu 3
2. Vị thế chính thức của doanh nghiệp trong hệ thống Dạy nghề 4
2.1. Cơ cấu và năng lực của hệ thống Dạy nghề 4
2.2. Khuôn khổ pháp lý 6
2.3. Những tuyên bố về chính sách 7
2.4. Những quy định về cấp tài chính cho các hoạt động đào tạo nghề
ngoài công lập 8
3. Kết quả đánh giá nhanh: Các hình thức hợp tác hiện nay và
sự quan tâm của các bên khác nhau 9
3.1. Tình hình các cơ sở Dạy nghề thuộc doanh nghiệp 10
3.2. Hợp tác trong đào tạo nghề hiện nay giữa cơ sở Dạy nghề và doanh nghiệp 12
3.3. Tình phù hợp của các chương trình Dạy nghề thương mại 15
3.4. Các hình thức tham gia khác của doanh nghiệp vào Dạy nghề 16
4. Các phương án lựa chọn tăng cường hơn nữa sự tham
gia của doanh nghiệp vào Dạy nghề 17
4.1. Đảm bảo môi trường thuận lợi 17
4.2. Đẩy mạnh hợp tác giữa cơ sở Dạy nghề và doanh nghiệp 18
4.3. Những đề xuất cụ thể đối với cơ sở Dạy nghề thuộc doanh nghiệp và tư nhân 19
5. Những bước tiếp theo 20
Phụ lục 1: Tài liệu tham khảo 22
Phụ lục 2: Các cơ sở và cá nhân đã thăm và phỏng vấn 24
2Sự tham gia của doanh nghiệp vào
triển khai và quản lý Dạy nghề tại Việt Nam
Danh sách từ viết tắt
ADB Ngân hàng Phát triển Châu Á
BMZ Bộ Hợp tác và Phát triển Kinh tế Liên bang (Đức)
DoLISA Sở Lao động, Thương Binh và Xã hội
GDVT Tổng cục Dạy nghề
GoV Chính phủ Việt Nam
GTZ Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức (GTZ)
HCMC Thành phố Hồ Chí Minh
HE Giáo dục đại học
JICA Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản
LLL Học tập suốt đời
MoET Bộ Giáo dục và Đào tạo
MoLISA Bộ Lao động, Thương binh và Xã hội (Bộ LĐ-TB-XH)
MoTI Bộ Công - Thương
NQF Khung trình độ quốc gia
SOE Doanh nghiệp nhà nước
TVET Giáo dục Kỹ thuật và Đào tạo nghề (Dạy nghề)
UNIDO Tổ chức Phát triển Công nghiệp của Liên hợp quốc
UTE Đại học sư phạm kỹ thuật
VCCI Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam
VT Đào tạo nghề
VTC Trung tâm đào tạo nghề
VVTA Hội dạy nghề Việt Nam
3
Sự tham gia của doanh nghiệp vào
triển khai và quản lý Dạy nghề tại Việt Nam
1. Giới thiệu
Chính phủ Việt Nam đã nhiều lần nêu lên sự cần thiết phải tăng cường sự tham gia của
khối tư nhân vào Giáo dục kỹ thuật và Dạy nghề (sau đây được gọi tắt là “Dạy nghề”), như
một công cụ then chốt để thu hút các nguồn lực bổ sung thực hiện công tác Dạy nghề, từ
đó nâng cao chất lượng và sự phù hợp của sản phẩm đào tạo. Theo đó, việc khuyến khích
khối doanh nghiệp tham gia vào Dạy nghề là một trong những cách ếp cận để tư nhân
hóa lĩnh vực này tại Việt Nam (vốn được gọi là “xã hội hóa Dạy nghề”). Tuy nhiên cho đến
nay, quá trình xã hội hóa Dạy nghề có phần chậm chạp, điều cho thấy những chiến lược
hỗ trợ Dạy nghề và việc triển khai những chiến lược này không đủ hiệu quả để thu hút các
công ty và các nhà đầu tư tư nhân tham gia vào Dạy nghề.
Nói chung, có những mô hình và hình thức tham gia khác nhau vào lĩnh vực Dạy nghề.
Để ếp tục xây dựng các chính sách tại Việt Nam, chúng ta có lẽ cần phân biệt các phương
thức khác nhau về sự tham gia của doanh nghiệp vào triển khai và quản lý Dạy nghề, cụ
thể là:
1. Các cơ sở Dạy nghề thuộc doanh nghiệp (dưới sự quản lý của doanh nghiệp nhà
nước, của doanh nghiệp tư nhân hoặc của các hiệp hội nghề nghiệp).
2. Đào tạo nghề hợp tác (kép), kết hợp đào tạo thực hành tại nơi làm việc trong do-
anh nghiệp với đào tạo lý thuyết các cơ sở Dạy nghề.
3. Các chương trình đào tạo nghề mang nh thương mại được cung cấp, hiểu và thực
hiện như một hình thức kinh doanh.
4. Các hình thức tham gia khác của doanh nghiệp vào việc xây dựng chính sách, xây
dựng êu chuẩn, tổ chức đánh giá, v.v...
Các phương thức tham gia trên vào Dạy nghề của doanh nghiệp, thường diễn ra song
song, có thể đạt hiệu quả nâng cao chất lượng và sự phù hợp của sản phẩm đào tạo, và
đóng góp những nguồn lực bổ sung cho hệ thống Dạy nghề. Hầu hết các phương thức này
đang tồn tại ở Việt Nam. Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có được đánh giá toàn diện về sự
tham gia của khối doanh nghiệp vào Dạy nghề.
Trong bối cảnh này, Chính phủ Việt Nam đặc biệt chú trọng đến vai trò của các cơ sở Dạy
nghề thuộc các doanh nghiệp nhà nước. Điều này được phản ánh trong nhiều văn bản
khác nhau và những công bố công khai mới đây.1 Trước đây, những cơ sở Dạy nghề thuộc
doanh nghiệp được hỗ trợ chủ yếu từ ngân sách nhà nước, nhưng từ năm 1998 đến năm
2006, các khoản trợ cấp này đã giảm dần và hiện nay, hầu hết các cơ sở đó phải tự trang
trải chi phí hoạt động của mình bằng các cách riêng của mình. Tuy vậy, Chính phủ Việt Nam
vẫn quan tâm nhiều đến việc các cơ sở Dạy nghề thuộc doanh nghiệp nhà nước sẽ duy trì
các chương trình đào tạo nghề của mình, vốn có thể coi là mang nh định hướng nhu cầu
thị trường lao động và không cần thiết đòi hỏi ngân sách nhà nước.
Chính vì thế cần thiết phải phân ch các hình thức hợp tác khác nhau đã được triển khai
trên thực tế và đang có kế hoạch triển khai cũng như các phương thức tham gia của khối
1 Những tuyên bố và những văn bản gần đây có liên quan đến vấn đề này là: Những kết luận của Phó
thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân tại hội thảo “Dạy nghề tại các cơ sở đào tạo thuộc doanh nghiệp”,
Thông báo số 34/TB-VPCH của Văn phòng Chính phủ, Hà Nội, tháng 2 / 2009; Bộ LĐ-TB-XH: Báo cáo
dạy nghề tại các trường thuộc doanh nghiệp, Hà Nội, tháng 1/2009; Viện nghiên cứu Khoa học Dạy
nghề/Tổng cục dạy nghề: Những vấn đề liên quan đến cơ sở dạy nghề thuộc doanh nghiệp, trong
Bản n của Hội Dạy nghề Việt Nam, tháng 12 năm 2008, tác giả: Mạc Văn Tiến; cũng như một số
trích dẫn tương ứng trên Website của Bộ LĐ-TB-XH.