TP CHÍ KHOA HC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, S 36 - 2025 ISSN 2354-1482
93
XÂY DNG NÔNG THÔN MỚI THEO TƯ TƯỞNG H CHÍ MINH
VÀ SỰ VẬN DỤNG Ở TỈNH AN GIANG HIỆN NAY
Võ Hoàng Đông
Trường Đại hc An Giang, Đại hc Quc gia Thành ph H Chí Minh
Email: vhdong@agu.edu.vn
(Ngày nhận bài: 15/5/2025, ngày nhận i chỉnh sửa: 18/6/2025, ngày duyệt đăng: 17/9/2025)
TÓM TT
ng H CMinh v xây dng nông thôn mi mang tm nhìn toàn din, không
ch ci thin h tng vt cht mà còn nâng cao đời sng tinh thn, phát triển văn hóa,
giáo dc và t chc xã hội. Người nhn mnh vai trò ca nông dân trung tâm, đề cao
s phi hp gia nhà nước và nhân dân, vai trò ca chi b Đảng, các đoàn th chính
tr - hội và phong trào thi đua u nước. Vn dụng tưởng của Người, trên sở
ch trương của Đảng và chính sách của Nhà nước v xây dng nông thôn mi, tnh An
Giang đã triển khai đồng b nhiều chính sách chương trình hành động nhm hin
đại hóa nông thôn, tái cấu nông nghiệp, nâng cao đời sng vt chttinh thn cho
ngưi dân. i viết tp trung khái quát nội dung cơ bản tư tưởng H Chí Minh v xây
dng nông thôn mi, s vn dng và kết qu đạt được trong xây dng nông thôn mi
tnh An Giang thi gian qua. T đó, tác giả đề xut mt s gii pháp p phần đy mnh
y dng nông thôn mi ca tnh An Giang trong thi gian ti.
T khóa: Nông thôn mới, i cấu nông nghip, tư ng H Chí Minh, tnh
An Giang
1. Đặt vấn đề
Tư tưởng H Chí Minh v xây dng
nông thôn mi mt b phn trong h
thống tưởng cách mng của Người,
gn lin vi mc tiêu xuyên sut gii
phóng con người và nâng cao chất lượng
đời sng c v vt cht ln tinh thn cho
nhân dân. Trong bi cnh Vit Nam
nước nông nghip còn lc hậu đi lên chủ
nghĩa xã hội, H Chí Minh đc bit nhn
mnh vai trò chiến lược ca nông
nghip, nông dân nông thôn trong
công cuc kiến thiết đất nước: “Trong
công cuc xây dựng c nhà, Chính
ph trông mong vào nông dân, trông cy
vào nông nghip mt phn ln. Nông
dân ta giàu thì nước ta giàu. Nông nghip
ta thịnh thì nước ta thịnh” (Hồ Chí Minh,
2011a, tr.246). tưởng đó đặt nn
móng cho việc xác định quan đim xây
dng, phát trin nông thôn mi nói riêng
“tam nông” nói chung của Đảng t
thi kì đổi mới đến nay. Các quan điểm,
ch dẫn định hướng của Người v mc
tiêu, nội dung, phương pháp tổ chc
thc hin xây dng nông thôn mi vn
gi nguyên giá tr lun và thc tin, là
kim ch nam cho chương trình mục tiêu
quc gia y dng nông thôn mi hin
nay. Trên sở đó, các địa phương y
vào điều kin, li thế đã vận dng mt
cách sáng to, ch động đề ra ch trương,
chính sách nhm thc hin ch trương
của Đảng v “tam nông” và Chương
trình mc tiêu quc gia xây dng nông
thôn mi của Nhà nước.
2. Tng quan nghiên cứu phương
pháp nghiên cu
Xây dựng nông thôn mới nước ta
một chủ trương lớn, mang tính chiến
lược toàn diện, xuất phát từ yêu cầu
thực tiễn của quá trình công nghiệp hóa,
hiện đại hóa đất nước. tưởng H Chí
Minh được xem nn tảng tưởng
TP CHÍ KHOA HC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, S 36 - 2025 ISSN 2354-1482
94
xuyên sut, ch đạo c v mc tiêu ln
phương pháp thực hiện chương trình. Do
đó, đây vấn đề thu hút squan tâm của
các học giả, nhà nghiên cứu, trong đó có
thể kể đến một số công trình như: “Tăng
ng làm tt công tác n vn trong xây
dng nông thôn mới, đô thị văn minh
theo tưởng “Đời sng mới” của Ch
tch H Chí Minh (Thào Xuân Sùng,
2017); “Vận dụng tưởng Hồ Chí Minh
về phát triển nông nghiệp gắn với phát
triển bền vững” (Phạm Văn Ngọc,
2019); “Xây dựng nông thôn mới theo
ng H Chí Minh” (Nguyễn Hng
Minh, Th Thu Hng, 2023); “Vn
dụng tưởng H Chí Minh v vận động
nông dân Vit Nam trong thi k công
nghip hóa, hiện đại hóa nông nghip,
nông thôn hiện nay (Phan Hồng Vân,
2024);… Các công trình nghiên cứu đã
tiếp cận khai thác tưởng Hồ Chí
Minh về nông nghiệp, nông dân và nông
thôn dưới nhiều phương diện luận
thực tiễn khác nhau. Nội dung trọng tâm
của các nghiên cứu này làm sáng tỏ
những giá trị cốt lõi trong tưởng Hồ
Chí Minh về vai trò chủ thể của nông
dân, về tổ chức đời sống kinh tế - xã hội
nông thôn, cũng như những quan điểm
về phát triển nông nghiệp toàn diện
bền vững. Một số công trình không chỉ
dừng lại phân ch luận còn đưa
ra các giải pháp thực tiễn nhằm nâng cao
hiệu quả công c vận động nông dân
trong quá trình xây dựng nông thôn mới
bối cảnh hiện nay. Hệ thống luận cứ,
luận điểm được trình bày trong các công
trình khoa học đã trở thành nguồn tài liệu
giá trị, giúp tác giả kế thừa, chọn lọc
và vận dụng để luận giải sâu sắc hơn các
vấn đề luận, thực tiễn xây dựng nông
thôn mới tỉnh An Giang. Trên sở đó,
bài nghiên cứu đề xuất một số giải pháp
phù hợp nhằm đẩy mạnh việc cụ thể hóa
tưởng Hồ Chí Minh vào thực tiễn địa
phương. Những phân tích đề xuất này
đồng thời góp phần triển khai thực hiện
hiệu quả Nghị quyết số 19-NQ/TW
ngày 16/6/2022 của Ban Chấp hành
Trung ương Đảng khóa XIII v nông
nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm
2030, tầm nhìn đến năm 2045, đặc biệt
trong điều kiện phát triển đặc thù của
vùng Đồng bằng sông Cửu Long.
Bài viết được thc hin dựa trên
s thế giới quan phương pháp luận
ca ch nghĩa duy vt bin chng. Tác
gi da trên các thông tin thu thập được
t văn kiện Đảng, văn bn pháp quy ca
Nhà nước, các bài báo khoa học… Ni
dung vấn đề nghiên cứu được trin khai
qua các phương pháp cụ thể: phương
pháp lch s và logic, phương pháp tổng
hợp và phân tích để làm rõ thc trng
kết qu xây dng nông thôn mi ca tnh
An Giang những năm qua đề xut mt
s gii pháp trong thi gian ti.
3. Kết qu nghiên cu và bàn lun
3.1. tưởng H Chí Minh v xây
dng nông thôn mi
3.1.1. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới
Hồ Chí Minh không xem xây dựng
nông thôn mới chỉ cải tạo hạ tầng vật
chất mà còn là một cuộc cách mạng toàn
diện về đời sống xã hội, trong đó trọng
tâm nâng cao mức sống cải thiện
chất lượng sống cho người dân nông
thôn. Người xác định mục tiêu cốt lõi
“làm thế nào cho đời sống của nhân dân
ta, vật chất được đầy đủ hơn, tinh thần
được vui mạnh hơn” (Hồ Chí Minh,
2011b, tr.113). Trong tác phẩm “Đời
sống mới”, Hồ Chí Minh đã cụ thể hóa
yêu cầu về một đời sống văn minh: “Đời
sống mới không phải cao xa gì, cũng
không phải khó khăn gì… chỉ sửa đổi
TP CHÍ KHOA HC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, S 36 - 2025 ISSN 2354-1482
95
những việc rất cần thiết, rất phổ thông,
trong đời sống của mọi người, tức là sửa
đổi cách ăn, cách mặc, cách ở, cách đi
lại, cách làm việc(Hồ Chí Minh, 2011b,
tr.113). Quan điểm y đặt trọng tâm vào
scải thiện từng bước phù hợp với
điều kiện thực tiễn, coi đó tiền đề để
phát triển toàn diện con người cả về vật
chất lẫn tinh thần, cuộc sống ấm no,
văn minh, hạnh phúc.
Ngoài ra, xây dng nông thôn mi
không ch mt chiến lược phát trin
kinh tế - xã hi toàn diện còn đóng
vai trò quan trng trong vic cng c
quan h cộng đồng và bo tn, phát huy
bn sắc văn hóa dân tộc. Nông thôn Vit
Nam, nơi trú chủ yếu của năm mươi
dân tc anh em, chính không gian
lưu giữ nhng giá tr văn hóa truyn
thống đặc sc qua nhiu thế h. T các l
hi dân gian, phong tc tập quán, đến các
hoạt động sinh hot cộng đồng đều gn
lin mt thiết với đời sng sn xut nông
nghiệp không gian làng quê. Đây
chính là nn tng ct lõi của văn hóa dân
tc Vit Nam. Không dng li vai trò
lưu giữ, nông thôn còn là nơi lan tỏa các
giá tr văn hóa truyền thng, to s kết
ni bn cht gia các cộng đồng dân cư,
góp phn nâng tầm văn hóa dân tc trong
thời đại hi nhập. Qua đó, xây dựng
nông thôn mi tr thành động lc thúc
đẩy s phát trin hài hòa gia kinh tế
văn hóa, giữa hiện đại và truyn thng.
3.1.2. Nội dung xây dựng nông thôn mới
Xây dng nông thôn mới được xác
định mt cuc cách mng toàn din,
bao trùm mọi lĩnh vực t chính tr, kinh
tế, văn hóa đến phát triển con người.
Ngay sau thng li ca Cách mng
Tháng Tám năm 1945, Nhà nước Vit
Nam Dân ch Cng hòa ra đời, nhân dân
bt tay vào xây dng chế độ mi. H Chí
Minh khẳng định:
Mun tiến lên ch nghĩa xã hội thì
phi phát trin kinh tế văn hóa.
sao không nói phát triển văn hóa và
kinh tế. Tc ng ta câu: thc
mi vực được đạo, thế kinh tế
phải đi trưc. Phi phát trin kinh tế
văn hóa để nâng cao đời sng vt
chất văn hóa của nhân dân ta. (Hồ
Chí Minh, 2011c, tr.470)
Mt trong nhng yêu cu cp thiết đặt ra
đối vi chính quyn cách mng y
dng một đời sng mi, trong đó
nông thôn mi phát trin văn minh, xanh,
sạch, đẹp, còn đảm bo bo tn
phát huy các giá tr văn hóa dân tộc, ci
thiện môi trường sinh thái, đồng thi
nâng cao chất lượng đời sng vt cht và
tinh thần cho người dân.
Thứ nhất, y dựng kết cấu hạ tầng
kinh tế - hội nông thôn với sự tham
gia đồng thuận của Nhà nước nhân
dân. Chủ tịch Hồ Chí Minh nhấn mạnh:
“Đoàn kết dân tc, cng c hp tác xã,
phát trin thy li, m mang đường sá,
đẩy mnh sn xuất” (Hồ Chí Minh,
2011e, tr.165). Cần tập trung phát triển
giao thông, thủy lợi phục vụ sản xuất
cũng như sinh hoạt của người dân,
Người nói: “Đắp đường ln là do Trung
ương phụ trách, B Giao thông chu
trách nhiệm. Nhưng địa phương thể
làm những đường nh. Làng này qua
làng khác, thì t động làm. Nhiu
đã làm tốt (Hồ Chí Minh, 2011e,
tr.165); “Làm đại thy lợi thì nhà nước
phi xut tin, nhân dân phi xut sc.
Trung thy li thì nhà nước vi nhân dân
cùng làm. Tiu thy li thì do nhân dân
làm” (Hồ Chí Minh, 2011d, tr.198)
Thứ hai, bên cạnh phát triển hạ tầng
kinh tế - xã hội, việc kiến thiết xây dựng
TP CHÍ KHOA HC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, S 36 - 2025 ISSN 2354-1482
96
đời sống văn hóa mới cũng là trọng tâm
trong chiến ợc nông thôn mới. Người
đặc biệt u tâm đến việc nâng cao dân
trí, xóa bỏ hủ tục lạc hậu hình thành
lối sống lành mạnh, kỉ cương trong cộng
đồng ng tn. “Phải m cho cả ng
đều biết chữ, biết đạo đức và trách
nhiệm của công dân” (Hồ Chí Minh,
2011b, tr.119); đồng thời phi cm hn
say sưa, cờ bc, t xách, bm bãi, trm
cp. Phi tìm cách làm cho không
đánh chửi nhau, kin cáo nhau. Làm cho
làng mình thành mt làng phong thun
tc mỹ” (HC Minh, 2011b, tr.119).
Coi gia đình hạt nhân của hội, Hồ
Chí Minh khẳng định:
Nhiều gia đình cộng li mi thành
hi, xã hi tốt thì gia đình càng
tốt, gia đình tốt thì xã hi mi tt.
Ht nhân ca hội gia đình.
Chính mun xây dng ch nghĩa
hi phi chú ý ht nhân cho
tt. (Hồ Chí Minh, 2011c, tr.300)
Người cho rằng quá trình y dựng cần
dựa trên nguyên tắc kế thừa phát triển:
Đời sống mới không phải cái
cũng bỏ hết, không phải cái gì cũng
làm mới. Cái xấu thì bỏ...
Cái không xấu, nhưng
phiền phức thì phải sửa đổi lại cho
hợp lýCái tốt thì phải
phát triển thêm... Cái mới hay,
thì ta phải làm. (H Chí Minh,
2011b, tr.112-113)
Như vậy, y dựng văn hóa mới không
phải phủ định truyền thống, sự
tiếp biến chọn lọc, hướng tới các giá
trị tiến bộ và nhân văn.
3.1.3. Biện pháp tổ chức thực hiện xây
dựng nông thôn mới
Hồ Chí Minh đặc biệt đề cao vai trò
của tuyên truyền giáo dục như nền
tảng cho mọi sự thay đổi. Người nêu rõ:
Trước hết, phi tuyên truyn, gii
thích làm gương. Phi chu khó
nói cho mọi người hiểu đời sng
mi ích thế nào, cách thi hành đời
sng mi thế nào. Nói mt ln h
chưa hiểu thì nói nhiu lần. Nói đi,
nói li, bao gi ngưi ta hiểu, người
ta làm mi thôi. (Hồ Chí Minh,
2011b, tr.125)
Quan điểm đó cho thấy nhận thức đúng
điều kiện đầu tiên để hành động đúng,
đặc biệt trong môi trường nông thôn nơi
trình độ dân trí còn hạn chế.
Song song đó, Hồ Chí Minh đặc biệt
coi trọng vai trò của tổ chức đảng hệ
thống chính trị sở, nhất chi bộ
đảng, trong việc lãnh đạo, hướng dẫn và
tổ chức quần chúng thực hiện các nhiệm
vụ xây dựng nông thôn mới. Người viết:
Đảng phải tăng cường s lãnh đo
của mình. Các quan nhà nước
phải quan tâm hơn nữa đến nông
nghip, phát huy nhiều hơn nữa tác
dng ca ngành mình trong sn xut
nông nghiệp… Cho nên cái gc
trong việc lãnh đạo hp tác vn
chi b đảng sở. Chi b phi
tăng cường hơn nữa vic đoàn kết
nông thôn làm cho toàn th
viên, toàn th nông dân phn khi,
hăng hái tăng gia sản xut, thc
hành tiết kim, phát trin và cng c
hp tác xã. (H Chí Minh, 2011d,
tr.221-222)
Các tổ chức chính trị - xã hội như:
Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên, Hội
Phụ nữ,… cũng được xem lực lượng
nòng cốt triển khai chương trình xây
dựng nông thôn mới.
Đặc biệt, Hồ Chí Minh nhấn mạnh
vai trò nêu gương của cán bộ, đảng viên
trong xây dựng nông thôn mới. Người
yêu cầu:
TP CHÍ KHOA HC - ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI, S 36 - 2025 ISSN 2354-1482
97
Tt c đng viên, đn viên phi
gương mẫu trong ng c. Các chi y,
các ban chpnh chi đn phải gm
nhng đảng viên, đn viên ưu tú, có
tư ng tt, công c ch cc, kiên
quyết chp nh chínhch của Đảng
và Cnh ph. Phi có kinh nghim sn
xut, phi hc cho biết k thut nông
nghip, phi nh đo tt các ban qun
tr hợpc xã và các đi sn xut. (H
Chí Minh, 2011d, tr.222)
Việc nêu gương trong hành động
thực tế phương thức hữu hiệu nhất để
vận động nhân dân tham gia xây dựng
nông thôn mới một cách bền vững
hiệu quả.
Ngoài ra, xây dựng các phong trào thi
đua, gương điển hình trong xây dựng
nông thôn mới cũng được Hồ Chí Minh
chú trọng. Người nói: Người này thi đua
với người khác. Nhà này thi đua với nhà
khác. Làng này thi đua với làng khác”
(H Chí Minh, 2011b, tr.119). Các phong
trào thi đua xây dựng chủ nghĩa hội ở
miền Bắc trong thời kháng chiến chống
Mỹ, cứu nước như “Gió Đại Phong”,
“Sóng Duyên Hải”, “Cờ Ba Nhất”,
“Trống Bắc ”, “Ba sẵn sàng”, “Ba đảm
đang”,... là những minh chứng điển hình,
thể hiện sự kết hợp hài hòa giữa tinh thần
tập thể năng lực ng tạo nhân trong
xây dựng nông thôn mới.
3.2. S vn dng của Đảng b, chính
quyn tnh An Giang v xây dng nông
thôn mới theo tư tưởng H Chí Minh
3.2.1. Ch trương, chính sách của tnh
An Giang
Tnh An Giang có din tích t nhiên
trên 3.536 km², trong đó hơn 80% diện
tích được s dng cho sn xut nông
nghip; dân s ca tnh trên 1,9 triu
người, vi 68% sng khu vc nông
thôn (Tnh y An Giang, 2021, tr.1). An
Giang được xác định là mt trong nhng
địa phương trọng đim v nông nghip
của vùng Đồng bng sông Cu Long
cũng như cả nước, đóng vai trò quan
trng trong việc đảm bo an ninh lương
thc quốc gia thúc đẩy xut khu
nông sn. Trong những năm qua, tỉnh An
Giang đã tập trung thc hiện tái cấu
ngành nông nghip gn với chương trình
xây dng nông thôn mi, th hin qua
các ch trương, chính sách được Đảng
bchính quyền địa phương ban hành
và ch đạo thc hin.
Thc hin Ngh quyết s 26-NQ/TW
ngày 05/8/2008 “Về nông nghip, nông
dân, nông thôn” ca Ban Chp hành
Trung ương khóa X; Ngh quyết s 19-
NQ/TW ngày 16/6/2022 “Về nông
nghiệp, nông dân, nông thôn đến năm
2030, tầm nhìn đến năm 2045” ca Ban
Chấp hành Trung ương khóa XIII, Tnh
y An Giang ban hành Kế hoch s 18-
KH/TU ngày 14/10/2008 “Về nông
nghiệp, nông dân, nông thôn”; Nghị
quyết s 05-NQ/TU ngày 15/9/2011 “Về
xây dng nông thôn mi”; Chương trình
hành động s 04-CTr/TU ngày
18/7/2016 “Về Chương trình mục tiêu
quc gia xây dng nông thôn mi giai
đoạn 2016-2020”; Chương trình hành
động s 08-CTr/TU ngày 11/11/2016
“V phát trin nông nghiệp giai đoạn
2016 - 2020 định hướng đến năm
2025”. Tnh y đề ra mc tiêu đến năm
2020, “có 61/119 xã đạt chun nông thôn
mi; bình quân toàn tỉnh đạt ít nht 15
tiêu chí/xã; phấn đấu xây dng huyn
Thoại Sơn đạt chun huyn nông thôn
mi; 2 thành ph Long Xuyên, Châu
Đốc hoàn thành y dng nông thôn
mi (Tỉnh y An Giang, 2016, tr.3).
Ngày 05/5/2023, Tnh y ban hành
Chương trình hành động số 23-CTr/TU